สิกขาบทที่ ๘ เรื่องพระเวฬัฏฐสีสเถระ เล่ม ๒

๘. สันนิธิการกสิกขาบท

ว่าด้วยการฉันโภชนะที่เก็บสะสมไว้

เรื่องพระเวฬัฏฐสีสเถระ

{๕๑๒} [๒๕๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระเวฬัฏฐสีสะซึ่งเป็นพระอุปัชฌาย์ของท่านพระอานนท์อยู่ในวัดป่า ท่านเที่ยวบิณฑบาต ได้บิณฑบาตเป็นอันมาก จึงเลือกเอาแต่ข้าวสุกล้วน ๆ นำกลับไปอาราม ตากให้แห้งแล้วเก็บไว้ ต้องการอาหารเมื่อใด ก็แช่น้ำ ฉันเมื่อนั้น ต่อนาน ๆ จึงเข้าหมู่บ้านเพื่อบิณฑบาตภิกษุทั้งหลายถามท่านว่า “นี่ท่าน ทำไมนาน ๆ ท่านจึงเข้าหมู่บ้านเพื่อ บิณฑบาตเล่า” ท่านจึงได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย

ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโส ก็ท่านฉันอาหารที่เก็บสะสมไว้หรือ”

ท่านรับว่า “อย่างนั้น อาวุโสทั้งหลาย”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระเวฬัฏฐสีสะจึงได้ฉันอาหารที่เก็บสะสมไว้เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วทรงบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระเวฬัฏฐสีสะว่า “ดูก่อนเวฬัฏฐสีสะ ทราบมาว่าเธอฉันอาหารที่เก็บสะสมไว้ จริงหรือ”

ท่านพระเวฬัฏฐสีสะทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนเวฬัฏฐสีสะ ไฉนเธอจึงได้ฉันอาหารที่เก็บสะสมไว้เล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความ

เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่ เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๒๕๓] อนึ่ง ภิกษุใดเคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ที่เก็บสะสมไว้ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๕๑๓} [๒๕๔] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า เก็บสะสมไว้ คือ เป็นของรับประเคนในวันนี้ ขบฉันในวันอื่น

ที่ชื่อว่า ของเคี้ยว ได้แก่ เว้นโภชนะ ๕ อย่าง ของที่เป็นยามกาลิก ของที่เป็นสัตตาหกาลิก และของที่เป็นยาวชีวิก ของนอกนั้นชื่อว่าของเคี้ยวที่ชื่อว่า ของฉัน ได้แก่ โภชนะ ๕ อย่าง คือ ข้าวสุก ขนมสด ขนมแห้ง ปลา เนี้อ

ภิกษุรับประเคนไว้ด้วยตั้งใจว่าจักเคี้ยว จักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ ขณะฉัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๕๑๔} [๒๕๕] ของที่เก็บสะสมไว้ ภิกษุสำคัญว่าเป็นของที่เก็บสะสมไว้ เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ของที่เก็บสะสมไว้ ภิกษุสงสัย เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์ของที่เก็บสะสมไว้ ภิกษุสำคัญว่ามิได้เก็บสะสมไว้ เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกกฏ

ภิกษุรับประเคนของที่เป็นยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิกไว้เพื่อประสงค์เป็นอาหาร ต้องอาบัติทุกกฏขณะฉัน ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำกลืน

ของที่มิได้เก็บสะสมไว้ ภิกษุสำคัญว่าเป็นของที่เก็บสะสมไว้ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ของที่มิได้เก็บสะสมไว้ ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ของที่มิได้เก็บสะสมไว้ ภิกษุก็สำคัญว่ามิได้เก็บสะสมไว้ ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๕๑๕} [๒๕๖] ภิกษุเก็บของที่เป็นยาวกาลิกไว้แล้วฉันชั่วกาล ๑ ภิกษุเก็บของที่เป็นยามกาลิกไว้แล้วฉันชั่วยาม ๑ ภิกษุเก็บของที่เป็นสัตตาหกาลิกไว้ แล้วฉันชั่วสัปดาห์ ๑ ภิกษุฉันของที่เป็นยาวชีวิกในเมื่อมีเหตุสมควร ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สันนิธิการกสิกขาบทที่ ๘

๙. ปณีตโภชนสิกขาบท

ว่าด้วยการขอโภชนะอันประณีต

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๕๑๖} [๒๕๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ขอโภชนะอันประณีตเพื่อประโยชน์แก่ตนมาฉัน ชาวบ้าน พากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร จึงได้ขอโภชนะอันประณีตเพื่อประโยชน์แก่ตนมาฉันเล่า โภชนะที่ดีใครจะ ไม่พอใจ ของที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ขอโภชนะอันประณีตเพื่อประโยชน์แก่ตนมาฉันเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอขอโภชนะอันประณีตเพื่อประโยชน์แก่ตนมาฉัน จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ขอโภชนะอันประณีตเพื่อประโยชน์แก่ตนมาฉันเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า