สิกขาบทที่ ๗ เรื่องพระสัตตรสวัคคีย์ เล่ม ๒

๗. วิกาลโภชนสิกขาบท

ว่าด้วยการฉันโภชนะในเวลาวิกาล

เรื่องภิกษุสัตตรสวัคคีย์

{๕๐๘} [๒๔๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น ในพระนครราชคฤห์มีมหรสพบนยอดเขา พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ ได้ไปดูมหรสพบนยอดเขากัน ชาวบ้านเห็นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์จึงนิมนต์ให้สรงน้ำ ให้ลูบไล้ของหอม ให้ฉันอาหารแล้วได้ถวายของเคี้ยวไปด้วย พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์นำของเคี้ยวไปถึงอารามแล้วได้กล่าวกะพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “อาวุโสทั้งหลาย นิมนต์รับของเคี้ยวไปขบฉันเถิด”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถามว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านได้ของเคี้ยวมา จากไหน”

พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ได้แจ้งเรื่องนั้นแก่พวกภิกษุฉัพพัคคีย์

“อาวุโสทั้งหลาย ก็พวกท่านฉันอาหารในเวลาวิกาลหรือ”

“เป็นอย่างนั้น อาวุโสทั้งหลาย”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์จึงได้ฉันอาหารในเวลาวิกาลเล่า” แล้วแจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลายบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์จึงได้ฉันอาหารในเวลาวิกาลเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอฉันอาหารในเวลาวิกาล จริงหรือ”

พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ฉันอาหารในเวลาวิกาลเล่า การกระทำของพวกเธอนั้น นั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๒๔๘] อนึ่ง ภิกษุใดเคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ในเวลาวิกาล เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๕๐๙} [๒๔๙] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า เวลาวิกาล คือ เวลาตั้งแต่เที่ยงวันล่วงไปจนถึงอรุณขึ้น

ที่ชื่อว่า ของเคี้ยว ได้แก่ เว้นโภชนะ ๕ อย่าง ของที่เป็นยามกาลิก ของที่เป็นสัตตาหกาลิก และของที่เป็นยาวชีวิก ของนอกนั้นชื่อว่าของเคี้ยวที่ชื่อว่า ของฉัน ได้แก่ โภชนะ ๕ อย่าง คือ ข้าวสุก ขนมสด ขนมแห้ง ปลา เนี้อ

ภิกษุรับไว้ด้วยตั้งใจว่าจักเคี้ยว จักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ขณะฉัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๕๑๐} [๒๕๐] เวลาวิกาล ภิกษุสำคัญว่าเวลาวิกาล เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวกด ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์เวลาวิกาล ภิกษุสงสัย เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เวลาวิกาล ภิกษุสำคัญว่าในกาล เคี้ยวก็ดี ฉันก็ดี ซึ่งของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกกฏ

ภิกษุรับยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิกไว้เพื่อประสงค์เป็นอาหาร ต้องอาบัติทุกกฏ

ขณะฉัน ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำกลืน

ในกาล ภิกษุสำคัญว่าวิกาล ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ในกาล ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ในกาล ภิกษุก็สำคัญว่าในกาล ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๕๑๑} [๒๕๑] ภิกษุฉันของที่เป็นยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิก ในเมื่อมีเหตุอันสมควร ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ วิกาลโภชนสิกขาบทที่ ๗

๘. สันนิธิการกสิกขาบท

ว่าด้วยการฉันโภชนะที่เก็บสะสมไว้

เรื่องพระเวฬัฏฐสีสเถระ

{๕๑๒} [๒๕๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระเวฬัฏฐสีสะซึ่งเป็นพระอุปัชฌาย์ของท่านพระอานนท์อยู่ในวัดป่า ท่านเที่ยวบิณฑบาต ได้บิณฑบาตเป็นอันมาก จึงเลือกเอาแต่ข้าวสุกล้วน ๆ นำกลับไปอาราม ตากให้แห้งแล้วเก็บไว้ ต้องการอาหารเมื่อใด ก็แช่น้ำ ฉันเมื่อนั้น ต่อนาน ๆ จึงเข้าหมู่บ้านเพื่อบิณฑบาตภิกษุทั้งหลายถามท่านว่า “นี่ท่าน ทำไมนาน ๆ ท่านจึงเข้าหมู่บ้านเพื่อ บิณฑบาตเล่า” ท่านจึงได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย

ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโส ก็ท่านฉันอาหารที่เก็บสะสมไว้หรือ”

ท่านรับว่า “อย่างนั้น อาวุโสทั้งหลาย”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระเวฬัฏฐสีสะจึงได้ฉันอาหารที่เก็บสะสมไว้เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วทรงบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระเวฬัฏฐสีสะว่า “ดูก่อนเวฬัฏฐสีสะ ทราบมาว่าเธอฉันอาหารที่เก็บสะสมไว้ จริงหรือ”

ท่านพระเวฬัฏฐสีสะทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนเวฬัฏฐสีสะ ไฉนเธอจึงได้ฉันอาหารที่เก็บสะสมไว้เล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความ