สิกขาบทที่ ๖ เรื่องภิกษุ ๒ รูป เล่ม ๒

อนาปัตติวาร

{๕๐๓} [๒๔๑] ภิกษุให้ทำให้เป็นเดนแล้วฉัน ๑ ภิกษุรับประเคนไว้ด้วยตั้งใจว่าจักให้ทำให้เป็นเดนแล้วจึงฉัน ๑ ภิกษุรับไปเพื่อภิกษุอื่น ๑ ภิกษุฉันอาหารที่เหลือของภิกษุอาพาธ ๑ ภิกษุฉันของที่เป็นยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิกในเมื่อมีเหตุอันสมควร ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปฐมปวารณาสิกขาบทที่ ๕

๖. ทุติยปวารณาสิกขาบท

ว่าด้วยห้ามภัตแล้วฉันอีก สิกขาบทที่ ๒

เรื่องภิกษุ ๒ รูป

{๕๐๔} [๒๔๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ภิกษุสองรูปเดินทางไกลไปยังพระนครสาวัตถี แคว้นโกศล ภิกษุรูปหนึ่งประพฤติอนาจาร ภิกษุผู้เป็นเพื่อนจึงเตือนเธอว่า “อาวุโส ท่านอย่าได้ทำเช่นนั้น เพราะมันไม่สมควร” เธอได้ผูกใจเจ็บในภิกษุผู้เป็นเพื่อนนั้น ครั้นภิกษุ ๒ รูปนั้นไปถึงพระนครสาวัตถีแล้ว พอดีเวลานั้นในพระนครสาวัตถีมีสังฆภัตของกลุ่มชาวบ้านกลุ่มหนึ่ง ภิกษุผู้เป็นเพื่อนฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัต แล้ว ภิกษุรูปที่ผูกใจเจ็บไปยังตระกูลญาติรับบิณฑบาตมาแล้วเข้าไปหาภิกษุผู้เป็นเพื่อนนั้นถึงที่พัก ครั้นแล้วได้กล่าวกะเธอว่า “อาวุโส นิมนต์ฉัน”ภิกษุผู้เป็นเพื่อนปฏิเสธว่า “พอแล้ว อาวุโส ผมบริบูรณ์แล้ว”

รูปที่ผูกใจเจ็บคะยั้นคะยอว่า “อาวุโส บิณฑบาตอร่อยนะ นิมนต์ ฉันเถิด”

ครั้นภิกษุผู้เป็นเพื่อนถูกภิกษุผู้ผูกใจเจ็บนั้นคะยั้นคะยอเข้า จึงได้ฉันบิณฑบาตนั้น

ภิกษุรูปที่ผูกใจเจ็บจึงพูดต่อภิกษุผู้เป็นเพื่อนว่า “อาวุโส ท่านสำคัญ ผมว่าเป็นผู้ที่ท่านควรว่ากล่าวหรือ เพราะท่านเองฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้ว ก็ยังฉันโภชนะอันไม่เป็นเดน”

ภิกษุผู้เป็นเพื่อนค้านว่า “อาวุโส ท่านน่าจะบอกให้ทราบมิใช่หรือ”

ภิกษุรูปที่ผูกใจเจ็บพูดแย้งว่า “อาวุโส ท่านน่าจะถามมิใช่หรือ”

ครั้นแล้วภิกษุผู้เป็นเพื่อนได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุจึงได้นำโภชนะอันไม่เป็นเดนมาปวารณาภิกษุผู้ฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้วเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ ทราบมาว่า เธอนำโภชนะอันไม่เป็นเดนมาปวารณาภิกษุผู้ฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้ว จริงหรือ”

ภิกษุนั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้นำโภชนะอันไม่เป็นเดนมาปวารณาภิกษุผู้ฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้วเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๒๔๓] อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่ มุ่งจะโจมตี นำของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี อันไม่เป็นเดนไปปวารณาภิกษุผู้ฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้ว ด้วยบอกว่า ‘นิมนต์เคี้ยวหรือฉันเถิด ภิกษุ’ ดังนี้ เมื่อเธอฉันแล้ว เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๕๐๕} [๒๔๔] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า ภิกษุ หมายถึง ภิกษุรูปอื่น

ที่ชื่อว่า ฉันเสร็จแล้ว คือ ฉันโภชนะ ๕ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง โดยที่สุด แม้ฉันด้วยปลายหญ้าคา

ลักษณะห้ามภัต

ที่ชื่อว่า ห้ามภัตแล้ว ได้แก่ กำลังฉันอาหารอยู่ ๑ มีโภชนะมา ๑ ทายกอยู่ในหัตถบาส ๑ ทายกน้อมถวาย ๑ มีการบอกห้าม ๑

ลักษณะของไม่เป็นเดน

ที่ชื่อว่า ไม่เป็นเดน ได้แก่ ของที่ยังมิได้ทำให้เป็นกัปปิยะ ๑ ของที่ภิกษุยังมิได้รับประเคน ๑ ของที่ภิกษุยังมิได้ยกขึ้นส่งให้ ๑ ของที่ทำนอกหัตถบาส ๑ ของที่ภิกษุผู้ยังไม่ได้ฉันทำ ๑ ของที่ภิกษุผู้ฉันเสร็จแล้ว ห้ามภัตแล้ว ลุกจากอาสนะแล้วทำ ๑ ของที่ภิกษุยังมิได้พูดว่า ‘ทั้งหมด นั่นพอแล้ว’ ๑ ของนั้นไม่เป็นเดนภิกษุอาพาธ ๑ นี้ชื่อว่าของไม่เป็นเดน

ลักษณะของเคี้ยว

ที่ชื่อว่า ของเคี้ยว ได้แก่ เว้นโภชนะ ๕ อย่าง ของที่เป็นยามกาลิก ของที่เป็นสัตตาหกาลิก และของที่เป็นยาวชีวิก ของนอกนั้นชื่อว่าของเคี้ยว

ลักษณะของฉัน

ที่ชื่อว่า ของฉัน ได้แก่ โภชนะ ๕ คือ ข้าวสุก ขนมสด ขนมแห้ง ปลา เนื้อ

คำว่า นำ...ไปปวารณา คือ บอกว่า ‘นิมนต์รับตามที่ท่านต้องการ’

ที่ชื่อว่า รู้อยู่ คือ รู้เอง หรือรูปอื่นบอกเธอ หรือภิกษุนั้นบอก

ที่ชื่อว่า มุ่งจะโจมตี คือ เพ่งเล็งว่า ‘เราจักท้วง จักเตือน จักทักท้วง จักตักเตือนซึ่งภิกษุนี้ จักทำให้เธอเป็นผู้เก้อเขินด้วยโทษข้อนี้’ภิกษุผู้นำไปปวารณาต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุผู้ถูกปวารณารับไว้ตามคำของภิกษุผู้ปวารณาด้วยตั้งใจว่าจักเคี้ยว จักฉัน ภิกษุผู้ปวารณาต้องอาบัติทุกกฏขณะฉัน ภิกษุผู้ปวารณาต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำกลืน เมื่อภิกษุนั้นฉันเสร็จ ภิกษุผู้ปวารณาต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๕๐๖} [๒๔๕] ห้ามภัตแล้ว ภิกษุสำคัญว่าเป็นผู้ห้ามภัตแล้ว นำของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี อันไม่เป็นเดนไปปวารณา ต้องอาบัติปาจิตตีย์ห้ามภัตแล้ว ภิกษุสงสัย นำของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี อันไม่เป็นเดนไปปวารณา ต้องอาบัติทุกกฏ

ห้ามภัตแล้ว ภิกษุสำคัญว่ายังมิได้ห้ามภัต นำของเคี้ยวก็ดี ของฉันก็ดี อันไม่เป็นเดนไปปวารณา ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุนำของที่เป็นยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิกไป เพื่อประสงค์ เป็นอาหาร ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุรับไว้ตามคำของภิกษุผู้นำไปด้วยตั้งใจว่าจักเคี้ยว จักฉัน ภิกษุผู้นำไปต้องอาบัติทุกกฏ

ขณะฉัน ภิกษุผู้นำไปต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำกลืน

ยังมิได้ห้ามภัต ภิกษุสำคัญว่าห้ามภัตแล้ว ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ยังมิได้ห้ามภัต ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ยังมิได้ห้ามภัต ภิกษุก็สำคัญว่ายังมิได้ห้ามภัต ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๕๐๗} [๒๔๖] ภิกษุให้ทำให้เป็นเดนแล้วให้ ๑ ภิกษุให้ด้วยบอกว่า ‘จงให้ทำให้เป็นเดนแล้วฉันเถิด’ ๑ ภิกษุให้ด้วยบอกว่า ‘จงนำไปเพื่อภิกษุอื่น’ ๑ ภิกษุให้อาหารที่เหลือของภิกษุอาพาธ ๑ ภิกษุให้ของที่เป็นยามกาลิก สัตตาหกาลิก ยาวชีวิก ด้วยบอกว่า ‘ในเมื่อมีเหตุสมควร ก็จงฉัน’ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทุติยปวารณาสิกขาบทที่ ๖

๗. วิกาลโภชนสิกขาบท

ว่าด้วยการฉันโภชนะในเวลาวิกาล

เรื่องภิกษุสัตตรสวัคคีย์

{๕๐๘} [๒๔๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น ในพระนครราชคฤห์มีมหรสพบนยอดเขา พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ ได้ไปดูมหรสพบนยอดเขากัน ชาวบ้านเห็นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์จึงนิมนต์ให้สรงน้ำ ให้ลูบไล้ของหอม ให้ฉันอาหารแล้วได้ถวายของเคี้ยวไปด้วย พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์นำของเคี้ยวไปถึงอารามแล้วได้กล่าวกะพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “อาวุโสทั้งหลาย นิมนต์รับของเคี้ยวไปขบฉันเถิด”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ถามว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านได้ของเคี้ยวมา จากไหน”

พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ได้แจ้งเรื่องนั้นแก่พวกภิกษุฉัพพัคคีย์

“อาวุโสทั้งหลาย ก็พวกท่านฉันอาหารในเวลาวิกาลหรือ”

“เป็นอย่างนั้น อาวุโสทั้งหลาย”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์จึงได้ฉันอาหารในเวลาวิกาลเล่า” แล้วแจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลายบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์จึงได้ฉันอาหารในเวลาวิกาลเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอฉันอาหารในเวลาวิกาล จริงหรือ”