สิกขาบทที่ ๔ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร เล่ม ๒

ทั้งสองออกไปแล้ว ๑ คนทั้งสองปราศจากราคะแล้ว ๑ ภิกษุนั่งในสถานที่ อันไม่ใช่ห้องนอน ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สโภชนสิกขาบทที่ ๓

๔. รโหปฏิจฉันนสิกขาบท

ว่าด้วยการนั่งในที่กำบัง

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๕๓๙} [๒๘๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นท่านพระอุปนันทศากยบุตรไปยังเรือนของสหายแล้วนั่งในที่ลับคือในอาสนะ กำบังกับภรรยาของเขา จึงบุรุษสหายนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระคุณเจ้าอุปนันทะจึงได้มานั่งในอาสนะกำบังในที่ลับกับภรรยาของเราเล่า”ภิกษุทั้งหลายได้ยินบุรุษนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุ ผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุปนันทศากยบุตรจึงได้นั่งในอาสนะกำบังในที่ลับกับมาตุคามเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระอุปนันทศากยบุตรว่า “ดูก่อนอุปนันทะ ทราบมาว่าเธอนั่งในอาสนะกำบังในที่ลับกับมาตุคาม จริงหรือ”

ท่านพระอุปนันทศากยบุตรทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้นั่งในอาสนะกำบังในที่ลับกับมาตุคามเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๒๘๕] อนึ่ง ภิกษุใดนั่งในอาสนะกำบังในที่ลับกับมาตุคาม เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๕๔๐} [๒๘๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มาตุคาม ได้แก่ หญิงมนุษย์ ไม่ใช่นางยักษ์ ไม่ใช่หญิงเปรต ไม่ใช่สัตว์ดิรัจฉานเพศเมีย โดยที่สุดแม้เด็กหญิงที่เกิดในวันนั้น ไม่ต้องพูดถึงหญิงผู้ใหญ่คำว่า กับ คือ ร่วมกัน

ที่ชื่อว่า ในที่ลับ ได้แก่ ที่ลับตา ๑ ที่ลับหู ๑

ที่ชื่อว่า ที่ลับตา ได้แก่ ที่ซึ่งไม่มีใครสามารถจะแลเห็นภิกษุหรือ มาตุคามขยิบตา ยักคิ้ว หรือผงกศีรษะได้

ที่ชื่อว่า ที่ลับหู ได้แก่ ที่ซึ่งไม่มีใครสามารถจะได้ยินถ้อยคำที่พูดกัน ตามปกติได้

อาสนะที่ชื่อว่า กำบัง คือ เป็นอาสนะที่เขากำบังด้วยฝา บานประตู เสื่อลำแพน ม่านบัง ต้นไม้ เสา หรือฉางข้าว อย่างใดอย่างหนึ่งคำว่า นั่ง ความว่า เมื่อมาตุคามนั่งแล้ว ภิกษุนั่งใกล้หรือนอนใกล้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เมื่อภิกษุนั่งแล้ว มาตุคามนั่งใกล้หรือนอนใกล้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

นั่งทั้งสองคน หรือนอนทั้งสองคน ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๕๔๑} [๒๘๗] มาตุคาม ภิกษุสำคัญว่าเป็นมาตุคาม นั่งในที่ลับคือในอาสนะ กำบัง ต้องอาบัติปาจิตตีย์มาตุคาม ภิกษุสงสัย นั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบัง ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

มาตุคาม ภิกษุสำคัญว่าไม่ใช่มาตุคาม นั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบัง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ติกทุกกฏ

ภิกษุนั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังกับนางยักษ์ หญิงเปรต บัณเฑาะก์ หรือสัตว์ดิรัจฉานตัวเมียที่มีกายเหมือนมนุษย์ ต้องอาบัติทุกกฏไม่ใช่มาตุคาม ภิกษุสำคัญว่าเป็นมาตุคาม ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ใช่มาตุคาม ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ไม่ใช่มาตุคาม ภิกษุสำคัญว่าไม่ใช่มาตุคาม ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๕๔๒} [๒๘๘] ภิกษุมีบุรุษผู้รู้เดียงสาคนใดคนหนึ่งอยู่เป็นเพื่อน ๑ ภิกษุยืนมิได้นั่ง ๑ ภิกษุมิได้มุ่งที่ลับ ๑ ภิกษุนั่งส่งใจไปในอารมณ์อื่น ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ รโหปฏิจฉันนสิกขาบทที่ ๔

๕. รโหนิสัชชสิกขาบท

ว่าด้วยการนั่งในที่ลับ

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๕๔๓} [๒๘๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุปนันทศากยบุตรไปยังเรือนของสหายแล้วนั่งในที่ลับกับภรรยา ของเขาสองต่อสอง จึงบุรุษสหายนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระคุณเจ้าอุปนันทะจึงได้นั่งในที่ลับกับภรรยาของเราสองต่อสองเล่า”ภิกษุทั้งหลายได้ยินบุรุษนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุปนันทศากยบุตรจึงได้นั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสองเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระอุปนันทศากยบุตรว่า “ดูก่อนอุปนันทะ ทราบมาว่าเธอนั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสอง จริงหรือ”