สิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๒. อังคุลิปโตทกสิกขาบท

ว่าด้วยการใช้นิ้วมือจี้กัน

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๕๗๙} [๓๓๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้ใช้นิ้วมือจี้ภิกษุรูปหนึ่งในพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ให้หัวเราะ ภิกษุรูปนั้นเหนื่อยจนหายใจไม่ทัน จึงได้ถึงมรณภาพลงบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ใช้นิ้วมือจี้ภิกษุให้หัวเราะเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอใช้นิ้วมือจี้ภิกษุให้หัวเราะ จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ใช้นิ้วมือจี้ภิกษุให้หัวเราะเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๓๑] เป็นปาจิตตีย์ ในเพราะใช้นิ้วมือจี้

สิกขาบทวิภังค์

{๕๘๐} [๓๓๒] ที่ชื่อว่า ใช้นิ้วมือจี้ คือ จี้ด้วยนิ้วมือ

อุปสัมบันมีความประสงค์จะยังอุปสัมบันให้หัวเราะ ใช้กายถูกต้องกาย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๕๘๑} อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ใช้นิ้วมือจี้ให้หัวเราะ ต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ใช้นิ้วมือจี้ให้หัวเราะ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ใช้นิ้วมือจี้ให้หัวเราะ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกกฏ

{๕๘๒} ภิกษุใช้กายถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของเนื่องด้วยกายถูกต้องกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของเนื่องด้วยกายถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของโยนถูกต้องกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของโยนถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของโยนถูกต้องของโยน ต้องอาบัติทุกกฏ

{๕๘๓} [๓๓๓] ภิกษุใช้กายถูกต้องกายอนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้กายถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของเนื่องด้วยกายถูกต้องกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของเนื่องด้วยกายถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของโยนถูกต้องกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของโยนถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ของโยนถูกต้องของโยน ต้องอาบัติทุกกฏ

{๕๘๔} อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ใช้นิ้วมือจี้ให้หัวเราะ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๕๘๕} [๓๓๔] ภิกษุไม่ประสงค์จะให้หัวเราะไปถูกต้องเข้าเมื่อมีกิจที่จำเป็น ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ใม่ต้องอาบัติแล

จบ อังคุลิปโตทกสิกขาบทที่ ๒

๓. หัสสธัมมสิกขาบท

ว่าด้วยการเล่นนํ้า

เรื่องภิกษุสัตตรสวัคคีย์

{๕๘๖} [๓๓๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์เล่นนํ้ากันอยู่ในแม่นํ้าอจิรวดี ขณะนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลประทับอยู่ ณ พระปราสาทชั้นบนกับพระนางมัลลิกาเทวี ท้าวเธอได้ทอดพระเนตรเห็นพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์เล่นนํ้ากันอยู่ในแม่นํ้าอจิรวดี ครั้นแล้วได้รับสั่งกะพระนางมัลลิกาเทวีว่า “นี่แน่ะแม่มัลลิกา นั่นพระอรหันต์เล่นน้ำกันอยู่”