สิกขาบทที่ ๔ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร เล่ม ๒

๔. ทุฏฐุลลสิกขาบท

ว่าด้วยการปกปิดอาบัติชั่วหยาบ

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๖๔๔} [๓๙๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ณพระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุปนันทศากยบุตรต้องอาบัติชื่อสัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิแล้วบอกแก่ภิกษุสัทธิวิหาริกของพระพี่ชายว่า “อาวุโส ผมต้องอาบัติชื่อสัญเจตนิกา สุกกวิสัฏฐิแล้ว คุณอย่าได้บอกใคร ๆ นะ”ครั้นต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งต้องอาบัติชื่อสัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิแล้วขอปริวาสเพี่ออาบัตินั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสเพี่ออาบัตินั้นแก่เธอแล้ว เธอกำลังอยู่ปริวาส พบภิกษุรูปนั้นเข้าจึงได้บอกภิกษุรูปนั้นว่า “อาวุโสผมต้องอาบัติชื่อสัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิแล้วได้ขอปริวาสเพี่ออาบัตินั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสเพื่ออาบัตินั้นแก่ผมแล้ว ผมนั้นกำลังอยู่ปริวาส ผมขอบอกให้ทราบ ขอท่านจงจำผมไว้ว่าบอกให้ทราบแล้ว”ภิกษุนั้นถามว่า “อาวุโส แม้ภิกษุรูปอื่น ๆ ที่ต้องอาบัตินี้ก็ทำอย่าง นี้หรือ”

ภิกษุผู้อยู่ปริวาสตอบว่า “ทำอย่างนี้ อาวุโส”

ภิกษุนั้นพูดว่า “อาวุโส ท่านพระอุปนันทศากยบุตรนี้ต้องอาบัติชื่อ สัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิแล้ว ท่านได้บอกแก่ผมว่า ‘อาวุโส ผมต้องอาบัติชื่อสัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิแล้ว คุณอย่าได้บอกใคร ๆ นะ’ ดังนี้”

ภิกษุผู้อยู่ปริวาสถามว่า “อาวุโส ก็คุณปกปิดอาบัตินั้นหรือ”

ภิกษุนั้นตอบว่า “เป็นเช่นนั้น ขอรับ”

ครั้นแล้วภิกษุผู้อยู่ปริวาสนั้นได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ภิกษุรู้อยู่ ไฉนจึงได้ปกปิดอาบัติชั่วหยาบของภิกษุเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุผู้ปกปิดอาบัตินั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ ทราบมาว่าเธอรู้อยู่ปกปิดอาบัติชั่วหยาบของภิกษุ จริงหรือ”

ภิกษุผู้ปกปิดอาบัตินั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เธอรู้อยู่ ไฉนจึงได้ปกปิดอาบัติชั่วหยาบของภิกษุเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๙๘] อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่ ปกปิดอาบัติชั่วหยาบของภิกษุ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๖๔๕} [๓๙๙] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า ของภิกษุ คือ ของภิกษุรูปอื่น

ที่ชื่อว่า รู้อยู่ คือ รู้เอง หรือคนเหล่าอื่นบอกแก่เธอ หรือเธอบอก

ที่ชื่อว่า อาบัติชั่วหยาบ ได้แก่ อาบัติปาราชิก ๔ สิกขาบท และอาบัติสังฆาทิเสส ๑๓ สิกขาบท

คำว่า ปกปิด ความว่า ภิกษุเห็นว่า ‘คนทั้งหลายรู้อาบัตินี้แล้วจักโจท จักบังคับให้ให้การ จักด่าว่า จักติเตียน จักทำให้เก้อเขิน เราจักไม่บอกละ’ พอทอดธุระเสร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๖๔๖} [๔๐๐] อาบัติชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ปกปิดต้องอาบัติปาจิตตีย์

อาบัติชั่วหยาบ ภิกษุสงสัย ปกปิด ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่อาบัติชั่วหยาบ ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุปกปิดอาบัติไม่ชั่วหยาบ ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุปกปิดอัชฌาจารอันชั่วหยาบก็ดี ไม่ชั่วหยาบก็ดี ของอนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ ปกปิด ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสงสัย ปกปิด ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่อาบัติชั่วหยาบ ปกปิด ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๖๔๗} [๔๐๑] ภิกษุไม่บอกด้วยเห็นว่าความบาดหมางก็ดี ความทะเลาะก็ดี ความแก่งแย่งก็ดี การวิวาทก็ดี จักมีแก่สงฆ์ ๑ ไม่บอกด้วยเห็นว่าจักเป็น

สังฆเภท หรือสังฆราชี ๑ ไม่บอกด้วยเห็นว่าภิกษุรูปนี้เป็นผู้โหดร้าย หยาบคาย จักทำอันตรายชีวิตหรืออันตรายพรหมจรรย์ ๑ ไม่พบภิกษุอื่นที่สมควรจึงไม่บอก ๑ ไม่ตั้งใจจะปกปิดแต่ยังไม่ได้บอก ๑ ไม่บอกด้วยเห็นว่าจักปรากฏเองด้วยการกระทำของตน ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทุฏฐุลลสิกขาบทที่ ๔

๕. อูนวีสติวัสสสิกขาบท

ว่าด้วยการอุปสมบทให้ผู้มีอายุตํ่ากว่า ๒๐ ปี

เรื่องเด็กชายอุบาลี

{๖๔๘} [๔๐๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น ในพระนครราชคฤห์ มีเด็กชายกลุ่มหนึ่งเป็นเพื่อนกันจำนวน ๑๗ คน เด็กชายอุบาลีเป็นหัวหน้าของเด็กเหล่านั้น ครั้งนั้น มารดาบิดาของเด็กชายอุบาลีได้หารือกันว่า “เมื่อเราทั้งสองล่วงกับไป เจ้าอุบาลีจะอยู่อย่างสุขสบายและไม่ต้องลำบากโดยวิธีไหนหนอ” ครั้นแล้วได้มีความคิดว่า “ถ้าเจ้าอุบาลีได้เรียนเขียนหนังสือ เมื่อเราทั้งสองล่วงกับไป เจ้าอุบาลีก็จะอยู่อย่างสุขสบายและไม่ต้องลำบากโดยวิธีอย่างนี้แหละ” และได้มีความคิด