สิกขาบทที่ ๘ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๘. อุปัสสุติสิกขาบท

ว่าด้วยการแอบฟังภิกษุทะเลาะกัน

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๑๑} [๔๖๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทะเลาะกับพวกภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก พวกภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รักกล่าวกันอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุฉัพพัคคีย์พวกนี้เป็นอลัชชี พวกเราไม่อาจทะเลาะกับภิกษุพวกนี้ได้”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ต่อว่าอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ทำไมพวกท่านจึงได้ทำให้พวกกระผมอันชั่วช้าด้วยกล่าวว่าเป็นอลัชชีเล่า”

พวกภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รักถามว่า “อาวุโสทั้งหลาย ก็พวกท่านได้ยินมาแต่ที่ไหน”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ตอบว่า “พวกเรายืนแอบฟังพวกท่านอยู่”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “เมื่อภิกษุทั้งหลายเกิดบาดหมางกัน เกิดทะเลาะกัน ถึงการวิวาทกัน ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ยืนแอบฟังอยู่เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าเมื่อภิกษุทั้งหลายเกิดบาดหมางกัน เกิดทะเลาะกัน ถึงการวิวาทกัน พวกเธอได้ยืนแอบฟังอยู่ จริงหรือ”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย เมื่อภิกษุทั้งหลายเกิดความบาดหมางกัน เกิดการทะเลาะกัน ถึงการวิวาทกัน ไฉนพวกเธอจึงได้ยืนแอบฟังอยู่เล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไป เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้น ของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๗๐] อนึ่ง ภิกษุใด เมื่อภิกษุทั้งหลายเกิดความบาดหมางกัน เกิดการทะเลาะกัน ถึงการวิวาทกัน ยืนแอบฟังด้วยหมายใจว่าจักได้ฟัง คำที่พวกเธอพูดกัน ทำความหมายใจอย่างนี้เท่านั้นให้เป็นเหตุ ไม่มีอะไรอื่น เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๗๑๒} [๔๗๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า เมื่อภิกษุทั้งหลาย ได้แก่ ภิกษุพวกอื่น

คำว่า เกิดความบาดหมางกัน เกิดการทะเลาะกัน ถึงการวิวาทกัน คือเกิดอธิกรณ์ขึ้น

คำว่า ยืนแอบฟัง คือ เดินไปด้วยตั้งใจว่า ‘เราได้ยินคำของภิกษุเหล่านี้แล้วจักท้วง จักเตือน จักฟ้อง จักให้สำนึก จักทำให้เก้อเขิน’ ดังนี้ต้องอาบัติทุกกฏ ยืนอยู่ในที่ใดได้ยิน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ณ ที่นั้นเมื่อเดินไปข้างหลัง รีบเดินให้ทันด้วยตั้งใจว่าจักฟัง ต้องอาบัติทุกกฏยืนอยู่ในที่ใดได้ยิน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ณ ที่นั้น

เมื่อเดินไปข้างหน้า เดินให้ช้าลงด้วยตั้งใจว่าจักฟัง ต้องอาบัติทุกกฏยืนอยู่ในที่ใดได้ยิน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ณ ที่นั้น

เดินผ่านมาถึงสถานที่ที่ภิกษุยืนก็ตาม นั่งก็ตาม นอนก็ตาม เมื่อเขาพูดซุบซิบกันอยู่ ต้องกระแอมไอหรือทำให้เขารู้ตัว ถ้าไม่กระแอมไอ หรือไม่ทำให้เขารู้ตัว ต้องอาบัติปาจิตตีย์คำว่า ทำความหมายใจอย่างนี้เท่านั้นให้เป็นเหตุ ไม่มีอะไรอื่น ความว่า ไม่มีเหตุจำเป็นอย่างอื่นที่จะยืนแอบฟังความ

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๗๑๓} [๔๗๒] อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ยืนแอบฟัง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ยืนแอบฟัง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ยืนแอบฟัง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จตุกกทุกกฏ

ภิกษุยืนแอบฟังถ้อยคำของอนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ยืนแอบฟัง ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัยยืนแอบฟัง ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ยืนแอบฟัง ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๗๑๔} [๔๗๓] ภิกษุเดินไปด้วยตั้งใจว่า ‘ได้ยินคำของภิกษุเหล่านี้แล้วจักงด จักเว้น จักระงับ จักเปลื้องตน’ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อุปัสสุติสิกขาบทที่ ๘

๙. กัมมปฏิพาหนสิกขาบท

ว่าด้วยการให้ฉันทะแล้วคัดค้านกรรม

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๑๕} [๔๗๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ประพฤติอนาจาร เมื่อการกสงฆ์กำลังทำกรรมแก่ภิกษุแต่ละรูปอยู่ ได้คัดค้านขึ้น สมัยนั้น สงฆ์ประชุมกันด้วยกรรมบางอย่างที่สงฆ์จะต้องทำ พวกภิกษุฉัพพัคคีย์กำลังทำจีวรกันอยู่ ได้มอบฉันทะให้ภิกษุรูปหนึ่งไป ขณะนั้นสงฆ์จึงกล่าวว่า “อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุรูปนี้เป็นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์มารูปเดียว เอาเถอะ พวกเราจะทำกรรมแก่เธอ” ดังนี้แล้ว ได้ทำกรรมแก่ภิกษุฉัพพัคคีย์รูปนั้น เมื่อเสร็จแล้วภิกษุฉัพพัคคีย์รูปนั้นได้