สิกขาบทที่ ๕ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

อนาปัตติวาร

{๖๙๘} [๔๕๓] ภิกษุถูกคนบางคนเบียดเบียน ประสงค์จะให้พ้น จึงตบตี ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปหารสิกขาบทที่ ๔

๕. ตลสัตติกสิกขาบท

ว่าด้วยเงื้อหอกคือฝ่ามือจะทำร้าย

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๖๙๙} [๔๕๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือขึ้นจะทำร้ายพวกภิกษุ สัตตรสวัคคีย์ พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์คุ้นเคยต่อการถูกตบตีจึงร้องไห้ ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกเธอร้องไห้ทำไม”พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุฉัพพัคคีย์เหล่านี้โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้พวกกระผม”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้ภิกษุ ทั้งหลายเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วทรงบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอโกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้ภิกษุทั้งหลาย จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้ภิกษุทั้งหลายเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๕๕] อนึ่ง ภิกษุใดโกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้ภิกษุ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๗๐๐} [๔๕๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ภิกษุ คือ แก่ภิกษุอื่น

คำว่า โกรธ ไม่พอใจ คือ ไม่ชอบใจ แค้นใจ เจ็บใจ

คำว่า เงื้อหอกคือฝ่ามือ ความว่า เงือดเงื้อกายก็ดี ของเนื่องด้วยกายก็ดี โดยที่สุดแม้เงือดเงื้อกลีบบัว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๗๐๑} [๔๕๗] อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือ ฝ่ามือ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จตุกกทุกกฏ

ภิกษุ โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้อนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๗๐๒} [๔๕๘] ภิกษุถูกคนบางคนเบียดเบียน ประสงค์จะให้พ้น จึงเงื้อหอก คือฝ่ามือ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้อง อาบัติแล

จบ ตลสัตติกสิกขาบทที่ ๕

๖. อมูลกสิกขาบท

ว่าด้วยการใส่ความด้วยอาบัติอันหามูลมิได้

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๐๓} [๔๕๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ใส่ความภิกษุด้วยอาบัติสังฆาทิเสสอันหามูลมิได้ บรรดา