สิกขาบทที่ ๔ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๔. ปหารสิกขาบท

ว่าด้วยการตบตีภิกษุ

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๖๙๕} [๔๔๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์โกรธ ไม่พอใจ ตบตีพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ ภิกษุสัตตรสวัคคีย์เหล่านั้นร้องไห้ ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกเธอร้องไห้ทำไม”“อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุฉัพพัคคีย์เหล่านี้โกรธ ไม่พอใจ ตบตีพวกผม”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้โกรธ ไม่พอใจ ตบตีภิกษุทั้งหลายเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอโกรธ ไม่พอใจ ตบตีภิกษุทั้งหลาย จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้โกรธ ไม่พอใจ ตบตีภิกษุทั้งหลายเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๕๐] อนึ่ง ภิกษุใดโกรธ ไม่พอใจ ตบตีภิกษุ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๖๙๖} [๔๕๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ภิกษุ คือ แก่ภิกษุอื่น คำว่า โกรธ ไม่พอใจ คือ ไม่ชอบใจ แค้นใจ เจ็บใจคำว่า ตบตี ความว่า ตบตีด้วยกายก็ดี ด้วยของเนื่องด้วยกายก็ดี ด้วยของที่ขว้างไปก็ดี โดยที่สุดแม้ขว้างด้วยกลีบบัว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๖๙๗} [๔๕๒] อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน โกรธ ไม่พอใจ ตบตีต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย โกรธ ไม่พอใจ ตบตี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน โกรธ ไม่พอใจ ตบตี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จตุกกทุกกฏ

ภิกษุโกรธ ไม่พอใจ ตบตี อนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๖๙๘} [๔๕๓] ภิกษุถูกคนบางคนเบียดเบียน ประสงค์จะให้พ้น จึงตบตี ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปหารสิกขาบทที่ ๔

๕. ตลสัตติกสิกขาบท

ว่าด้วยเงื้อหอกคือฝ่ามือจะทำร้าย

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๖๙๙} [๔๕๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือขึ้นจะทำร้ายพวกภิกษุ สัตตรสวัคคีย์ พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์คุ้นเคยต่อการถูกตบตีจึงร้องไห้ ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกเธอร้องไห้ทำไม”พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย ภิกษุฉัพพัคคีย์เหล่านี้โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้พวกกระผม”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้โกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้ภิกษุ ทั้งหลายเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วทรงบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอโกรธ ไม่พอใจ เงื้อหอกคือฝ่ามือให้ภิกษุทั้งหลาย จริงหรือ”