สิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน กล่าวอย่างนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ

{๖๘๓} คำว่า ผู้ศึกษาอยู่ คือ ผู้รักจะสำเหนียก

คำว่า ควรรู้ทั่วถึง คือ ควรทราบไว้

คำว่า ควรสอบถาม คือ ควรไต่ถามดูว่า ‘สิกขาบทนี้เป็นอย่างไรสิกขาบทนี้มีเนื้อความเป็นอย่างไร’คำว่า ควรไตร่ตรอง คือ ควรคิด ควรพินิจ

คำว่า นี้เป็นการปฏิบัติชอบในเรื่องนั้น ความว่า นี้เป็นความถูกต้อง ตามธรรมเนียมในเรื่องนั้น

อนาปัตติวาร

{๖๘๔} [๔๓๗] ภิกษุผู้กล่าวว่า ‘จักรู้ จักศึกษา’ ดังนี้ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สหธัมมิกสิกขาบทที่ ๑

๒. วิเลขนสิกขาบท

ว่าด้วยการกล่าวโทษสิกขาบทว่ายุ่งยาก

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๖๘๕} [๔๓๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสวินัยกถา ตรัสพรรณนาคุณแห่งพระวินัย ตรัสอานิสงส์แห่งการเรียนพระวินัย ตรัสยกย่องโดยเฉพาะท่านพระอุบาลีเนือง ๆ แก่ภิกษุทั้งหลายโดยอเนกปริยาย ภิกษุทั้งหลายพากันกล่าวว่า

“พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสวินัยกถา ตรัสพรรณนาคุณแห่งพระวินัย ตรัสอานิสงส์แห่งการเรียนพระวินัย ตรัสยกย่องโดยเฉพาะท่านพระอุบาลีเนืองๆ แก่ภิกษุทั้งหลายโดยอเนกปริยาย อย่ากระนั้นเลย อาวุโสทั้งหลาย พวกเรามาเล่าเรียนพระวินัยในสำนักท่านพระอุบาลีกันเถิด” ก็ภิกษุเหล่านั้น มีจำนวนมาก เป็นเถระก็มี เป็นนวกะก็มี เป็นมัชฌิมะก็มี ต่างพากัน เล่าเรียนพระวินัยในสำนักท่านพระอุบาลี

ครั้งนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้หารือกันว่า “อาวุโสทั้งหลาย บัดนี้ ภิกษุจำนวนมาก ทั้งที่เป็นเถระ เป็นนวกะ และเป็นมัชฌิมะ ต่างเล่าเรียนพระวินัยในสำนักท่านพระอุบาลีกัน ถ้าภิกษุเหล่านี้เป็นผู้รอบรู้พระบัญญัติในพระวินัย ท่านจักฉุดกระชากลากถูพวกเราได้ตามใจชอบ อย่ากระนั้นเลย อาวุโสทั้งหลาย พวกเราจงช่วยกันกล่าวโทษพระวินัยเถิด” เมื่อตกลงดังนั้นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “จะประโยชน์อะไรด้วยสิกขาบทเล็กน้อยเหล่านี้ที่พวกท่านสวดแล้ว ช่างเป็นไปเพื่อความรำคาญ เพื่อความลำบาก เพื่อความยุ่งยากเสียนี่กระไร”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้พากันกล่าวโทษพระวินัยเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอพากันกล่าวโทษพระวินัย จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้พากันกล่าวโทษพระวินัยเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่ เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๓๙] อนึ่ง ภิกษุใด เมื่อมีผู้สวดพระปาติโมกข์อยู่ กล่าวอย่างนี้ว่า ‘จะประโยชน์อะไรด้วยสิกขาบทเล็กน้อยเหล่านี้ที่ท่านสวดแล้ว ช่างเป็นไปเพื่อความรำคาญ เพื่อความลำบาก เพื่อความยุ่งยากเสียนี่กระไร’ ดังนี้ เป็นปาจิตตีย์ในเพราะกล่าวโทษสิกขาบท

สิกขาบทวิภังค์

{๖๘๖} [๔๔๐] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า เมื่อมีผู้สวดพระปาติโมกข์อยู่ ความว่า เมื่อมีผู้ใดผู้หนึ่งยกปาติโมกข์ขึ้นแสดงอยู่ก็ดี ให้ผู้อื่นยกขึ้นแสดงอยู่ก็ดี ท่องบ่นอยู่ก็ดี

คำว่า กล่าวอย่างนี้ ความว่า กล่าวโทษพระวินัยแก่อุปสัมบันว่า ‘ก็จะประโยชน์อะไรด้วยสิกขาบทเล็กน้อยเหล่านี้ที่ท่านสวดแล้ว ช่างเป็นไปเพื่อความรำคาญ เพื่อความลำบาก เพื่อความยุ่งยากเสียนี่กระไร พวกภิกษุที่เล่าเรียนพระวินัยนี้ย่อมจะมีความรำคาญ ความลำบาก ความยุ่งยาก แต่พวกที่ไม่เล่าเรียนหามีความรำคาญ ความลำบาก ความยุ่งยากไม่ สิกขาบทนี้พวกท่านไม่สวดจะดีกว่า สิกขาบทนี้พวกท่านไม่สำเหนียกจะดีกว่า สิกขาบทนี้พวกท่านไม่เรียนจะดีกว่า สิกขาบทนี้พวกท่านไม่ทรงจำ

จะดีกว่า พระวินัยจะได้สาบสูญ หรือภิกษุพวกนี้จะได้ไม่รู้พระบัญญัติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๖๘๗} [๔๔๑] อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน กล่าวโทษพระวินัยต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย กล่าวโทษพระวินัย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน กล่าวโทษพระวินัย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ปัญจกทุกกฏ

ภิกษุกล่าวโทษธรรมอย่างอื่น ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุกล่าวโทษพระวินัยหรือพระธรรมอย่างอื่นแก่อนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน กล่าวโทษพระวินัย ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัย กล่าวโทษพระวินัย ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน กล่าวโทษพระวินัย ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๖๘๘} [๔๔๒] ภิกษุผู้ไม่ประสงค์จะกล่าวโทษ พูดตามเหตุว่า ‘นิมนต์ท่านเรียนพระสูตร พระคาถา หรือพระอภิธรรมไปก่อนเถิด ภายหลังจึงค่อยเรียนพระวินัย’ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ ไม่ต้องอาบัติแล

จบ วิเลขนสิกขาบทที่ ๒

๓. โมหนสิกขาบท

ว่าด้วยการแสร้งทำหลง

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๖๘๙} [๔๔๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ประพฤติอนาจารแล้วตั้งใจว่า “ขอภิกษุทั้งหลายจงทราบว่าพวกเราต้องอาบัติด้วยอาการที่ไม่รู้” เมื่อพระวินัยธรสวดพระปาติโมกข์อยู่ จึงกล่าวอย่างนี้ว่า “พวกผมเพิ่งทราบเดี๋ยวนี้เองว่า ‘แม้ธรรมนี้ก็มาในพระสูตร เนื่องในพระสูตร มาสู่อุทเทสทุกกึ่งเดือน”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ เมื่อพระวินัยธรสวดพระปาติโมกข์อยู่ จึงได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘พวกผมเพิ่งทราบเดี๋ยวนี้เองว่า ‘แม้ธรรมนี้ก็มาในพระสูตร เนื่องในพระสูตร มาสู่อุทเทสทุกกึ่งเดือน’ ดังนี้เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าเมื่อพระวินัยธรสวดพระปาติโมกข์อยู่ พวกเธอได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘พวกผมเพิ่งทราบเดี๋ยวนี้เองว่า ‘แม้ธรรมนี้ก็มาในพระสูตรเนื่องในพระสูตร มาสู่อุทเทสทุกกึ่งเดือน’ ดังนี้ จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย พวกเธอเมื่อพระวินัยธรสวดพระปาติโมกข์อยู่ ไฉนจึงได้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘พวกผมเพิ่งทราบเดี๋ยวนี้เองว่า ‘แม้ธรรมนี้ก็มาในพระสูตร เนื่องในพระสูตร