สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย มอบฉันทะไปแล้ว กลับติเตียน ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม มอบฉันทะไปแล้วกลับติเตียน ไม่ต้องอาบัติ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๗๑๘} [๔๗๘] ภิกษุรู้อยู่ว่า ‘สงฆ์ทำกรรมโดยไม่ถูกธรรม โดยแตกกันเป็นพวก หรือทำแก่ภิกษุมิใช่ผู้ควรแก่กรรม’ จึงติเตียน ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ กัมมปฏิพาหนสิกขาบทที่ ๙

๑๐. ฉันทังอทัตวาคมนสิกขาบท

ว่าด้วยการไม่ให้ฉันทะแล้วไปเสีย

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๑๙} [๔๗๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น สงฆ์ประชุมกันด้วยกรรมบางอย่างที่สงฆ์จะต้องทำ พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ กำลังทำจีวรกันอยู่ จึงได้มอบฉันทะให้ภิกษุรูปหนึ่งไป ขณะนั้นสงฆ์ตั้งญัตติแล้วว่า “สงฆ์ประชุมกันเพื่อประสงค์ทำกรรมใด พวกเราจักทำกรรมนั้น” ดังนี้

ภิกษุรูปนั้นจึงพูดขึ้นว่า “ภิกษุเหล่านี้ทำกรรมแก่ภิกษุแต่ละรูปอย่างนี้เอง พวกท่านจักทำกรรมเพื่อใครกัน” แล้วไม่ให้ฉันทะลุกจากอาสนะหลีกไป

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “เมื่อเรื่องอันจะพึงวินิจฉัยยังดำเนินอยู่ในสงฆ์ ไฉนภิกษุจึงได้ไม่ให้ฉันทะลุกจากอาสนะหลีกไปเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุรูปนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ ทราบมาว่าเมื่อเรื่องอันจะพึงวินิจฉัยยังดำเนินอยู่ในสงฆ์ เธอไม่ให้ฉันทะลุกจากอาสนะหลีกไป จริงหรือ”ภิกษุรูปนั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เมื่อเรื่องอันจะพึงวินิจฉัยยังเป็นไปอยู่ในสงฆ์ ไฉนเธอจึงได้ไม่ให้ฉันทะลุกจากอาสนะ หลีกไปเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๘๐] อนึ่ง ภิกษุใด เมื่อเรื่องอันจะพึงวินิจฉัยยังดำเนินอยู่ในสงฆ์ ไม่ให้ฉันทะ ลุกจากอาสนะหลีกไปเสีย เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๗๒๐} [๔๘๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า เรื่องอันจะพึงวินิจฉัยในสงฆ์ ได้แก่ เรื่องที่โจทก์และจำเลยแจ้งไว้แล้ว แต่ยังไม่ได้วินิจฉัยก็ตาม ตั้งญัตติแล้วก็ตาม กรรมวาจายังสวดค้างอยู่ก็ตาม

คำว่า ไม่ให้ฉันทะลุกจากอาสนะหลีกไปเสีย คือ ตั้งใจว่า ‘ถึงอย่างไร กรรมนี้ก็ต้องเสีย ต้องเป็นวรรค ต้องทำไม่ได้’ ดังนี้แล้วลุกเดินไป ต้องอาบัติทุกกฏ กำลังละหัตถบาสแห่งที่ชุมนุมสงฆ์ ต้องอาบัติทุกกฏ ละ้หัตถบาสไปแล้ว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๗๒๑} [๔๘๒] กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่ให้ฉันทะลุกจากอาสนะไปเสีย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัยอยู่ ไม่ให้ฉันทะลุกจากอาสนะไปเสีย ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ไม่ให้ฉันทะลุกจากอาสนะไปเสีย ไม่ต้องอาบัติ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัยอยู่ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๗๒๒} [๔๘๓] ภิกษุคิดว่า ‘ความบาดหมาง การทะเลาะ การแก่งแย่ง หรือการวิวาทจักเกิดแก่สงฆ์’ ดังนี้ จึงไปเสีย ๑ ภิกษุคิดว่า ‘จักเป็นสังฆเภทหรือสังฆราชี’ ดังนี้ จึงไปเสีย ๑ ภิกษุคิดว่า ‘สงฆ์จักทำกรรม

โดยไม่เป็นธรรม โดยแตกกันเป็นพวก หรือจักทำแก่ภิกษุมิใช่ผู้ควรแก่กรรม’ ดังนี้ จึงไปเสีย ๑ ภิกษุเกิดอาพาธ จึงไปเสีย ๑ ภิกษุไปด้วยกิจที่พึงทำแก่ภิกษุอาพาธ ๑ ภิกษุปวดอุจจาระปัสสาวะ จึงไปเสีย ๑ ภิกษุไม่มุ่งจะทำกรรมให้เสีย ไปด้วยคิดว่าจะกลับมาอีก ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ฉันทังอทัตวาคมนสิกขาบทที่ ๑๐

๑๑. ทัพพสิกขาบท

ว่าด้วยการให้จีวรแล้วกลับบ่นว่า

เรื่องพระทัพพมัลลบุตร

{๗๒๓} [๔๘๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระทัพพมัลลบุตรจัดแจงเสนาสนะและแจกอาหารแก่สงฆ์ แต่ท่านมีจีวรเก่า สมัยนั้น มีจีวรผืนหนึ่งเกิดขึ้นแก่สงฆ์ สงฆ์จึงได้ถวาย จีวรผืนนั้นแก่ท่านพระทัพพมัลลบุตร พวกภิกษุฉัพพัคคีย์พากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ภิกษุทั้งหลายน้อมลาภของสงฆ์ไปตามชอบใจ”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ร่วมกับสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกันได้ให้จีวรแล้ว ไฉนจึงได้ติเตียน ในภายหลังเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอร่วมกับสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกันได้ให้จีวรแล้ว ได้ติเตียนในภายหลัง จริงหรือ”