สิกขาบทที่ ๕ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร เล่ม ๒

๕. มัญจปีฐสิกขาบท

ว่าด้วยการทำเตียงตั่งเกินประมาณ

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๗๕๕} [๕๒๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุปนันทศากยบุตรนอนอยู่บนเตียงที่สูง พอดีพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปตามเสนาสนะพร้อมด้วยภิกษุเป็นอันมาก ผ่านเข้าไปทางที่อยู่ของท่านพระอุปนันทศากยบุตร ท่านพระอุปนันทศากยบุตรได้แลเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแต่ไกลเทียว ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า “ขอเชิญเสด็จทอดพระเนตรเตียงนอนของข้าพระพุทธเจ้าเถิด พระพุทธเจ้าข้า” จึงพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จกลับจากที่นั้นแล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงรู้จักโมฆบุรุษเพราะที่อยู่อาศัย”ครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิท่านพระอุปนันทศากยบุตรโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๕๒๒] อนึ่ง ภิกษุผู้ให้ทำเตียงหรือตั่งใหม่ พึงให้ทำมีเท้าสูงเพียง ๘ นิ้ว โดยนิ้วสุคต นอกจากแม่แคร่ด้านล่าง เธอทำให้เกินประมาณนั้นไป เป็นปาจิตตีย์ มีอันให้ตัดเสียเป็นวินัยกรรม

สิกขาบทวิภังค์

{๗๕๖} [๕๒๓] ที่ชื่อว่า ใหม่ ตรัสหมายถึงการทำขึ้น

ที่ชื่อว่า เตียง ได้แก่ เตียง ๔ ชนิด คือ เตียงมีแม่แคร่สอดเข้าไปในขา ๑ เตียงมีแม่แคร่ติดเนื่องเป็นอันเดียวกันกับขา ๑ เตียงมีขาดังก้ามปู ๑ เตียงมีขาเสียบแม่แคร่ ๑ที่ชื่อว่า ตั่ง ได้แก่ ตั่ง ๔ ชนิด คือ ตั่งมีแม่แคร่สอดเข้าไปในขา ๑ ตั่งมีแม่แคร่ติดเนื่องเป็นอันเดียวกันกับขา ๑ ตั่งมีขาดังก้ามปู ๑ ตั่งมีขา เสียบแม่แคร่ ๑คำว่า ผู้ให้ทำ คือ ทำเองก็ดี ใช้คนอื่นทำก็ดี

คำว่า พึงให้ทำให้มีเท้าสูงเพียง ๘ นิ้ว โดยนิ้วสุคต นอกจากแม่แคร่ด้านล่าง คือ ยกเว้นแม่แคร่ด้านล่าง

ทำเองก็ดี ใช้คนอื่นทำก็ดี เกินประมาณนั้น ต้องอาบัติทุกกฏในเพราะประโยคที่ทำ ต้องอาบัติปาจิตตีย์เพราะได้เตียงตั่งนั้นมา ต้องดัดให้ได้ประมาณก่อน จึงแสดงอาบัติตก

บทภาชนีย์

จตุกกปาจิตตีย์

{๗๕๗} [๕๒๔] เตียง ตั่งที่ตนทำค้างไว้ ตนทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เตียง ตั่งที่ตนทำค้างไว้ ใช้ผู้อื่นทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เตียง ตั่งที่ผู้อื่นทำค้างไว้ ตนทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เตียง ตั่งที่ผู้อื่นทำค้างไว้ ใช้ผู้อื่นทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

ภิกษุทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี เพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุได้เตียงตั่งที่คนอื่นทำไว้สำเร็จแล้วมาใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๗๕๘} [๕๒๕] ภิกษุทำเตียง ตั่งได้ประมาณ ๑ ภิกษุทำเตียง ตั่งต่ำกว่าประมาณ ๑ ภิกษุได้เตียง ตั่งที่ผู้อื่นทำเกินประมาณมาตัดแล้วมาใช้สอย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ มัญจปีฐสิกขาบทที่ ๕

๖. ตูโลนัทธสิกขาบท

ว่าด้วยการทำเตียงตั่งหุ้มด้วยนุ่น

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๕๙} [๕๒๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ให้ทำเตียงบ้าง ตั่งบ้าง หุ้มด้วยนุ่น พวกชาวบ้านเที่ยวไป ทางวิหารเห็นเข้าแล้วต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้ให้ทำเตียงบ้าง ตั่งบ้าง หุ้มด้วยนุ่น เหมือนพวกคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ให้ทำเตียงบ้าง ตั่งบ้าง หุ้มด้วยนุ่นเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า