สิกขาบทที่ ๔ เรื่องภิกษุหลายรูป เล่ม ๒

๔. สูจิฆรสิกขาบท

ว่าด้วยการใช้ให้ทำกล่องเข็ม

เรื่องภิกษุหลายรูป

{๗๕๑} [๕๑๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ครั้งนั้น ช่างงาคนหนึ่งปวารณาต่อ ภิกษุทั้งหลายไว้ว่า “กระผมจะจัดกล่องเข็มมาถวายแก่พระคุณเจ้าที่ต้องการกล่องเข็ม” จึงภิกษุทั้งหลายขอกล่องเข็มเขามาไว้เป็นอันมาก ภิกษุที่มีกล่องเข็มขนาดย่อม ก็ขอกล่องเข็มขนาดเขื่อง ภิกษุที่มีกล่องเข็มขนาดเขื่อง ก็ขอกล่องเข็มขนาดย่อม ช่างงามัวสาละวนทำกล่องเข็มเป็นอันมากถวายภิกษุทั้งหลายอยู่ จึงไม่สามารถจะทำของสำหรับขายอย่างอื่นได้ แม้ตนเองก็ไม่พอครองชีพ แม้บุตรภรรยาของเขาก็ลำบากพวกชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรทั้งหลายจึงได้ไม่รู้จักประมาณ ขอกล่องเข็มมาไว้ เป็นอันมากเล่า ช่างงาผู้นี้มัวสาละวนทำกล่องเข็มเป็นอันมากถวายสมณะเหล่านี้อยู่ จึงไม่สามารถทำของสำหรับขายอย่างอื่นได้ แม้ตนเองก็ไม่พอครองชีพ แม้บุตรภรรยาของเขาก็ลำบาก”

ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้ไม่รู้จักประมาณ ขอกล่องเข็มเขามาไว้เป็นอันมากเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายทราบมาว่าพวกเธอไม่รู้จักประมาณ ขอกล่องเข็มมาไว้เป็นอันมาก จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นจึงได้ไม่รู้จักประมาณ ขอกล่องเข็มเขามาไว้เป็นอันมากเล่า การกระทำของภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใส ของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๕๑๗] อนึ่ง ภิกษุใดให้ทำกล่องเข็มด้วยกระดูกก็ดี ด้วยงาก็ดี ด้วยเขาก็ดี เป็นปาจิตตีย์ มีอันให้ทำลายเสียเป็นวินัยกรรม

สิกขาบทวิภังค์

{๗๕๒} [๕๑๘] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า กระดูก ได้แก่ กระดูกสัตว์ชนิดใดชนิดหนึ่ง

ที่ชื่อว่า งา ตรัสหมายถึงงาช้าง

ที่ชื่อว่า เขา ได้แก่ เขาสัตว์ชนิดใดชนิดหนึ่ง

คำว่า ให้ทำ คือ ทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏในเพราะประโยคที่ทำ ต้องอาบัติปาจิตตีย์เพราะได้กล่องเข็มนั้นมา ต้องทำลายเสียก่อนจึงแสดงอาบัติตก

บทภาชนีย์

จตุกกปาจิตตีย์

{๗๕๓} [๕๑๙] กล่องเข็มที่ตนทำค้างไว้ ตนทำต่อจนเสร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์กล่องเข็มที่ตนทำค้างไว้ ใช้ผู้อื่นทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

กล่องเข็มที่ผู้อื่นทำค้างไว้ ตนทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

กล่องเข็มที่ผู้อื่นทำค้างไว้ ใช้ผู้อื่นทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

ภิกษุทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี เพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุได้กล่องเข็มที่คนอื่นทำไว้สำเร็จแล้วมาใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๗๕๔} [๕๒๐] ทำลูกดุม ๑ ทำตะบันไฟ ๑ ทำลูกถวิน ๑ ทำกลักยาตา ๑ ทำไม้ป้ายยาตา ๑ ทำฝักมีด ๑ ทำธมกรก ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สูจิฆรสิกขาบทที่ ๔

๕. มัญจปีฐสิกขาบท

ว่าด้วยการทำเตียงตั่งเกินประมาณ

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๗๕๕} [๕๒๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุปนันทศากยบุตรนอนอยู่บนเตียงที่สูง พอดีพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปตามเสนาสนะพร้อมด้วยภิกษุเป็นอันมาก ผ่านเข้าไปทางที่อยู่ของท่านพระอุปนันทศากยบุตร ท่านพระอุปนันทศากยบุตรได้แลเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแต่ไกลเทียว ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า “ขอเชิญเสด็จทอดพระเนตรเตียงนอนของข้าพระพุทธเจ้าเถิด พระพุทธเจ้าข้า” จึงพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จกลับจากที่นั้นแล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอพึงรู้จักโมฆบุรุษเพราะที่อยู่อาศัย”ครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิท่านพระอุปนันทศากยบุตรโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๕๒๒] อนึ่ง ภิกษุผู้ให้ทำเตียงหรือตั่งใหม่ พึงให้ทำมีเท้าสูงเพียง ๘ นิ้ว โดยนิ้วสุคต นอกจากแม่แคร่ด้านล่าง เธอทำให้เกินประมาณนั้นไป เป็นปาจิตตีย์ มีอันให้ตัดเสียเป็นวินัยกรรม