สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร เล่ม ๒

... ซึ่งตติยฌานในสุญญาคาร’ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

... ซึ่งจตุตถฌานในสุญญาคาร’ ... ต้องอาบัติทุกกฎ

อนาปัตติวาร

{๓๔๑} [๗๗] ภิกษุบอกอุตตริมนุสสธรรมที่มีจริงแก่อุปสัมบัน ๑ ภิกษุผู้เป็น ต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ภูตาโรจนสิกขาบทที่ ๘

๙. ทุฏฐุลลาโรจนสิกขาบท

ว่าด้วยการบอกอาบัติชั่วหยาบ

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๓๔๒} [๗๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุปนันทศากยบุตรก่อการทะเลาะกับพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ คือ ท่านต้องอาบัติชื่อสัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิ แล้วได้ขอปริวาส เพื่ออาบัตินั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสเพื่ออาบัตินั้นแก่ท่าน ก็แลสมัยนั้น ในพระนคร

สาวัตถีมีสังฆภัตของกลุ่มชาวบ้านกลุ่มหนึ่ง ท่านกำลังอยู่ปริวาสจึงนั่งท้ายอาสนะในโรงอาหาร พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้กล่าวกะอุบาสกเหล่านั้นว่า “ท่านทั้งหลาย ท่านพระอุปนันทศากยบุตรนั่นเป็นพระกุลุปกะที่พวกท่านสรรเสริญ ได้พยายามปล่อยอสุจิด้วยมือที่ใช้ฉันภัตตาหารที่เขาถวายด้วยศรัทธา ท่านต้องอาบัติชื่อสัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิเแล้วได้ขออยู่ปริวาสเพื่ออาบัตินั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสเพื่ออาบัตินั้นแก่ท่านแล้ว ท่านกำลังอยู่ปริวาส จึงนั่งท้ายอาสนะ”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้บอกอาบัติชั่วหยาบของภิกษุแก่อนุปสัมบันเล่า” จึงพากันตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอบอกอาบัติชั่วหยาบของภิกษุแก่อนุปสัมบัน จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้บอกอาบัติชั่วหยาบของภิกษุแก่อนุปสัมบันเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือ เพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๗๙] อนึ่ง ภิกษุใดบอกอาบัติชั่วหยาบของภิกษุแก่อนุปสัมบัน เป็นปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุได้รับสมมติ

สิกขาบทวิภังค์

{๓๔๓} [๘๐] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ของภิกษุ คือ ของภิกษุรูปอื่น

อาบัติที่ชื่อว่า ชั่วหยาบ ได้แก่ ปาราชิก ๔ และสังฆาทิเสส ๑๓

ที่ชื่อว่า อนุปสัมบัน คือ เว้นภิกษุและภิกษุณี นอกนั้นชื่อว่าอนุปสัมบัน

คำว่า บอก คือ บอกแก่สตรีหรือบุรุษ แก่คฤหัสถ์หรือบรรพชิต

คำว่า เว้นไว้แต่ภิกษุได้รับสมมติ คือ ยกเว้นภิกษุที่สงฆ์สมมติ

บทภาชนีย์

{๓๔๔} การสมมติภิกษุ ที่กำหนดอาบัติ แต่ไม่กำหนดตระกูลก็มี

การสมมติภิกษุ ที่กำหนดตระกูล แต่ไม่กำหนดอาบัติก็มี

การสมมติภิกษุ ที่กำหนดอาบัติ และกำหนดตระกูลก็มี

การสมมติภิกษุ ที่ไม่กำหนดอาบัติ และไม่กำหนดตระกูลก็มี

ที่ชื่อว่า กำหนดอาบัติ คือ สงฆ์กำหนดอาบัติว่า ‘พึงบอกตามจำนวน อาบัติเท่านี้’ที่ชื่อว่า กำหนดตระกูล คือ สงฆ์กำหนดตระกูลว่า ‘พึงบอกในตระกูล จำนวนเท่านี้’

ที่ชื่อว่า กำหนดอาบัติและกำหนดตระกูล คือ สงฆ์กำหนดอาบัติ และกำหนดตระกูลไว้ว่า ‘พึงบอกตามจำนวนอาบัติเท่านี้ ในตระกูลจำนวน เท่านี้’ที่ชื่อว่า ไม่กำหนดอาบัติ ไม่กำหนดตระกูล คือ สงฆ์ไม่ได้กำหนด อาบัติและไม่ได้กำหนดตระกูลไว้ว่า ‘พึงบอกตามจำนวนอาบัติเท่านี้ ในตระกูลมีจำนวนเท่านี้’{๓๔๕} [๘๑] ในการกำหนดอาบัติ ภิกษุบอกอาบัติอื่นนอกจากอาบัติที่สงฆ์ กำหนดไว้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ในการกำหนดตระกูล ภิกษุบอกในตระกูลอื่นนอกจากตระกูลที่สงฆ์ กำหนดไว้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ในการกำหนดอาบัติและกำหนดตระกูล ภิกษุบอกอาบัตินอกจาก อาบัติที่สงฆ์กำหนดให้ในตระกูลนอกจากตระกูลที่สงฆ์กำหนดให้ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์ในการไม่กำหนดอาบัติ ไม่กำหนดตระกูล ภิกษุบอก ไม่ต้องอาบัติ

ติกปาจิตตีย์

{๓๔๖} [๘๒] อาบัติชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่าอาบัติชั่วหยาบ บอกแก่อนุปสัมบัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุได้รับสมมติอาบัติชั่วหยาบ ภิกษุสงสัย บอกแก่อนุปสัมบัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุได้รับสมมติ

อาบัติชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่อาบัติชั่วหยาบ บอกแก่อนุปสัมบัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่ภิกษุได้รับสมมติ

ทุกกฏ

{๓๔๗} ภิกษุบอกอาบัติไม่ชั่วหยาบ ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุบอกอัชฌาจารที่ชั่วหยาบก็ดี ไม่ชั่วหยาบก็ดี แก่อนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่าอาบัติชั่วหยาบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่าอาบัติไม่ชั่วหยาบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๔๘} [๘๓] ภิกษุบอกเรื่องราว ไม่บอกอาบัติ ๑ ภิกษุบอกอาบัติ ไม่บอก เรื่องราว ๑ ภิกษุได้รับสมมติ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทุฏจุลลาโรจนสิกขาบทที่ ๙

๑๐. ปฐวีขณนสิกขาบท

ว่าด้วยการขุดแผ่นดิน

เรื่องภิกษุชาวเมืองอาฬวี

{๓๔๙} [๘๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้น พวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีทำการก่อสร้างกันอยู่ ขุดแผ่นดินเองบ้าง ให้คนอื่นขุดบ้าง ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้ขุดแผ่นดินเองบ้าง ให้คนอื่นขุดบ้าง พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรย่อมเบียดเบียน อินทรีย์อย่างหนึ่งซึ่งมีชีวะ”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน ภิกษุชาวเมืองอาฬวีจึงได้ขุดแผ่นดินเองบ้าง ให้คนอื่นขุดบ้างเล่า” จึงพา