สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องภิกษุชาวรัฐอาฬวี [ว่าด้วย ขุดดิน] เล่ม ๒

ภิกษุบอกอัชฌาจารที่ชั่วหยาบก็ดี ไม่ชั่วหยาบก็ดี แก่อนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่าอาบัติชั่วหยาบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อาบัติไม่ชั่วหยาบ ภิกษุสำคัญว่าอาบัติไม่ชั่วหยาบ ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๔๘} [๘๓] ภิกษุบอกเรื่องราว ไม่บอกอาบัติ ๑ ภิกษุบอกอาบัติ ไม่บอก เรื่องราว ๑ ภิกษุได้รับสมมติ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทุฏจุลลาโรจนสิกขาบทที่ ๙

๑๐. ปฐวีขณนสิกขาบท

ว่าด้วยการขุดแผ่นดิน

เรื่องภิกษุชาวเมืองอาฬวี

{๓๔๙} [๘๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้น พวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีทำการก่อสร้างกันอยู่ ขุดแผ่นดินเองบ้าง ให้คนอื่นขุดบ้าง ชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้ขุดแผ่นดินเองบ้าง ให้คนอื่นขุดบ้าง พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรย่อมเบียดเบียน อินทรีย์อย่างหนึ่งซึ่งมีชีวะ”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน ภิกษุชาวเมืองอาฬวีจึงได้ขุดแผ่นดินเองบ้าง ให้คนอื่นขุดบ้างเล่า” จึงพา

กันตำหนิพวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีเหล่านั้นโดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่า พวกเธอขุดแผ่นดินเองบ้าง ให้คนอื่นขุดบ้าง จริงหรือ”

ภิกษุชาวเมืองอาฬวีทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ขุดแผ่นดินเองบ้าง ให้คนอื่นขุดบ้างเล่า คนทั้งหลายสำคัญ แผ่นดินว่ามีชีวะ การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของ ปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๘๕] อนึ่ง ภิกษุใดขุดเองก็ดี ให้ขุดก็ดี ซึ่งแผ่นดิน เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๕๐} [๘๖] คำว่า อนึ่ง ...ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

บทว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า แผ่นดิน ได้แก่ แผ่นดิน ๒ อย่าง คือ แผ่นดินแท้อย่างหนึ่ง แผ่นดินไม่แท้อย่างหนึ่ง

ที่ชื่อว่า แผ่นดินแท้ คือ แผ่นดินที่มีดินร่วนล้วน มีดินเหนียวล้วน มีหินน้อย มีกรวดน้อย มีกระเบื้องน้อย มีแร่น้อย มีทรายน้อย มีดินร่วนมาก มีดินเหนียวมาก แม้ดินที่ยังไม่ได้เผาไฟก็เรียกว่าแผ่นดินแท้

แม้กองดินร่วนก็ดี กองดินเหนียวก็ดี ที่ฝนตกรดเกิน ๔ เดือนมาแล้ว ก็เรียกว่าแผ่นดินแท้

ที่ชื่อว่า แผ่นดินไม่แท้ คือ แผ่นดินที่เป็นหินล้วน เป็นกรวดล้วน เป็นกระเบื้องล้วน เป็นแร่ล้วน เป็นทรายล้วน มีดินร่วนน้อย มีดินเหนียวน้อย มีหินมาก มีกรวด มีกระเบื้อง มีแร่ มีทรายมาก แม้ดินที่เผาไฟแล้วก็ เรียกว่าแผ่นดินไม่แท้แม้กองดินร่วนก็ดี กองดินเหนียวก็ดี ที่ฝนตกรดต่ำกว่า ๔ เดือน ก็เรียกว่าแผ่นดินไม่แท้

{๓๕๑} คำว่า ขุดเอง คือ ขุดด้วยตัวเอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

คำว่า ให้ขุด คือ ใช้ให้คนอื่นขุด ต้องอาบัติปาจิตตีย์

สั่งครั้งเดียว เขาขุดแม้หลายครั้ง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๓๕๒} [๘๗] แผ่นดิน ภิกษุสำคัญว่าเป็นแผ่นดิน ขุดเองก็ดี ใช้ให้เขาขุดก็ดี ทำลายเองก็ดี ใช้ให้เขาทำลายก็ดี เผาเองก็ดี ใช้ให้เขาเผาก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์แผ่นดิน ภิกษุสงสัย ขุดเองก็ดี ใช้ให้เขาขุดก็ดี ทำลายเองก็ดี ใช้ให้เขาทำลายก็ดี เผาเองก็ดี ใช้ให้เขาเผาก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏแผ่นดิน ภิกษุสำคัญว่ามิใช่แผ่นดิน ขุดเองก็ดี ใช้ให้เขาขุดก็ดี ทำลายเองก็ดี ใช้ให้เขาทำลายก็ดี เผาเองก็ดี ใช้ให้เขาเผาก็ดี ไม่ต้อง อาบัติมิใช่แผ่นดิน ภิกษุสำคัญว่าเป็นแผ่นดิน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่แผ่นดิน ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

มิใช่แผ่นดิน ภิกษุสำคัญว่ามิใช่แผ่นดิน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๓๕๓} [๘๘] ภิกษุกล่าวว่า ‘ท่านจงรู้ดินนี้’ ‘ท่านจงให้ดินนี้’ ‘ท่านจงนำดินนี้มา’ ‘เรามีความต้องการด้วยดินนี้’ ‘ท่านจงทำดินนี้ให้เป็นกัปปิยะ’ ๑ ภิกษุไม่แกล้ง ๑ ภิกษุทำเพราะไม่มีสติ ๑ ภิกษุผู้ไม่รู้ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปฐวีขณนสิกขาบทที่ ๑๐

จบ มุสาวาทวรรคที่ ๑

หัวข้อประจำหมวด

มุสาวาทสิกขาบท ว่าด้วยการพูดเท็จ ๑

โอมสวาทสิกขาบท ว่าด้วยการพูดดูถูก ๑

เปสุญญสิกขาบท ว่าด้วยการส่อเสียด ๑

ปทโสธัมมสิกขาบท ว่าด้วยกล่าวธรรมเป็นบท ๆ ๑

สหเสยยสิกขาบท ว่าด้วยนอนร่วมกัน สิกขาบทที่หนึ่ง ๑

ทุติยสหเสยยสิกขาบท ว่าด้วยนอนร่วมกัน สิกขาบทที่สอง ๑

ธัมมเทสนาสิกขาบท ว่าด้วยการแสดงธรรม ๑

ภูตาโรจนสิกขาบท ว่าด้วยการอวดอุตตริมนุสสธรรม ๑

ทุฏฐุลลาโรจนสิกขาบท ว่าด้วยการบอกอาบัติชั่วหยาบ ๑

ปฐวีขณนสิกขาบท ว่าด้วยการขุดแผ่นดิน ๑

๒. ภูตคามวรรค

หมวดว่าด้วยภูตคาม

๑. ภูตคามสิกขาบท

ว่าด้วยการพรากภูตคาม

เรื่องภิกษุชาวเมืองอาฬวี

{๓๕๔} [๘๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้น พวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีทำการก่อสร้างกันอยู่ ตัดต้นไม้เองบ้าง ใช้ให้คนอื่นตัดบ้าง ภิกษุชาวเมืองอาฬวีรูปหนึ่ง กำลังตัดต้นไม้อยู่ เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้นั้นได้กล่าวกะภิกษุรูปนั้นว่า “ท่านเจ้าข้า ท่านประสงค์จะทำที่อยู่ของท่าน ก็โปรดอย่าตัดต้นไม้อันเป็นที่อยู่ของข้าพเจ้าเลย” ภิกษุรูปนั้นไม่ยอมฟังได้ตัดลงจนได้ และฟันไปถูกแขนบุตรของเทวดานั้น เทวดาได้มีความคิดขึ้นว่า “ถ้ากระไร เราฆ่าภิกษุ รูปนี้เสียตรงนี้แหละ” แต่ได้ฉุกคิดว่า “อันการที่เราจะฆ่าภิกษุรูปนี้เสียตรงนี้ไม่สมควรเลย อย่ากระนั้นเลย เราควรกราบทูลเรื่องนี้แด่พระผู้มีพระภาคเจ้าจะดีกว่า” ดังนั้น เทวดานั้นจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประทานสาธุการว่า “ดีแล้ว ดีแล้ว เทวดา ดีหนักหนา ที่ท่านไม่ฆ่าภิกษุรูปนั้นเสีย ถ้าท่านฆ่าภิกษุรูปนั้นในวันนี้ ตัว