สิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระฉันนะ เล่ม ๒

๒. อัญญวาทกสิกขาบท

ว่าด้วยการแกล้งพูดกลบเกลื่อน

เรื่องพระฉันนะ

{๓๕๘} [๙๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระฉันนะประพฤติอนาจารเองแล้วถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์ กลับเอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อนว่า “ใครต้อง ต้องอะไร ต้องในเรื่องอะไร ต้องอย่างไร ท่านทั้งหลายพูดถึงใคร พูดถึงเรื่องอะไร”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระฉันนะถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์ จึงได้เอาเรื่องอื่น มาพูดกลบเกลื่อนว่า ‘ใครต้อง ต้องอะไร ต้องในเรื่องอะไร ต้องอย่างไร ท่านทั้งหลายพูดถึงใคร พูดถึงเรื่องอะไร’ ดังนี้เล่า” จึงพากันตำหนิพระฉันนะโดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามท่านพระฉันนะว่า “ดูก่อนฉันนะ ทราบมาว่าเธอถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์ กลับเอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อนว่า ‘ใครต้อง ต้องอะไร ต้องในเรื่องอะไร ต้องอย่างไร ท่านทั้งหลายพูดถึงใคร พูดถึงเรื่องอะไร’ ดังนี้ จริงหรือ”ท่านพระฉันนะทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอเมื่อ ถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์ จึงได้เอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อนว่า ‘ใครต้องต้องอะไร ต้องในเรื่องอะไร ต้องอย่างไร ท่านทั้งหลายพูดถึง ใครพูดถึงเรื่องอะไร’ ดังนี้เล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความ

เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว”

ครั้นทรงตำหนิแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ากระนั้น สงฆ์จงยกอัญญวาทกกรรมแก่ภิกษุฉันนะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงยกอัญญวาทกกรรมอย่างนี้

กรรมวาจายกอัญญวาทกกรรม

ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

[๙๕] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุฉันนะนี้ถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์ กลับเอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อน ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงยกอัญญวาทกกรรมแก่ภิกษุฉันนะ นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุฉันนะนี้ถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์ กลับเอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อน สงฆ์ยกอัญญวาทกกรรมแก่ภิกษุฉันนะ การยกอัญญวาทกกรรมแก่ภิกษุฉันนะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงอัญญวาทกกรรมอันสงฆ์ยกแล้วแก่ภิกษุฉันนะชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

{๓๕๙} ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิท่านพระฉันนะโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่าดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

เป็นปาจิตตีย์ในเพราะเป็นผู้กล่าวคำอื่น

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

เรื่องพระฉันนะ

{๓๖๐} [๙๖] อนึ่ง สมัยนั้นแล ท่านพระฉันนะถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์ คิดว่า “เมื่อเราเอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อนจักต้องอาบัติ” จึงนิ่งเสีย ทำให้สงฆ์ลำบากบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระฉันนะถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่จึงได้นิ่งเสีย ทำให้สงฆ์ลำบากเล่า” จึงพากันตำหนิท่านพระฉันนะโดยอเนกปริยายแล้ว กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วทรงบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระฉันนะว่า “ดูก่อนฉันนะทราบมาว่าเธอเมื่อถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่ ได้นิ่งเสีย ทำให้ สงฆ์ลำบาก จริงหรือ”ท่านพระฉันนะทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอเมื่อ ถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่ จึงได้นิ่งเสีย ทำให้สงฆ์ลำบากเล่า

การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ครั้นทรงตำหนิแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ากระนั้น สงฆ์จงยกวิเหสกกรรม๑แก่ภิกษุฉันนะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงยกวิเหสกกรรมอย่างนี้

กรรมวาจายกวิเหสกกรรม

ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

[๙๗] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุฉันนะนี้ถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่ ได้นิ่งเสีย ทำให้สงฆ์ลำบาก ถ้าความพร้อมพรั่ง ของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงยกวิเหสกกรรมแก่ภิกษุฉันนะ นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุฉันนะนี้ถูกสอบสวนอาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่ ได้นิ่งเสีย ทำให้สงฆ์ลำบาก สงฆ์ยกวิเหสกกรรมแก่ภิกษุฉันนะ การยกวิเหสกกรรมแก่ภิกษุฉันนะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงวิเหสกกรรมอันสงฆ์ยกแล้วแก่ภิกษุฉันนะชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

{๓๖๑} ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิท่านพระฉันนะโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

[๙๘] เป็นปาจิตตีย์ ในเพราะเป็นผู้กล่าวคำอื่น ในเพราะเป็นผู้ทำให้สงฆ์ลำบาก

สิกขาบทวิภังค์

{๓๖๒} [๙๙] ที่ชื่อว่า เป็นผู้กล่าวคำอื่น คือ ภิกษุเมื่อถูกสอบสวนในวัตถุ หรืออาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่ ไม่ประสงค์จะบอกเรื่องนั้น ไม่ประสงค์จะเปิดเผยเรื่องนั้น จึงเอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อนว่า ‘ใครต้อง ต้องอะไร ต้องเพราะเรื่องอะไร ต้องอย่างไร ท่านทั้งหลายพูดถึงใคร พูดถึงเรื่องอะไร’ ดังนี้ นี่ชื่อว่าเป็นผู้กล่าวคำอื่น{๓๖๓} ที่ชื่อว่า เป็นผู้ทำให้สงฆ์ลำบาก คือ ภิกษุเมื่อถูกสอบสวนในวัตถุ หรืออาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่ ไม่ประสงค์จะบอกเรื่องนั้น ไม่ประสงค์จะเปิดเผยเรื่องนั้น จึงนิ่งเสียทำให้สงฆ์ลำบาก นี่ชื่อว่าเป็นผู้ทำให้สงฆ์ลำบาก

บทภาชนีย์

{๓๖๔} [๑๐๐] เมื่อสงฆ์ยังไม่ยกอัญญวาทกกรรม ภิกษุถูกสอบสวนในวัตถุ หรืออาบัติในท่ามกลางสงฆ์ ไม่ประสงค์จะบอกเรื่องนั้น ไม่ประสงค์จะ เปิดเผยเรื่องนั้น จึงเอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อนว่า ‘ใครต้อง ต้องอะไร ต้องในเพราะเรื่องอะไร ต้องอย่างไร ท่านทั้งหลายพูดถึงใคร พูดถึงเรื่องอะไร’ ดังนี้ ต้องอาบัติทุกกฏเมื่อสงฆ์ยังไม่ยกวิเหสกกรรม ภิกษุถูกสอบสวนในวัตถุหรืออาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่ ไม่ประสงค์จะบอกเรื่องนั้น ไม่ประสงค์จะเปิดเผยเรื่องนั้น จึงนิ่งเสีย ทำให้สงฆ์ลำบาก ต้องอาบัติทุกกฏ

{๓๖๕} เมื่อสงฆ์ยกอัญญวาทกกรรมแล้ว ภิกษุถูกสอบสวนในวัตถุหรืออาบัติในท่ามกลางสงฆ์อยู่ ไม่ประสงค์จะบอกเรื่องนั้น ไม่ประสงค์จะเปิดเผยเรื่องนั้น จึงเอาเรื่องอื่นมาพูดกลบเกลื่อนว่า ‘ใครต้อง... พูดถึงเรื่องอะไร’ ดังนี้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์เมื่อสงฆ์ยกวิเหสกกรรมแล้ว ภิกษุถูกสอบสวนในวัตถุหรืออาบัติใน ท่ามกลางสงฆ์ ไม่ประสงค์จะบอกเรื่องนั้น ไม่ประสงค์จะเปิดเผยเรื่องนั้น จึงนิ่งเสีย ทำให้สงฆ์ลำบาก ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๖๖} [๑๐๑] กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์ในเพราะเป็นผู้กล่าวคำอื่น ในเพราะเป็นผู้ทำให้สงฆ์ลำบาก

กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย ต้องอาบัติปาจิตตีย์ในเพราะเป็นผู้กล่าว คำอื่น ในเพราะเป็นผู้ทำให้สงฆ์ลำบาก

กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ในเพราะเป็นผู้กล่าวคำอื่น ในเพราะเป็นผู้ทำให้สงฆ์ลำบาก

ติกทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ... ต้องอาบัติ ทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๖๗} [๑๐๒] ภิกษุไม่เข้าใจจึงถาม ๑ ภิกษุอาพาธให้การไม่ได้ ๑ ภิกษุไม่ให้การด้วยคิดว่า ‘ความบาดหมาง ความทะเลาะ ความแก่งแย่ง หรือ

ความวิวาทจักมีแก่สงฆ์’ ๑ ภิกษุไม่ให้การด้วยคิดว่า ‘สงฆ์จักแตกกันหรือ สงฆ์จักร้าวฉาน’ ๑ ภิกษุไม่ให้การด้วยคิดว่า ‘สงฆ์จักทำกรรมโดยไม่ชอบ ธรรม โดยเป็นพวก หรือจักไม่ทำกรรมแก่ภิกษุผู้ควรแก่กรรม’ ๑ ภิกษุผู้ วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อัญญวาทกสิกขาบทที่ ๒

๓. อุชฌาปนกสิกขาบท

ว่าด้วยการกล่าวโทษ

เรื่องพระทัพพมัลลบุตร

{๓๖๘} [๑๐๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น ท่านพระทัพพมัลลบุตรจัดแจงเสนาสนะและแจกภัตแก่สงฆ์ สมัย นั้น พระเมตติยะและพระภุมมชกะเป็นผู้บวชใหม่และมีบุญน้อย เสนาสนะ ของสงฆ์ที่ไม่ดีและอาหารที่ไม่ดีได้ตกมาถึงเธอทั้งสอง เธอทั้งสองจึงให้ภิกษุ ทั้งหลายกล่าวโทษท่านพระทัพพมัลลบุตรว่า “จัดเสนาสนะตามความพอใจ และแจกภัตตามความพอใจ”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระเมตติยะและพระภุมมชกะจึงได้ให้ภิกษุทั้งหลายกล่าวโทษท่าน พระทัพพมัลลบุตรเล่า” จึงพากันตำหนิพระเมตติยะและพระภุมมชกะโดย อเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า