สิกขาบทที่ ๗ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๗. ตตุตตริสิกขาบท

ว่าด้วยการออกปากขอจีวรเกิน

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๕๘} [๕๒๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายผู้ถูกชิงจีวรไปแล้วกล่าวอย่างนี้ ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตการขอจีวรต่อคหบดี หรือคหปตานีผู้มิใช่ญาติไว้สำหรับภิกษุผู้ถูกชิงจีวรไปหรือมีจีวรหายไป ท่าน ทั้งหลายจงขอจีวรเถิด”ภิกษุเหล่านั้นกล่าวว่า “พอแล้ว ขอรับ พวกผมได้จีวรมาแล้ว”

“พวกผมจะขอเพื่อประโยชน์ของพวกท่าน” “จงขอเถิด ขอรับ”

ลำดับนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เข้าไปหาพวกคหบดีผู้มิใช่ญาติแล้ว กล่าวดังนี้ว่า “ท่านทั้งหลาย พวกภิกษุผู้มีจีวรถูกชิงไปมาถึงแล้ว ขอท่าน ทั้งหลายจงถวายจีวรแก่พวกเธอ” แล้วขอจีวรมาไว้มากมาย

ครั้งนั้น ชายคนหนึ่งนั่งอยู่ในที่ประชุมได้พูดกะชายอีกคนหนึ่งว่า “พระคุณเจ้าทั้งหลายผู้ถูกชิงจีวรไปมาถึงแล้ว ข้าพเจ้าได้ถวายจีวรแก่ท่าน เหล่านั้นแล้ว” แม้ชายคนนั้นก็กล่าวอย่างนี้ว่า “แม้ข้าพเจ้าก็ได้ถวายไป แล้ว” แม้ชายอีกคนหนึ่งก็กล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าพเจ้าเองก็ได้ถวายไปแล้ว” ชายเหล่านั้นจึงพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อ สายพระศากยบุตรจึงได้ไม่รู้จักประมาณขอจีวรมาไว้ตั้งมากมายเล่า พระ สมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจักทำการค้าผ้าหรือจักตั้งร้านขายผ้ากัน”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชายเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวก

ภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ไม่รู้จักประมาณขอจีวรมาไว้ตั้งมากมายเล่า” จึงพากัน ตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอไม่รู้จักประมาณขอจีวรมาไว้ตั้งมากมาย จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ตอบว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย การกระทำเช่นนั้นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ไฉนพวกเธอจึงได้ไม่รู้จักประมาณขอจีวรมาไว้ตั้งมากมายเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของพวกเธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส และเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑o ประการ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๕๒๓] ถ้าคหบดีก็ดี คหปตานีก็ดี ผู้มิใช่ญาติ นำจีวรเป็นจำนวนมากมาปวารณาต่อภิกษุนั้น ภิกษุนั้นพึงยินดีจีวรมีอุตตราสงค์กับ

อันตรวาสกเป็นอย่างมาก จากจีวรเหล่านั้น ถ้ายินดีเกินกว่านั้น เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๕๙} [๕๒๔] คำว่า ถ้า ... ภิกษุนั้น ได้แก่ ภิกษุผู้ถูกชิงจีวรไป

ที่ชื่อว่า ผู้มิใช่ญาติ คือ ไม่ใช่คนที่เกี่ยวเนื่องกันทางมารดาหรือทาง บิดาตลอดเจ็ดชั่วคน

ที่ชื่อว่า คหบดี ได้แก่ ชายผู้ครองเรือนคนใดคนหนึ่ง

ที่ชื่อว่า คหปตานี ได้แก่ หญิงผู้ครองเรือนคนใดคนหนึ่ง

คำว่า จีวรเป็นอันมาก คือ จีวรหลายผืน

คำว่า นำมาปวารณา คือ ปวารณาว่า ‘ท่านต้องการจีวรเท่าใด ก็จงรับไปเท่านั้นเถิด’

คำว่า ภิกษุนั้นพึงยินดีจีวรมีอุตตราสงค์กับอันตรวาสกเป็นอย่างมาก จากจีวรเหล่านั้น ความว่า ถ้าจีวรหาย ๓ ผืน เธอพึงยินดีเพียง ๒ ผืน หาย ๒ ผืน พึงยินดีเพียงผืนเดียว หายผืนเดียว ไม่พึงยินดีเลยคำว่า ถ้ายินดีเกินกว่านั้น ความว่า ขอเกินกำหนดนั้น เป็นทุกกฏเพราะประโยคที่ขอ เป็นนิสสัคคีย์เพราะได้จีวรมา คือ เป็นของจำต้องสละแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่บุคคลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลภิกษุพึงสละจีวรนั้นอย่างนี้

วิธีสละ

สละแก่สงฆ์

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า

‘ท่านเจ้าข้า จีวรผืนนี้กระผมขอต่อคหบดีผู้มิใช่ญาติมาเกินกำหนด เป็นนิสสัคคีย์ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่สงฆ์’

ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็นนิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่สงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’

สละแก่คณะ

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุหลายรูป ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า จีวรผืนนี้กระผมขอต่อคหบดีผู้มิใช่ญาติมาเกินกำหนด เป็นนิสสัคคีย์ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่านทั้งหลาย’

ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้

‘ท่านทั้งหลาย ขอจงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็นนิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่ท่านทั้งหลาย ถ้าความพร้อมพรั่งของท่านทั้งหลายถึงที่แล้ว ท่านทั้งหลายพึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’

สละแก่บุคคล

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่ากราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘อาวุโส จีวรผืนนี้ผมขอต่อคหบดีผู้มิใช่ญาติมาเกินกำหนด เป็นนิสสัคคีย์ ผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่าน’

ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้รับสละนั้นพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยคำว่า ‘ผมให้จีวรผืนนี้แก่ท่าน’

บทภาชนีย์

นิสสัคคิยปาจิตตีย์

{๖๐} [๕๒๕] คหบดีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ขอจีวรเกินกำหนด เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์คหบดีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ขอจีวรเกินกำหนด เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

คหบดีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ขอจีวรเกินกำหนด เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ทุกกฏ

คหบดีเป็นญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ขอจีวร ... ต้องอาบัติทุกกฏ

คหบดีเป็นญาติ ภิกษุสงสัย ขอจีวร ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

คหบดีเป็นญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ขอจีวร ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๖๑} [๕๒๖] ภิกษุนำเอาไปด้วยคิดว่าจักนำจีวรที่เหลือมาคืน ๑ คหบดี ถวายด้วยบอกว่า ‘จีวรที่เหลือเป็นของท่านรูปเดียว’ ๑ คหบดีถวายมิใช่เพราะเหตุถูกชิงจีวรไป ๑ คหบดีถวายมิใช่เพราะเหตุจีวรหาย ๑ ภิกษุผู้ขอต่อญาติ ๑ ภิกษุผู้ขอต่อคนปวารณา ๑ ภิกษุชื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ตตุตตริสิกขาบทที่ ๗

๘. อุปักขฏสิกขาบท

ว่าด้วยตระเตรียมทรัพย์เป็นค่าจีวร

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๖๒} [๕๒๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นชายคนหนึ่งได้กล่าวกะภรรยาว่า “ฉันจะนิมนต์พระคุณเจ้าอุปนันทะให้ครองจีวร”ภิกษุผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรรูปหนึ่งได้ยินชายคนนั้นกล่าวดังนี้ จึงเข้าไปหาท่านพระอุปนันทศากยบุตรถึงสำนัก ครั้นแล้วได้บอกกะท่านพระอุปนันทศากยบุตรว่า “อาวุโสอุปนันทะ ท่านเป็นผู้มีบุญมาก ในสถานที่โน้นมีชายคนหนึ่งได้กล่าวกะภรรยาว่า ‘ฉันจักนิมนต์พระคุณเจ้าอุปนันทะให้ครองจีวร”ท่านพระอุปนันทะกล่าวรับรองว่า “มีจริง ขอรับ ผู้นั้นเป็นอุปัฏฐากของผมเอง” ครั้นแล้วท่านพระอุปนันทศากยบุตรได้เข้าไปหาชายคนนั้นถึงบ้าน ครั้นแล้วสอบถามเขาว่า “ข่าวว่าท่านประสงค์จะให้อาตมาครองจีวร จริงหรือ”“ความจริง กระผมตั้งใจไว้อย่างนี้ว่าจักนิมนต์พระคุณเจ้าอุปนันทะ ให้ครองจีวร”

“ถ้าท่านประสงค์จะให้อาตมาครองจีวร ก็จงให้ครองจีวรชนิดนี้เถิด เพราะจีวรที่อาตมาไม่ใช้ แม้ครองแล้วอาตมาจักทำอะไรได้”

ชายคนนั้นจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาขึ้นในขณะนั้นว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเหล่านี้เป็นคนมักมาก ไม่สันโดษ พระสมณะเหล่านี้จะให้ครองจีวรทั้งที ก็ทำได้ไม่ง่าย ไฉนพระคุณเจ้าอุปนันทะซึ่งเรามิได้ปวารณาไว้ก่อนจึงได้เข้ามาหาแล้วกะเกณฑ์เอาจีวรเล่า”