พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ นิสสัคคิยกัณฑ์ · จีวรวรรค
สิกขาบทที่ ๖ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร เล่ม ๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๓–๕๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในจีวรวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ นิสสัคคิยกัณฑ์ จีวรวรรค สิกขาบทที่ ๖ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒ หน้า ๔๙–๕๘
ไม่ต้องอาบัติ
ภิกษุณีผู้เป็นญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ไม่ต้องอาบัติ
อนาปัตติวาร
{๕๒} [๕๑๔] ภิกษุรับจีวรของภิกษุณีผู้เป็นญาติ ๑ ภิกษุแลกเปลี่ยนกัน คือ แลกเปลี่ยนจีวรดีกับจีวรเลว หรือจีวรเลวกับจีวรดี ๑ ภิกษุผู้ถือวิสาสะ ๑ ภิกษุผู้ขอยืม ๑ ภิกษุผู้รับบริขารอื่นนอกจากจีวร ๑ ภิกษุผู้รับจีวรของ สิกขมานา ๑ ภิกษุผู้รับจีวรของสามเณรี ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล
จบ จีวรปฏิคคหณสิกขาบทที่ ๕
๖. อัญญาตกวิญญัตติสิกขาบท
ว่าด้วยการออกปากขอผู้มิใช่ญาติ
{๕๓} [๕๑๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นท่านพระอุปนันทศากยบุตรเป็นผู้เชี่ยวชาญแสดงธรรมีกถา จึงเศรษฐีบุตร ผู้หนึ่งเข้าไปหาพระอุปนันทศากยบุตรถึงสำนัก ครั้นแล้วได้อภิวาทท่าน
- ๑พระอุปนันทศากยบุตร เป็นภิกษุเหลวไหลด้อยคุณวิเศษในบรรดาภิกษุผู้บวชจากตระกูลศากยะ จำนวน ๘o,ooo รูป แต่มีความสามารถด้านฉลาดแกมโกง มีเสียงไพเราะในการแสดงธรรม เป็นต้นบัญญัติแห่งสิกขาบทจำนวนมาก (นัย วิ.อ. ๒/๑๗๐)
- ๒เศรษฐีบุตร เป็นคำสมาส หมายถึงบุตรชายของเศรษฐี
พระอุปนันทศากยบุตร นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระอุปนันทศากยบุตร ชี้แจงเศรษฐีบุตรผู้นั่งแล้วให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว เศรษฐีบุตรนั้นอันท่านพระอุปนันทศากยบุตรชี้แจงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้ปวารณา ท่านพระอุปนันทศากยบุตรในทันใดนั้นแลอย่างนี้ว่า “ท่านเจ้าข้า ขอพระคุณเจ้าพึงบอกสิ่งที่ต้องประสงค์ คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ คิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ซึ่งกระผมสามารถจะจัดถวายแด่พระคุณเจ้าได้”ท่านพระอุปนันทศากยบุตรได้กล่าวกะเศรษฐีบุตรนั้นว่า “ถ้าท่าน ประสงค์จะถวายแก่อาตมา ก็จงถวายผ้าผืนหนึ่งจากผ้าที่ท่านนุ่งห่มนี้”
เศรษฐีบุตรได้กล่าวขอผัดว่า “ท่านเจ้าข้ากระผมเป็นกุลบุตร จะเดินไปมีผ้าผืนเดียว ดูกระไรอยู่ โปรดรอชั่วเวลาที่กระผมกลับไปถึงบ้าน กระผมไปถึงบ้านแล้วจักจัดส่งผ้าผืนหนึ่งจากผ้าเหล่านี้หรือผ้าที่ดีกว่านี้มาถวาย”
ท่านพระอุปนันทศากยบุตรก็ได้กล่าวกะเศรษฐีบุตรนั้นเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ถ้าท่านประสงค์จะถวายแก่อาตมา ก็จงถวายผ้าผืนหนึ่งจากผ้าที่ท่าน นุ่งห่มนี้”
เศรษฐีบุตรได้กล่าวขอผัดว่า “ท่านเจ้าข้า กระผมเป็นกุลบุตร จะเดิน ไปมีผ้าผืนเดียว ดูกระไรอยู่ โปรดรอชั่วเวลาที่กระผมกลับไปถึงบ้าน กระผมไปถึงบ้านแล้วจักจัดส่งผ้าผืนหนึ่งจากผ้าเหล่านี้หรือผ้าที่ดีกว่านี้มาถวาย”
ท่านพระอุปนันทศากยบุตรก็ได้กล่าวกะเศรษฐีบุตรนั้นเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ถ้าท่านประสงค์จะถวายแก่อาตมา ก็จงถวายผ้าผืนหนึ่งจากผ้าที่ท่าน นุ่งห่มนี้”
- ๑ปวารณา ในที่นี้ หมายถึงการพูดให้ขอ การปรารถนาให้ขอ การเปิดโอกาสให้ คือยินยอมให้ ภิกษุขอหรือเรียกร้องปัจจัย ๔ ได้ โดยพูดหรือนิมนต์ไว้ล่วงหน้า (นัย วิ.อ. ๒/๑๗๕)
- ๒ปัจจัยเภสัชบริขาร เครื่องใช้สอยคือยาอันเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับคนไข้ หรือยารักษาโรค
เศรษฐีบุตรได้กล่าวขอผัดว่า “ท่านเจ้าข้า กระผมเป็นกุลบุตร จะเดินไปมีผ้าผืนเดียว ดูกระไรอยู่ โปรดรอชั่วเวลาที่กระผมกลับไปถึงบ้าน กระผมไปถึงบ้านแล้วจักจัดส่งผ้าผืนหนึ่งจากผ้าเหล่านี้หรือผ้าที่ดีกว่านี้มาถวาย”
ท่านพระอุปนันทศากยบุตรกล่าวพ้อว่า “ท่านไม่ประสงค์จะถวาย จะปวารณาทำไม ท่านปวารณาแล้วไม่ถวาย จะมีประโยชน์อะไร”
ครั้นเศรษฐีบุตรนั้นถูกท่านพระอุปนันทศากยบุตรรบเร้าอยู่ จึงได้ถวายผ้าผืนหนึ่งแล้วกลับไป พวกชาวบ้านพบเศรษฐีบุตรนั้นแล้วถามว่า “นายท่าน ทำไมท่านจึงมีผ้าผืนเดียวเดินกลับมาเล่า” จึงเศรษฐีบุตรได้เล่า เรื่องนั้นแก่พวกชาวบ้านเหล่านั้นพวกชาวบ้านจึงพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเหล่านี้มักมาก ไม่สันโดษ สมณะเหล่านี้มิใช่ทำได้ง่ายที่จะนิมนต์ให้ถูกธรรมเนียมเมื่อ เศรษฐีบุตรนิมนต์ตามธรรมเนียมอยู่ ไฉนจึงยังรับผ้าไปเล่า”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุปนันทศากยบุตรจึงได้ขอจีวรต่อเศรษฐีบุตรเล่า” จึงพากัน ตำหนิท่านพระอุปนันทศากยบุตรโดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่ พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามท่านพระ อุปนันทศากยบุตรว่า “ดูก่อนอุปนันทะ ทราบมาว่าเธอขอจีวรต่อเศรษฐีบุตร จริงหรือ”
ท่านพระอุปนันทศากยบุตรทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนอุปนันทะ เขาเป็นญาติของเธอหรือมิใช่ญาติ”
“มิใช่ญาติ พระพุทธเจ้าข้า”
พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ คนผู้มิใช่ญาติ ย่อมไม่รู้การกระทำอันสมควรหรือไม่สมควร ของที่มีอยู่หรือไม่มีของคนผู้มิใช่ญาติ ไฉนเธอนั้นจึงยังขอจีวรต่อเศรษฐีบุตรผู้มิใช่ญาติเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของ เธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความ กลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิท่านพระอุปนันทศากยบุตรโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่เหมาะสมแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ...
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า
พระพุทธบัญญัติ
[๕๑๖] อนึ่ง ภิกษุใดขอจีวรต่อคหบดีก็ดี คหปตานีก็ดี ผู้มิใช่ญาติ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์
ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้
เรื่องภิกษุเดินทางถูกแย่งชิงจีวร
{๕๔} [๕๑๗] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุหลายรูปเดินทางไกลจากเมืองสาเกต มาสู่พระนครสาวัตถี ในระหว่างทางพวกโจรได้ออกมาแย่งชิงจีวรของภิกษุ
เหล่านั้นไป ภิกษุเหล่านั้นคิดว่า “การขอจีวรต่อคหบดีหรือคหปตานี ผู้มิใช่ญาติพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้ว” จึงรังเกียจไม่กล้าขอ พากันเปลือยกายเดินไปถึงพระนครสาวัตถีแล้วกราบไหว้ภิกษุทั้งหลาย พวกภิกษุพูดกันอย่างนี้ว่า “ท่านทั้งหลาย พวกอาชีวก ที่กำลังกราบไหว้ภิกษุ ทั้งหลายอยู่เหล่านี้ดีจริง ๆ”ภิกษุผู้เปลือยกายเหล่านั้นตอบว่า “พวกกระผมไม่ใช่อาชีวกขอรับ พวกกระผมเป็นภิกษุ”
ภิกษุทั้งหลายได้เรียนท่านพระอุบาลีว่า “ท่านพระอุบาลี นิมนต์สอบสวนภิกษุเหล่านี้”
ภิกษุผู้เปลือยกายเหล่านั้นถูกท่านพระอุบาลีสอบสวนจึงได้แจ้งเรื่องนั้น
ครั้นท่านพระอุบาลีสอบสวนภิกษุเหล่านั้นแล้ว ได้แจ้งแก่ภิกษุทั้งหลายว่า “ท่านทั้งหลาย ผู้เปลือยกายเหล่านี้เป็นภิกษุ จงให้จีวรแก่พวกเธอ”
บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างก็เพ่งโทษติเตียนโพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้เปลือยกายเดินมาเล่า ธรรมดาภิกษุควรจะปกปิดด้วยหญ้าหรือใบไม้เดินมา มิใช่หรือ” จึงพากันตำหนิภิกษุเหล่านั้นโดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่อง นั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงอนุญาตให้ขอจีวรได้
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า
- ๑อาชีวก หมายถึงนักบวชชีเปลือยพวกหนึ่งในครั้งพุทธกาล (องฺ.ปญฺจก.อ. ๙๔) เป็นสาวกของมักขลิโคศาล เจ้าลัทธิที่ถึอว่าไม่มีเหตุไม่มีปัจจัยที่ทำให้สัตว์บริสุทธิ์หรือเศร้าหมอง (ดู ที.สี. (แปล) ๙/๑๖๗-๑๖๘)
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้มีจีวรถูกชิงไป หรือผู้มีจีวรหายไป ขอจีวรต่อพ่อเจ้าเรือนหรือแม่เจ้าเรือนผู้มิใช่ญาติได้ เธอเข้าไปถึงวัดใดก่อน ถ้าในวัดนั้น มีจีวรประจำวิหารก็ดี ผ้าปูเตียงก็ดี ผ้าปูพื้นก็ดี ผ้าปลอกฟูกก็ดี ที่เป็นของสงฆ์ จะถือเอาผ้าของสงฆ์นั้นไปห่มด้วยตั้งใจว่า ‘ได้จีวรนั้นมาแล้วจักคืนให้ดังเดิม’ ดังนี้ก็ควร ถ้าจีวรประจำวิหารก็ดี ผ้าปูเตียงก็ดี ผ้าปูพื้นก็ดี ผ้าปลอกฟูกก็ดี ที่เป็นของสงฆ์ไม่มี ต้องปกปิดด้วยหญ้าหรือใบไม้เดินมา ไม่ควรเปลือยกายเดินมา ภิกษุใดเปลือยกายเดินมา ต้องอาบัติทุกกฏดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า
พระอนุบัญญัติ
[๕๑๘] อนึ่ง ภิกษุใดขอจีวรต่อคหบดีก็ดี คหปตานีก็ดี ผู้มิใช่ญาติ นอกจากสมัย เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ สมัยในคำนั้นดังนี้ ภิกษุมีจีวรถูกชิงไปก็ดี มีจีวรหายไปก็ดี นี้คือสมัยในคำนั้น
สิกขาบทวิภังค์
{๕๕} [๕๑๙] คำว่า อนึ่ง..ใด ความว่า ภิกษุใด คือ ผู้เช่นใด ... นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อนึ่ง...ใด’
ที่ชื่อว่า ภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้
ที่ชื่อว่า ผู้มิใช่ญาติ คือ ไม่ใช่คนที่เกี่ยวเนื่องกันทางมารดา หรือทางบิดาตลอดเจ็ดชั่วคน
ที่ชื่อว่า คหบดี ได้แก่ ชายผู้ครองเรือนคนใดคนหนึ่ง
ที่ชื่อว่า คหปตานี ได้แก่ หญิงผู้ครองเรือนคนใดคนหนึ่ง
ที่ชื่อว่า จีวร ได้แก่ ผ้า ๖ ชนิด ชนิดใดชนิดหนึ่ง ซึ่งเข้าองค์กำหนดที่จะวิกัปได้เป็นอย่างตํ่า
คำว่า นอกจากสมัย คือ ยกเว้นสมัย
ที่ชื่อว่า มีจีวรถูกชิงไป ได้แก่ จีวรของภิกษุถูกชิงเอาไป คือ ถูกพวกพระราชาก็ดี พวกโจรก็ดี พวกนักเลงก็ดี หรือคนพวกใดพวกหนึ่ง ชิงเอาไปที่ชื่อว่า ผู้มีจีวรหายไป ได้แก่ จีวรของภิกษุถูกไฟไหม้ก็ดี ถูกนํ้าพัด ไปก็ดี ถูกหนูหรือปลวกกัดก็ดี เก่าเพราะใช้สอยก็ดีภิกษุขอนอกจากสมัย เป็นทุกกฏเพราะประโยคที่ขอ เป็นนิสสัคคีย์ เพราะได้จีวรมา คือ เป็นของจำต้องสละแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่บุคคลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลภิกษุพึงสละจีวรนั้นอย่างนี้
วิธีสละ
สละแก่สงฆ์
ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า จีวรผืนนี้ของกระผม ขอแล้วต่อคหบดีผู้มิใช่ญาติ นอกจากสมัย เป็นนิสสัคคีย์ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่สงฆ์’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็นนิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่สงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’
สละแก่คณะ
ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุหลายรูป ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบ เท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า จีวรผืนนี้ของกระผม ขอแล้วต่อคหบดีผู้มิใช่ญาติ นอก จากสมัย เป็นนิสสัคคีย์ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่านทั้งหลาย’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้‘ท่านเจ้าข้า ขอจงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็นนิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่ท่านทั้งหลาย ถ้าความพร้อมพรั่งของท่านทั้งหลายถึงที่แล้ว ท่านทั้งหลายพึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’
สละแก่บุคคล
ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่ง กระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘อาวุโส จีวรผืนนี้ของผม ขอแล้วต่อคหบดีผู้มิใช่ญาติ นอกจากสมัย เป็นนิสสัคคีย์ ผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่าน’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้รับสละนั้นพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวร ที่เธอสละให้ด้วยคำว่า ‘ผมให้จีวรผืนนี้แก่ท่าน’
บทภาชนีย์
ติกนิสสัคคิยปาจิตตีย์
{๕๖} [๕๒๐] คหบดีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ขอจีวร นอกจากสมัย เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์
คหบดีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ขอจีวร นอกจากสมัย เป็นนิสสัคคิย ปาจิตตีย์
คหบดีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ขอจีวร นอกจากสมัย เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์
ทุกกฏ
คหบดีเป็นญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ขอจีวร .. ต้องอาบัติทุกกฏ
คหบดีเป็นญาติ ภิกษุสงสัย ขอจีวร .. ต้องอาบัติทุกกฏ
ไม่ต้องอาบัติ
คหบดีเป็นญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ... ไม่ต้องอาบัติ
อนาปัตติวาร
{๕๗} [๕๒๑] ภิกษุขอในสมัย ๑ ภิกษุขอต่อญาติ ๑ ภิกษุขอต่อคน ปวารณา ๑ ภิกษุขอเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุอื่น ๑ ภิกษุชื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล
จบ อัญญาตกวิญญัตติสิกขาบทที่ ๖
๗. ตตุตตริสิกขาบท
ว่าด้วยการออกปากขอจีวรเกิน
เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์
{๕๘} [๕๒๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายผู้ถูกชิงจีวรไปแล้วกล่าวอย่างนี้ ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตการขอจีวรต่อคหบดี หรือคหปตานีผู้มิใช่ญาติไว้สำหรับภิกษุผู้ถูกชิงจีวรไปหรือมีจีวรหายไป ท่าน ทั้งหลายจงขอจีวรเถิด”ภิกษุเหล่านั้นกล่าวว่า “พอแล้ว ขอรับ พวกผมได้จีวรมาแล้ว”
“พวกผมจะขอเพื่อประโยชน์ของพวกท่าน” “จงขอเถิด ขอรับ”
ลำดับนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เข้าไปหาพวกคหบดีผู้มิใช่ญาติแล้ว กล่าวดังนี้ว่า “ท่านทั้งหลาย พวกภิกษุผู้มีจีวรถูกชิงไปมาถึงแล้ว ขอท่าน ทั้งหลายจงถวายจีวรแก่พวกเธอ” แล้วขอจีวรมาไว้มากมาย
ครั้งนั้น ชายคนหนึ่งนั่งอยู่ในที่ประชุมได้พูดกะชายอีกคนหนึ่งว่า “พระคุณเจ้าทั้งหลายผู้ถูกชิงจีวรไปมาถึงแล้ว ข้าพเจ้าได้ถวายจีวรแก่ท่าน เหล่านั้นแล้ว” แม้ชายคนนั้นก็กล่าวอย่างนี้ว่า “แม้ข้าพเจ้าก็ได้ถวายไป แล้ว” แม้ชายอีกคนหนึ่งก็กล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าพเจ้าเองก็ได้ถวายไปแล้ว” ชายเหล่านั้นจึงพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อ สายพระศากยบุตรจึงได้ไม่รู้จักประมาณขอจีวรมาไว้ตั้งมากมายเล่า พระ สมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจักทำการค้าผ้าหรือจักตั้งร้านขายผ้ากัน”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชายเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวก
จบ สิกขาบทที่ ๖ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร