สิกขาบทที่ ๒ เรื่องภิกษุหลายรูป เล่ม ๒

ทรงอนุญาตให้คืนจีวรที่เขาสละแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่เหมาะสมแก่เรื่องนั้น แก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จีวรที่ภิกษุสละแล้วแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่บุคคล จะไม่คืนให้ไม่ได้ ภิกษุใดไม่คืนให้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

จบ ปฐมกฐินสิกขาบทที่ ๑

๒. อุทโทสิตสิกขาบท

ว่าด้วยภิกษุเก็บจีวรไว้ในโรงเก็บของ

เรื่องภิกษุหลายรูป

{๑๐} [๔๗๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นภิกษุทั้งหลายฝากผ้าสังฆาฏิไว้กับพวกภิกษุด้วยกัน มีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกหลีกจาริกไปในชนบท ผ้าสังฆาฏิเหล่านั้นถูกเก็บไว้นาน จึงขึ้นรา ภิกษุทั้งหลายจึงผึ่งผ้าสังฆาฏิเหล่านั้นท่านพระอานนท์เที่ยวตรวจดูเสนาสนะอยู่ ได้พบภิกษุเหล่านั้นกำลังผึ่งผ้าสังฆาฏิกันอยู่ ครั้นแล้วจึงเข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ ถามว่า “จีวรที่ขึ้นราเหล่านี้เป็นของใคร”

จึงภิกษุเหล่านั้นแจ้งความนั้นแก่ท่านพระอานนท์แล้ว

ท่านพระอานนท์จึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้ฝากผ้าสังฆาฏิไว้กับพวกภิกษุด้วยกันมีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสก หลีกจาริกไปในชนบทเล่า” ครั้นตำหนิภิกษุทั้งหลายโดยอเนกปริยายแล้ว กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุเหล่านั้นว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุทั้งหลายฝากผ้าสังฆาฏิไว้กับพวกภิกษุด้วยกัน มีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกหลีกจาริกไปในชนบท จริงหรือ”

ภิกษุเหล่านั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การกระทำ ของภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นนั้นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไฉนภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นจึงฝากผ้าสังฆาฏิไว้กับพวกภิกษุด้วยกัน มีแต่ผ้าอุตตราสงค์กับผ้าอันตรวาสกหลีกจาริกไปในชนบทเล่า การกระทำของภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ... แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๗๒] เมื่อจีวรของภิกษุสำเร็จแล้ว เมื่อกฐินเดาะเสียแล้ว ถ้าภิกษุอยู่ปราศจากไตรจีวรแม้สิ้นราตรีหนึ่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุ ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

เรื่องภิกษุอาพาธ

{๑๑} [๔๗๓] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งอาพาธอยู่ในพระนครโกสัมพี พวกญาติส่งทูตไปในสำนักภิกษุนั้นว่า “นิมนต์ท่านมา พวกผมจักดูแลเอง” แม้ภิกษุทั้งหลายก็กล่าวอย่างนี้ว่า “ไปเถิด ท่าน พวกญาติจักดูแลท่าน”เธอตอบอย่างนี้ว่า “ท่านทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลายไว้ว่า ภิกษุไม่พึงอยู่ปราศจากไตรจีวร ผมกำลัง อาพาธ ไม่สามารถจะนำไตรจีวรหลีกไปด้วยได้ ผมจักไม่ไปละ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงอนุญาตเพื่อให้การสมมติติจีวราวิปวาส

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุอันเป็น เค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้การสมมติเพื่อไม่เป็นการอยู่ปราศจากไตรจีวร แก่ภิกษุผู้อาพาธ ก็แลสงฆ์พึงให้การสมมติอย่างนี้

วิธีสมมติติจีวราวิปวาส

ภิกษุผู้อาพาธนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านเจ้าข้า กระผมอาพาธ ไม่สามารถจะนำไตรจีวรหลีกไปด้วยได้ ท่านเจ้าข้า

กระผมนั้นขอการสมมติเพื่อไม่เป็นการอยู่ปราศจากไตรจีวรต่อสงฆ์’ พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ พึงขอแม้ครั้งที่ ๓

ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

[๔๗๔] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้อาพาธ ไม่สามารถจะนำไตรจีวรหลีกไปด้วยได้ เธอขอการสมมติติจีวราวิปวาสต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้การสมมติติจีวราวิปวาสแก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้อาพาธ ไม่สามารถจะนำไตรจีวรหลีกไปด้วยได้ เธอขอการสมมติติจีวราวิปวาสต่อสงฆ์ สงฆ์ให้การสมมติติจีวราวิปวาสแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้สมมติติจีวราวิปวาสแก่ภิกษุชื่อนี้ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูดการสมมติติจีวราวิปวาสอันสงฆ์ให้แล้วแก่ภิกษุชื่อนี้ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

[๔๗๕] เมื่อจีวรของภิกษุสำเร็จแล้ว เมื่อกฐินเดาะเสียแล้ว ถ้าภิกษุอยู่ปราศจากไตรจีวรแม้สิ้นราตรีหนึ่ง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

สิกขาบทวิภังค์

{๑๒} [๔๗๖] คำว่า เมื่อจีวร...สำเร็จแล้ว ความว่า จีวรของภิกษุทำสำเร็จแล้วก็ดี หายไปก็ดี ใช้ไม่ได้ก็ดี ถูกไฟไหม้ไปก็ดี หมดหวังว่าจะได้จีวรก็ดีคำว่า กฐินเดาะเสียแล้ว คือ กฐินเดาะเสียแล้วด้วยมาติกาอย่างใดอย่างหนึ่งในมาติกา ๘ หรือสงฆ์เดาะกฐินเสียในระหว่างคำว่า ถ้าภิกษุอยู่ปราศจากไตรจีวรแม้สิ้นราตรีหนึ่ง ความว่า ถ้าภิกษุอยู่ปราศจากผ้าสังฆาฏิก็ดี ผ้าอุตตราสงค์ก็ดี ผ้าอันตรวาสกก็ดี แม้คืนเดียวคำว่า เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ คือ ยกเว้นภิกษุผู้ได้รับการสมมติ

คำว่า เป็นนิสสัคคีย์ คือ เป็นนิสสัคคีย์พร้อมกับเวลาอรุณขึ้น คือ เป็นของจำต้องสละแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่บุคคลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลภิกษุพึงสละจีวรนั้นอย่างนี้

วิธีสละ

สละแก่สงฆ์

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า จีวรผืนนี้ของกระผมอยู่ปราศแล้ว ล่วงราตรี เป็นนิสสัคคีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่สงฆ์’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็น นิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่สงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์ พึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’

สละแก่คณะ

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุหลายรูป ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า จีวรผืนนี้ของกระผม อยู่ปราศจากแล้ว ล่วงราตรี เป็นนิสสัคคีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่านทั้งหลาย’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้‘ท่านทั้งหลาย ขอจงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็นนิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่ท่านทั้งหลาย ถ้าความพร้อมพรั่งของท่าน ทั้งหลายถึงที่แล้ว ท่านทั้งหลายพึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’

สละแก่บุคคล

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า

‘อาวุโส จีวรผืนนี้ของผมอยู่ปราศจากแล้วล่วงราตรี เป็นนิสสัคคีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ ผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่าน’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้รับสละนั้นพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยคำว่า ‘ผมให้จีวรผืนนี้แก่ท่าน’

บทภาชนีย์

มาติกา

{๑๓} [๔๗๗] หมู่บ้าน มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

เรือน มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

โรงเก็บของ มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

ป้อม มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

เรือนยอดเดียว มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

ปราสาท มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

ทิม มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

เรือ มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

หมู่เกวียน มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

ไร่นา มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

ลานนวดข้าว มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

สวน มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

วิหาร มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

โคนไม้ มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

ที่แจ้ง มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ

มาติกาวิภังค์

{๑๔} [๔๗๘] หมู่บ้าน ที่ชื่อว่ามีอุปจารเดียว คือ เป็นหมู่บ้านของตระกูล เดียวและมีรั้วล้อม ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในหมู่บ้าน ต้องอยู่ภายในหมู่บ้าน

เป็นหมู่บ้านที่ไม่มีรั้วล้อม ภิกษุเก็บจีวรไว้ในเรือนหลังใด ต้องอยู่ในเรือนหลังนั้น หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส

[๔๗๙] หมู่บ้าน ที่ชื่อว่ามีอุปจารต่าง ๆ คือ เป็นหมู่บ้านของต่างตระกูลกันและมีรั้วล้อม ภิกษุเก็บจีวรไว้ในเรือนหลังใด ต้องอยู่ในเรือนหลังนั้น หรือในห้องโถงหรือที่ริมประตูเรือน หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เมื่อจะไปยังห้องโถง ต้องเก็บจีวรไว้ในหัตถบาสแล้วอยู่ในห้องโถง หรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เก็บจีวรไว้ในห้องโถงต้องอยู่ในห้องโถง หรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เป็นหมู่บ้านไม่มีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ในเรือนหลังใด ต้องอยู่ในเรือนหลังนั้น หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส{๑๕} [๔๘๐] เรือน ของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม มีห้องใหญ่ห้องน้อย หลายห้อง ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในเรือน ต้องอยู่ภายในเรือน เป็นเรือนที่ไม่มีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้น หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส

[๔๘๑] เรือน ของต่างตระกูลและมีรั้วล้อม มีห้องใหญ่ห้องน้อยหลายห้อง ภิกษุเก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้นหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เป็นเรือนไม่มีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้น หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส

{๑๖} [๔๘๒] โรงเก็บของ ของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม มีห้องใหญ่ห้องน้อยหลายห้อง ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในโรงเก็บของ ต้องอยู่ภายในโรงเก็บของ เป็นโรงที่ไม่มีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้น หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส

[๔๘๓] โรงเก็บของ ของต่างตระกูลและมีรั้วล้อม มีห้องใหญ่ห้องน้อย หลายห้อง ภิกษุเก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้นหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เป็นโรงที่ไม่มีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้น หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส{๑๗} [๔๘๔] ป้อม ของตระกูลเดียว ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในป้อม ต้องอยู่ ภายในป้อม เป็นป้อมต่างตระกูล มีห้องใหญ่ห้องน้อยหลายห้อง เก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้นหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส{๑๘} [๔๘๕] เรือนยอดเดียว ของตระกูลเดียว ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในเรือนยอดเดียว ต้องอยู่ภายในเรือนยอดเดียว เรือนยอดเดียวของต่างตระกูล

มีห้องใหญ่ห้องน้อยหลายห้อง เก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้นหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส{๑๙} [๔๘๖] ปราสาท ของตระกูลเดียว ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในปราสาท ต้องอยู่ภายในปราสาท ปราสาทของต่างตระกูล มีห้องใหญ่ห้องน้อยหลายห้อง เก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้นหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส{๒๐} [๔๘๗] ทิม ของตระกูลเดียว ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในทิม ต้องอยู่ภายในทิม ทิมของต่างตระกูล มีห้องใหญ่ห้องน้อยหลายห้อง เก็บจีวรไว้ในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้นหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส{๒๑} [๔๘๘] เรือ ของตระกูลเดียว ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในเรือ ต้องอยู่ภายในเรือ เรือของต่างตระกูล มีห้องใหญ่ห้องน้อยหลายห้อง เก็บจีวรไว้ภายในห้องใด ต้องอยู่ในห้องนั้นหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส{๒๒} [๔๘๙] หมู่เกวียน ของตระกูลเดียว ภิกษุเก็บจีวรไว้ในหมู่เกวียน ต้องไม่ละอัพภันดรด้านหน้าหรือด้านหลัง ด้านละ ๗ อัพภันดร ด้านข้างด้าน

ละ ๑ อัพภันดร หมู่เกวียนของต่างตระกูล เก็บจีวรไว้ในหมู่เกวียน ต้องไม่ละจากหัตถบาส

{๒๓} [๔๙๐] ไร่นา ของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในไร่นา ต้องอยู่ภายในไร่นา เป็นไร่นาที่ไม่มีรั้วล้อม ต้องไม่ละจากหัตถบาส ไร่นาของต่างตระกูลและมีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ภายในไร่นา ต้องอยู่ภายในไร่นาหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เป็นไร่นาที่ไม่มีรั้วล้อม ต้องไม่ละจากหัตถบาส{๒๔} [๔๙๑] ลานนวดข้าว ของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในลานนวดข้าว ต้องอยู่ภายในลานนวดข้าว เป็นลานที่ไม่มีรั้วล้อม ต้องไม่ละจากหัตถบาส ลานนวดข้าวของต่างตระกูลและมีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ภายในลานนวดข้าว ต้องอยู่ที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เป็นลานที่ไม่มีรั้วล้อม ต้องไม่ละจากหัตถบาส{๒๕} [๔๙๒] สวน ของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในสวน ต้องอยู่ภายในสวน เป็นสวนที่ไม่มีรั้วล้อม ต้องไม่ละจากหัตถบาส เป็นสวนของต่างตระกูลและมีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ภายในสวน ต้องอยู่ริมประตูสวน หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เป็นสวนที่ไม่มีรั้วล้อม ต้องไม่ละจากหัตถบาส

{๒๖} [๔๙๓] วิหารของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในวิหาร ต้องอยู่ภายในวิหาร เป็นวิหารที่ไม่มีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ในวิหารใด ต้องอยู่ในวิหารนั้น หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส วิหารของต่างตระกูลและมีรั้วล้อม ภิกษุเก็บจีวรไว้ในวิหารใด ต้องอยู่ในวิหารนั้นหรือที่ริมประตู หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส เป็นวิหารที่ไม่มีรั้วล้อม เก็บจีวรไว้ในวิหารใด ต้องอยู่ในวิหารนั้น หรือต้องไม่ละจากหัตถบาส

{๒๗} [๔๙๔] โคนไม้ ของตระกูลเดียว กำหนดเอาเขตที่เงาแผ่ไปโดยรอบในเวลาเที่ยง ภิกษุเก็บจีวรไว้ภายในเขตเงา ต้องอยู่ภายในเขตเงา โคนไม้ของต่างตระกูล ต้องไม่ละจากหัตถบาส{๒๘} ที่แจ้ง ที่ชื่อว่า มีอุปจารเดียว มีอุปจารต่าง ๆ คือ ในป่าหาหมู่บ้านมิได้ กำหนด ๗ อัพภันดรโดยรอบ จัดเป็นที่แจ้งมีอุปจารเดียว จากนั้นไป จัดเป็นที่แจ้งมีอุปจารต่าง ๆ

นิสสัคคิยปาจิตตีย์

{๒๙} [๔๙๕] จีวรที่อยู่ปราศแล้ว ภิกษุสำคัญว่าอยู่ปราศแล้ว เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

จีวรอยู่ปราศ ภิกษุสงสัย เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

จีวรอยู่ปราศ ภิกษุสำคัญว่าไม่อยู่ปราศ เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

จีวรยังไม่ได้ถอน ภิกษุสำคัญว่าถอนแล้ว เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

จีวรยังไม่ได้สละไป ภิกษุสำคัญว่าสละไปแล้ว เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

จีวรยังไม่หาย ภิกษุสำคัญว่าหายแล้ว เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

จีวรยังไม่ฉิบหาย ภิกษุสำคัญว่าฉิบหายแล้ว เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

จีวรยังไม่ถูกไฟไหม้ ภิกษุสำคัญว่าถูกไฟไหม้แล้ว เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

จีวรยังไม่ถูกโจรชิงไป ภิกษุสำคัญว่าถูกโจรชิงไปแล้ว เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นแต่ภิกษุได้รับการสมมติ

ทุกกฏ

{๓๐} ภิกษุไม่สละจีวรที่เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

จีวรไม่อยู่ปราศ ภิกษุสำคัญว่าอยู่ปราศ ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

จีวรไม่อยู่ปราศ ภิกษุสงสัย ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

จีวรไม่อยู่ปราศ ภิกษุสำคัญว่าไม่อยู่ปราศ ใช้สอย ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๓๑} [๔๙๖] ภิกษุถอนเสียภายในอรุณ ๑ ภิกษุสละไปภายในอรุณ ๑ จีวรหายไป ๑ จีวรฉิบหายไป ๑ จีวรถูกไฟไหม้ ๑ โจรชิงเอาไป ๑ ภิกษุถือวิสาสะ ๑ ภิกษุได้รับการสมมติ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้น บัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อุทโทสิตสิกขาบทที่ ๒

๓. ตติยกฐินสิกขาบท

ว่าด้วยกฐินเดาะ สิกขาบทที่ ๓

เรื่องภิกษุรับอกาลจีวร

{๓๒} [๔๙๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นอกาลจีวรเกิดขึ้นแก่ภิกษุรูปหนึ่ง เธอจะทำจีวร ผ้าก็ไม่พอ จึงยกจีวรนั้นขึ้นรีดแล้วรีดอีก พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปตามเสนาสนะ ทอดพระเนตรเห็นเธอยกจีวรนั้นขึ้นรีดแล้วรีดอีก จึงเสด็จเข้าไปหาภิกษุนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุ เธอยกจีวรผืนนี้ขึ้นรีดแล้วรีดอีกเพื่อประสงค์อะไร”ภิกษุนั้นกราบทูลว่า “อกาลจีวรผืนนี้เกิดขึ้นแก่ข้าพระองค์ จะทำจีวรก็ไม่พอ เพราะฉะนั้น ข้าพระองค์จึงได้ยกจีวรนี้ขึ้นรีดแล้วรีดอีกพระพุทธเจ้าข้า”

“ก็เธอยังมีหวังว่าจะได้ผ้ามาเพิ่มอีกหรือ”

“ยังมี พระพุทธเจ้าข้า”

ทรงอนุญาตอกาลจีวร

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รับอกาลจีวรแล้วเก็บไว้ได้ โดยมีหวังว่าจะได้ผ้ามาเพิ่ม”