พระปิลินทวัจฉเถระซ่อมแปลงเงื้อมเขา เล่ม ๕

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งอาพาธเป็นโรคผิวหนัง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำการลูบไล้ด้วยของหอม”

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งมีกายหมักหมมด้วยของเสีย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ดื่มยาประจุถ่าย”

ภิกษุนั้นมีความต้องการน้ำข้าวใส ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตนํ้าข้าวใส”

เธอมีความต้องการนํ้าถั่วเขียวต้มที่ไม่ข้น ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำถั่วเขียวต้มที่ไม่ข้น”

เธอมีความต้องการด้วยนํ้าถั่วเขียวต้มที่ข้นเล็กน้อย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตนํ้าถั่วเขียวต้มที่ข้นเล็กน้อย”

เธอมีความต้องการนํ้าเนื้อต้ม ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตนํ้าเนื้อต้ม”

๓. เรื่องพระปิลินทวัจฉเถระ

{๔๕} [๒๗๐] ครั้งนั้น ท่านพระปิลินทวัจฉะให้พระทำความสะอาดเงื้อมเขาใกล้พระนครราชคฤห์อยู่ ประสงค์จะทำเป็นสถานที่เร้นขณะนั้น พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชเสด็จเข้าไปหาท่านพระปิลินทวัจฉะถึงสำนัก ครั้นแล้วทรงอภิวาทท่านพระปิลินทวัจฉะแล้ว

ประทับเหนือพระราชอาสน์อันสมควรข้างหนึ่ง ประทับแล้วได้ตรัสถามท่านพระปิลินทวัจฉะว่า “พระคุณเจ้า พระคุณเจ้ากำลังให้พระทำอะไรอยู่”

ท่านพระปิลินทวัจฉะถวายพระพรว่า “อาตมภาพให้พระทำความสะอาดเงื้อมเขาอยู่ ประสงค์จะทำเป็นสถานที่เร้น ขอถวายพระพร”

“พระคุณเจ้าจะต้องการคนงานวัดบ้างไหม”

“ขอถวายพระพร คนงานวัดพระผู้มีพระภาคเจ้ายังไม่ทรงอนุญาต”

“ถ้าเช่นนั้น โปรดทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วบอกให้โยมทราบด้วย”

ท่านพระปิลินทวัจฉะถวายพระพรว่า “จะปฏิบัติอย่างนั้น ขอถวายพระพร” แล้วถวายพระพรชี้แจงพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชให้ทรงเห็นแจ้ง ให้ทรงสมาทาน ให้ทรงอาจหาญ ให้ทรงร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วลำดับนั้นแล พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชอันท่านพระปิลินทวัจฉะให้ทรงเห็นแจ้ง ให้ทรงสมาทาน ให้ทรงอาจหาญ ให้ทรงร่าเริง ด้วยธรรมีกถาแล้ว เสด็จลุกจากพระราชอาสน์นมัสการท่านพระปิลินทวัจฉะ ทรงทำประทักษิณแล้วเสด็จกลับหลังจากนั้น ท่านพระปิลินทวัจฉะส่งผู้แทนไปกราบทูลในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช ทรงมีพระราชประสงค์จะถวายคนงานวัด ข้าพระองค์จะพึงปฏิบัติอย่างไร พระพุทธเจ้าข้า”

พระพุทธานุญาตให้มีคนงานวัด

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น ทรงทำธรรมีกถาแล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้มีคนงานวัด”

พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชเสด็จเข้าไปหาท่านพระปิลินทวัจฉะถึงสำนักเป็นคำรบสอง ครั้นแล้วทรงอภิวาทท่านพระปิลินทวัจฉะ ประทับนั่งเหนือพระราชอาสน์อันสมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ตรัสถามท่านพระปิลินทวัจฉะว่า “พระคุณเจ้า คนงานวัดพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้วหรือ”ท่านพระปิลินทวัจฉะถวายพระพรว่า “ขอถวายพระพร ทรงอนุญาตแล้ว”

พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชตรัสว่า “ถ้าเช่นนั้น โยมจักถวายคนงานวัดแก่พระคุณเจ้า”

ครั้งนั้น พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชครั้นทรงรับปฏิญาณว่าจะถวายคนงานวัดแก่ท่านพระปิลินทวัจฉะแต่ทรงลืมเสีย ต่อนานมาทรงระลึกได้ จึงตรัสถามมหาอำมาตย์ผู้รับสนองราชกิจทั้งปวงผู้หนึ่งว่า “พนาย คนงานวัดที่เราได้รับปฏิญาณว่าจะถวายแก่พระคุณเจ้านั้น เราได้ถวายไปแล้วหรือยัง”มหาอำมาตย์กราบทูลว่า “ขอเดชะ ยังไม่ได้พระราชทานเลย พระพุทธเจ้าข้า”

พระราชาตรัสถามว่า “จากวันนั้นมานานกี่ราตรีแล้ว พนาย”

ท่านมหาอำมาตย์นับราตรีแล้วกราบทูลในทันใดนั้นแลว่า “ขอเดชะ ๕๐๐ ราตรีแล้ว พระพุทธเจ้าข้า”

พระราชารับสั่งว่า “พนาย ถ้าเช่นนั้น จงถวายท่านไป ๕๐๐ คน”

ท่านมหาอำมาตย์รับพระราชกระแสรับสั่งแล้วได้จัดคนงานวัดไปถวายท่านพระปิลินทวัจฉะ ๕๐๐ คน หมู่บ้านของคนงานวัดพวกนั้นได้แยกออกอยู่เป็นหมู่บ้านหมู่หนึ่งต่างหาก คนทั้งหลายเรียกหมู่บ้านนั้นว่าหมู่บ้านอารามิกบ้าง หมู่บ้านปิลินทวัจฉะบ้าง

{๔๖} [๒๗๑] ก็สมัยนั้นแล ท่านพระปิลินทวัจฉะได้เป็นพระกุลุปกะในหมู่บ้านนั้น ครั้นเช้าวันหนึ่ง ท่านครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังบ้านปิลินทวัจฉะ สมัยนั้นในหมู่บ้านนั้นมีมหรสพ พวกเด็ก ๆ ตกแต่งกายประดับดอกไม้เล่นมหรสพกันอยู่ พอดีท่านพระปิลินทวัจฉะเที่ยวบิณฑบาต ไปตามลำดับตรอกในหมู่บ้านปิลินทวัจฉะ ได้เข้าไปถึงเรือนคนงานวัดผู้หนึ่ง แล้วนั่งบนอาสนะที่เขาจัดถวายขณะนั้น ลูกสาวของหญิงคนงานวัดนั้นเห็นพวกเด็กอื่นตกแต่งกายประดับดอกไม้กันจึงร้องอ้อนว่า “จงให้ดอกไม้แก่หนูบ้าง จงให้เครื่องแต่งกายแก่หนูบ้าง”

ท่านพระปิลินทวัจฉะจึงถามหญิงคนงานวัดนั้นว่า “เด็กหญิงคนนี้ร้องอ้อนอยากได้อะไร”

นางกราบเรียนว่า “ท่านเจ้าข้า เด็กหญิงคนนี้เห็นพวกเด็กอื่นตกแต่งกายประดับดอกไม้กันจึงร้องอ้อนว่า ‘จงให้ดอกไม้แก่หนูบ้าง จงให้เครื่องแต่งกายแก่หนูบ้าง’ ดิฉันบอกว่า ‘เราเป็นคนจน จะได้ดอกไม้มาจากไหน จะได้เครื่องแต่งกายมาจากไหน”

ขณะนั้น ท่านพระปิลินทวัจฉะหยิบเสวียนหญ้าอันหนึ่งส่งให้แล้วกล่าวว่า “เจ้าจงสวมเสวียนหญ้านี้ที่ศีรษะเด็กหญิงนั้น”

ทันใด หญิงคนงานวัดนั้นได้รับเสวียนหญ้านั้นแล้วสวมลงที่ศีรษะเด็กหญิงนั้น เสวียนหญ้านั้นได้กลายเป็นพวงดอกไม้ทองคำที่งดงาม น่าดู น่าชื่นชม พวงดอกไม้ทองคำเช่นนั้นแม้ในพระราชฐานก็ไม่มี

ชาวบ้านกราบทูลแด่พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชว่า “ขอเดชะ พวงดอกไม้ทองคำที่เรือนของคนงานวัดชื่อโน้นงดงาม น่าดู น่าชื่นชม แม้

ในพระราชฐานก็ไม่มี เขาเป็นคนจนจะได้มาแต่ไหน เป็นต้องได้มาด้วยโจรกรรมแน่นอน”

ท้าวเธอจึงรับสั่งให้จองจำครอบครัวคนงานวัดนั้น

ครั้นเช้าวันที่สอง ท่านพระปิลินทวัจฉะครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังหมู่บ้านปิลินทวัจฉะ เที่ยวบิณฑบาตไปตามลำดับตรอกในหมู่บ้านปิลินทวัจฉะ ได้เดินผ่านไปทางเรือนคนงานวัดผู้นั้น ครั้นแล้วได้ถามคนที่คุ้นเคยกันว่า “ครอบครัวคนงานวัดนี้ไปไหนเสีย”คนพวกนั้นกราบเรียนว่า “เขาถูกรับสั่งให้จองจำเพราะเรื่องพวงดอกไม้ทองคำนั้น ขอรับ”

ทันใดนั้นแล ท่านพระปิลินทวัจฉะได้เข้าไปถึงพระราชนิเวศน์แล้วนั่งเหนืออาสนะที่เขาจัดถวาย

ขณะนั้น พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชเสด็จเข้าไปหาท่านพระปิลินทวัจฉะถึงที่พัก แล้วทรงอภิวาทท่านพระปิลินทวัจฉะ ประทับนั่งเหนือพระราชอาสน์อันสมควรข้างหนึ่ง

ท่านพระปิลินทวัจฉะได้ทูลถามพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชผู้ประทับนั่งเรียบร้อยแล้วว่า “ขอถวายพระพร ครอบครัวคนงานวัดถูกรับสั่งให้จองจำด้วยเรื่องอะไร”

พระเจ้าพิมพิสารตรัสว่า “พระคุณเจ้า เพราะที่เรือนของเขามีพวงดอกไม้ทองคำอย่างงดงาม น่าดู น่าชื่นชม แม้ที่ในวังของพวกโยมก็ยังไม่มีพวงดอกไม้ทองคำเช่นนั้น เขาเป็นคนจนจะได้มาแต่ไหน เป็นต้องได้มาด้วยโจรกรรมแน่นอน”ขณะนั้นแล ท่านพระปิลินทวัจฉะได้อธิษฐานให้ปราสาทของพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชเป็นทองคำ ปราสาทนั้นได้กลายเป็นทองคำไปทั้งหมด

พระเถระทูลถามว่า “ขอถวายพระพร ทองคำมากมายถึงเพียงนั้นของมหาบพิตรนี้มาจากไหน”

“โยมทราบแล้ว นี้เป็นอิทธานุภาพของพระคุณเจ้า” พระเจ้าพิมพิสารตรัสดังนี้แล้วรับสั่งให้ปล่อยครอบครัวคนงานวัดนั้น

พระพุทธานุญาตเภสัช ๕

{๔๗} ชาวบ้านทราบข่าวว่า “ท่านพระปิลินทวัจฉะแสดงอิทธิปาฏิหาริย์ซึ่งเป็นธรรมอันยิ่งของมนุษย์แก่บริษัทพร้อมทั้งพระราชา” ต่างพากันยินดีเลื่อมใสยิ่งนัก แล้วได้นำเภสัช ๕ คือ เนยใส เนยข้น นํ้ามัน น้ำผึ้ง นํ้าอ้อย มาถวายท่านพระปิลินทวัจฉะ แม้ตามปกติท่านก็ได้เภสัช ๕ อยู่เสมอ ท่านจึงแบ่งเภสัชที่ได้ ๆ มาถวายบริษัทไป แต่บริษัทของท่านเป็นผู้มักมาก เก็บเภสัชที่ได้ ๆ มาไว้ในกระถางบ้าง ในหม้อนํ้าบ้างจนเต็ม บรรจุลงในหม้อกรองนํ้าบ้าง ในถุงย่ามบ้างแล้วแขวนไว้ที่หน้าต่าง เภสัชเหล่านั้นก็เยิ้มซึมอยู่ วิหารจึงคลาคล่ำไปด้วยหนู ชาวบ้านที่เดินเที่ยวชมไปตามวิหารพบเข้าต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร เหล่านี้มีเรือนคลังภายในเหมือนพระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราช”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้คิดที่จะมักมากเช่นนี้เล่า” พากันตำหนิภิกษุเหล่านั้นโดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุทั้งหลายคิดที่จะมักมากเช่นนี้ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิว่า ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“อนึ่ง มีเภสัชอันควรลิ้มของภิกษุผู้อาพาธ คือ เนยใส เนยข้น น้ำมัน นํ้าผึ้ง น้ำอ้อย ภิกษุรับประเคนของนั้นแล้ว พึงเก็บไว้ฉันได้ ๗ วันเป็นอย่างยิ่ง ภิกษุให้ล่วงกำหนดนั้นไป พึงปรับอาบัติตามธรรม”

จบ ภาณวารว่าด้วยทรงอนุญาตเภสัชที่ ๑

๔. พระพุทธานุญาตนํ้าอ้อยงบเป็นต้น

{๔๘} [๒๗๒] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถีตามพระพุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปทางพระนครราชคฤห์ ในระหว่างทาง ท่านพระกังขาเรวตะได้แวะเข้าโรงทำน้ำอ้อยงบ เห็นเขาผสมแป้งบ้าง เถ้าบ้างลงไปในงบนํ้าอ้อย เห็นแล้วก็รังเกียจว่านํ้าอ้อยงบเจืออามิสเป็นอกัปปิยะ ไม่ควรจะฉันในเวลาวิกาล จึงพร้อมด้วยบริษัทบริวารไม่ยอมฉันน้ำอ้อยงบ แม้พวกภิกษุที่เชื่อฟังคำของท่านก็พลอยไม่ฉันนํ้าอ้อยงบไปด้วย ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนทั้งหลายผสมแป้งบ้าง เถ้าบ้างลงในงบนํ้าอ้อยเพื่อประสงค์อะไร”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เพื่อจะให้ยึดติดกันแน่น พระพุทธเจ้าข้า”