เรื่องลงทัณฑกรรมแก่สามเณร เล่ม ๔

๔. เว้นจากการพูดเท็จ

๕. เว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท

๖. เว้นจากการบริโภคอาหารในเวลาวิกาล

๗. เว้นจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี และดูการเล่นที่เป็นข้าศึก

๘. เว้นจากการทัดทรงตกแต่งด้วยดอกไม้ ของหอมและเครื่องลูบไล้ อันเป็นที่ตั้งแห่งการแต่งตัว

๙. เว้นจากที่นั่งและที่นอนอันสูงและใหญ่

๑๐. เว้นจากการรับทองและเงิน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตสิกขาบท ๑๐ ข้อนี้แก่สามเณรทั้งหลาย และให้สามเณรทั้งหลายศึกษาในสิกขาบท ๑๐ ข้อนี้”

๔๓. ทัณฑกัมมวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงอนุญาตให้ลงทัณฑกรรม แก่สามเณร

{๑๒๑} [๑๐๗] ก็โดยสมัยนั้นแล สามเณรทั้งหลายไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรง มีความประพฤติไม่เหมาะสมในภิกษุทั้งหลายอยู่ ภิกษุทั้งหลายต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกสามเณรจึงได้ ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรง มีความประพฤติไม่เหมาะสมในภิกษุทั้งหลายอยู่เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ลงทัณฑกรรมแก่สามเณรผู้ประกอบด้วยความผิด ๕ ประการ คือ

๑. พยายามเพื่อความเสื่อมลาภแห่งภิกษุทั้งหลาย

๒. พยายามเพื่อความพินาศแห่งภิกษุทั้งหลาย

๓. พยายามเพื่อความอยู่ไม่ได้แห่งภิกษุทั้งหลาย

๔. ด่า บริภาษภิกษุทั้งหลาย

๕. ยุยงภิกษุต่อภิกษุให้แตกกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ลงทัณฑกรรมแก่สามเณรผู้ประกอบด้วยความผิด ๕ ประการนี้แล”

ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายได้มีความดำริว่า “จะพึงลงทัณฑกรรมอย่างไรหนอแล” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ลงฑัณฑกรรมคือห้าม”

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายลงทัณฑกรรมคือห้ามสังฆารามทุกแห่งแก่พวกสามเณร พวกสามเณรเข้าอารามไม่ได้ จึงหลีกไปเสียบ้าง สึกเสียบ้าง ไปเข้ารีตเดียรถีย์บ้าง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงลงทัณฑกรรมคือห้ามสังฆารามทุกแห่ง รูปใดลง ต้องอาบัติทุกกฏ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ลงทัณฑกรรมคือห้ามเฉพาะสถานที่ที่สามเณรจะอยู่หรือจะเข้าไปได้”

ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายลงทัณฑกรรมคือห้ามอาหารซึ่งจะกลืนเข้าไปทางปากแก่พวกสามเณร คนทั้งหลายจึงทำปานะคือข้าวยาคูบ้าง สังฆภัตบ้าง พลางกล่าวนิมนต์พวกสามเณรอย่างนี้ว่า “นิมนต์ท่านทั้งหลายมาดื่มข้าวยาคู ขอรับ นิมนต์ท่านทั้งหลายมาฉันภัตตาหาร ขอรับ”

พวกสามเณรจึงกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกอาตมาทำอย่างนั้นไม่ได้ เพราะภิกษุทั้งหลายลงทัณฑกรรมคือห้ามไว้”

ประชาชนต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระคุณเจ้า ผู้เจริญทั้งหลายจึงได้ลงทัณฑกรรมคือห้ามอาหารซึ่งจะกลืนเข้าไปทางปาก แก่พวกสามเณรเล่า” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงลงทัณฑกรรมคือห้ามอาหารซึ่งจะกลืนเข้าไปทางปาก รูปใดลง ต้องอาบัติทุกกฏ”

๔๔. อนาปุจฉาวรณวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องไม่ขออนุญาตก่อนกักตัวสามเณร

{๑๒๒} [๑๐๘] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ไม่เรียนพระอุปัชฌาย์ก่อน ทำการกักตัวสามเณรทั้งหลายไว้ เหล่าพระอุปัชฌาย์จึงเที่ยวตามหา ด้วยสงสัยว่า “ไฉนหนอ สามเณรของพวกเราจึงหายไป”ภิกษุทั้งหลายได้แจ้งให้ทราบอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้กักตัวไว้”

อุปัชฌาย์ทั้งหลายจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ไม่เรียนพวกเราก่อน ทำการกักตัวสามเณรของพวกเราเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่เรียนอุปัชฌาย์ก่อน ไม่พึงทำการกักตัวสามเณรไว้ รูปใดทำ ต้องอาบัติทุกกฏ”

๔๕. อปลาฬนวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องเกลี้ยกล่อมสามเณร

{๑๒๓} ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์พากันเกลี้ยกล่อมสามเณรของพระเถระทั้งหลาย พระเถระทั้งหลายต้องหยิบไม้ชำระฟันบ้าง ตักนํ้าล้างหน้าบ้างด้วยตนเอง ลำบากกัน จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บริษัทของภิกษุอื่น ภิกษุไม่พึงเกลี้ยกล่อม รูปใดเกลี้ยกล่อม ต้องอาบัติทุกกฏ”

๔๖. กัณฏกสามเณรวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงอนุญาตให้นาสนะสามเณร

{๑๒๔} ก็โดยสมัยนั้นแล สามเณรของท่านพระอุปนันทศากยบุตรชื่อกัณฏกะ ได้ประทุษร้าย ภิกษุณีกัณฏกี ภิกษุทั้งหลายต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนสามเณรจึงได้ประพฤติอนาจารเห็นปานนี้เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นาสนะ สามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ความผิด ๑๐ ประการ คือ

องค์ความผิดแห่งนาสนะ ๑๐ ของสามเณร

๑. เป็นผู้ทำสัตว์ที่มีชีวิตให้ตกล่วงไป

๒. เป็นผู้ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้

๓. เป็นผู้ประพฤติผิดมิใช่กิจพรหมจรรย์

๔. เป็นผู้พูดเท็จ

๕. เป็นผู้ดื่มนํ้าเมา

๖. กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า

๗. กล่าวติเตียนพระธรรม

๘. กล่าวติเตียนพระสงฆ์

๙. เป็นผู้มีความเห็นผิด

๑๐. เป็นผู้ประทุษร้ายภิกษุณี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นาสนะสามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ความผิด ๑๐ ประการนี้”

๔๗. ปัณฑกวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงห้ามอุปสมบทให้บัณเฑาะก์

{๑๒๕} [๑๐๙] ก็โดยสมัยนั้นแล บัณเฑาะก์คนหนึ่งบวชในสำนักภิกษุ เธอเข้าไปหาภิกษุหนุ่ม ๆ แล้วพูดชวนอย่างนี้ว่า “มาเถิด ท่านทั้งหลาย จง