สังฆาทิเสส สิกขาบทที่ ๔ เรื่องภิกษุณีจัณฑกาลี เล่ม ๓

คำว่า เดินปลีกไปจากคณะคนเดียว ความว่า ในป่าที่ไม่มีหมู่บ้าน เมื่อจะละอุปจารแห่งการมองเห็นหรือการได้ยินเสียงของเพื่อนภิกษุณี ต้อง อาบัติถุลลัจจัย ละแล้ว ต้องอาบัติสังฆาทิเสส{๔๕} คำว่าภิกษุณีแม้นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูป ก่อน ๆ

คำว่า มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ ความว่า ต้องอาบัติพร้อมกับ การล่วงวัตถุ โดยไม่ต้องสวดสัมนุภาสน์

ที่ชื่อว่า นิสสารณียะ ได้แก่ ถูกขับออกจากหมู่

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้มานัต ... แม้เพราะเหตุนั้น จึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส

อนาปัตติวาร

{๔๖} [๖๙๓] ภิกษุณีที่มีเพื่อนภิกษุณีหลีกไปก็ดี สึกเสียก็ดี ถึงมรณภาพ เสียก็ดี ไปเข้ารีตเดียรถีย์ก็ดี ๑ ภิกษุณีมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติ

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๓

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๔

ว่าด้วยเรียกภิกษุณีผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรตามธรรมให้เข้าหมู่

เรื่องภิกษุณีจัณฑกาลี

{๔๗} [๖๙๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีจัณฑกาลีเป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท

ก่อความอื้อฉาวก่ออธิกรณ์ในสงฆ์เมื่อภิกษุณีจะทำการลงโทษนาง ภิกษุณีถุลลนันทาได้คัดค้านไว้

ต่อมา ภิกษุณีถุลลนันทาได้ไปหมู่บ้านแห่งหนึ่งด้วยกรณียกิจบางอย่าง ครั้นภิกษุณีสงฆ์ทราบว่าภิกษุณีถุลลนันทาหลีกไปแล้วจึงยกวัตรภิกษุณี จัณฑกาลีเสียในเพราะไม่เห็นอาบัติ ภิกษุณีถุลลนันทาเสร็จกรณียกิจนั้นใน หมู่บ้านแล้วกลับมาพระนครสาวัตถี เมื่อนางมาถึง ภิกษุณีจัณฑกาลีไม่ปู อาสนะรับ ไม่จัดตั้งนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ไม่ลุกไปรับ บาตรจีวร ไม่ต้อนรับด้วยนํ้าฉัน นางจึงถามภิกษุณีจัณฑกาลีว่า “แม่คุณ เหตุไฉนเมื่อฉันมาถึง เธอจึงไม่ปูอาสนะรับ ไม่จัดตั้งนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ไม่ลุกมารับบาตรจีวร ไม่ต้อนรับด้วยนํ้าฉันเล่า”ภิกษุณีจัณฑกาลีตอบว่า“การที่เป็นเช่นนั้นนั่นเพราะดิฉันเป็น ดังคนอนาถาเจ้าค่ะ แม่เจ้า”

ภิกษุณีถุลลนันทาถามว่า“เหตุไฉนเธอจึงเป็นดังคนอนาถาเล่า แม่คุณ”

ภิกษุณีจัณฑกาลีชี้แจงว่า “เพราะภิกษุณีเหล่านี้คงเข้าใจดิฉันว่านางนี้ เป็นคนไม่มีที่พึ่ง ไม่มีใครรู้จัก ไม่มีใครที่จะกล่าวปกป้องนางได้ จึงได้ ยกวัตรดิฉันเสียในเพราะไม่เห็นอาบัติ เจ้าค่ะ”

ภิกษุณีถุลลนันทากล่าวว่า “ภิกษุณีเหล่านั้นโง่ ไม่ฉลาด ไม่รู้จัก กรรม โทษที่สมควรแก่กรรม กรรมวิบัติ หรือกรรมสมบัติ พวกเรานี่แหละ รู้จักกรรม โทษที่สมควรแก่กรรม กรรมวิบัติ หรือกรรมสมบัติ พวกเรา นี่แหละจะทำกรรมที่เราไม่ได้ร่วมทำใหม่ หรือจะรื้อฟื้นกรรมที่สงฆ์ทำแล้ว” จึงสั่งให้ประชุมภิกษุณีสงฆ์ด่วน เรียกภิกษุณีจัณฑกาลีให้กลับเข้าหมู่

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ไม่บอกกล่าวการกสงฆ์ ไม่รู้ฉันทะของคณะ เรียกภิกษุณีซึ่งถูกสงฆ์พร้อมเพรียงกันยกวัตรเสียแล้วตามธรรมตามวินัยอัน เป็นสัตถุศาสน์ให้เข้าหมู่เล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาไม่บอกกล่าวการกสงฆ์ ไม่รู้ฉันทะของคณะ เรียกภิกษุณีซึ่งถูกสงฆ์พร้อมเพรียงกันยกวัตรเสียแล้วตามธรรมตามวินัยอัน เป็นสัตถุศาสน์ให้เข้าหมู่ จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ไม่บอกกล่าวการกสงฆ์ ไม่รู้ฉันทะของคณะ ได้เรียก ภิกษุณีซึ่งถูกสงฆ์พร้อมเพรียงกันยกวัตรเสียแล้วตามธรรมตามวินัยอันเป็น สัตถุศาสน์ให้เข้าหมู่เล่า การกระทำของถุลลนันทาภิกษุณีนั่นไม่เป็นไปเพื่อ ความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๖๙๕] อนึ่ง ภิกษุณีใดไม่บอกกล่าวการกสงฆ์ ไม่รู้จักฉันทะของ คณะ เรียกภิกษุณีซึ่งถูกสงฆ์พร้อมเพรียงกันยกวัตรเสียแล้วตามธรรม ตามวินัยอันเป็นสัตถุศาสน์ให้เข้าหมู่ ภิกษุณีแม้นี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ชื่อนิสสารณียะ มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ

สิกขาบทวิภังค์

{๔๘} [๖๙๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

สงฆ์ที่ชื่อว่า พร้อมเพรียงกัน คือ มีสังวาสเสมอกัน อยู่ในสีมา เดียวกัน

ที่ชื่อว่า ถูก ... ยกวัตรเสียแล้ว คือ ถูกสงฆ์ยกวัตรแล้ว ในเพราะ ไม่เห็นอาบัติ ในเพราะไม่ทำคืนอาบัติ หรือในเพราะไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า

คำว่า ตามธรรม ตามวินัย คือ โดยธรรมอันใด โดยวินัยอันใด

คำว่า อันเป็นสัตถุศาสน์ คือ เป็นคำสั่งสอนของพระชินเจ้าผู้ชนะ กิเลส ได้แก่ เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า

คำว่า ไม่บอกกล่าวการกสงฆ์ คือ ไม่บอกเล่าการกสงฆ์ผู้ทำกรรม ให้ทราบ

คำว่า ไม่รู้จักฉันทะของคณะ คือ ไม่รู้ความพอใจของคณะ

ภิกษุณีประสงค์ว่าจักเรียกเข้าหมู่ แสวงหาคณะก็ดี สมมติสีมาก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ จบญัตติ ต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้อง อาบัติถุลลัจจัย ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

{๔๙} คำว่า ภิกษุณีแม้นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูปก่อน ๆ

คำว่า มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ ความว่า ต้องอาบัติพร้อมกับการ ล่วงวัตถุโดยไม่ต้องสวดสมนุภาสน์คำว่า นิสสารณียะ ได้แก่ ถูกขับออกจากหมู่

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้มานัต ... แม้เพราะเหตุ นั้น จึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส .

บทภาชนีย์

ติกสังฆาทิเสส

{๕๐} [๖๙๗] กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม เรียกเข้าหมู่ ต้องอาบัติสังฆาทิเสสกรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย เรียกเข้าหมู่ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

กรรมเป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม เรียกเข้าหมู่ ต้อง อาบัติสังฆาทิเสส

ติกทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม เรียกเข้าหมู่ ต้อง อาบัติทุกกฏกรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสงสัย เรียกเข้าหมู่ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุณีสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม เรียกเข้าหมู่ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๕๑} [๖๙๘] ภิกษุณีบอกกล่าวการกสงฆ์ผู้ทำกรรมแล้วเรียกเข้าหมู่ ๑ รู้ ฉันทะของคณะแล้วเรียกเข้าหมู่ ๑ เรียกภิกษุณีผู้ประพฤติชอบแล้วเข้าหมู่ ๑

เรียกเข้าหมู่ในเมื่อการกสงฆ์ผู้ทำกรรมไม่มี ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณี ผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๔

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๕

ว่าด้วยภิกษุณีมีความกำหนัดรับของเคี้ยวของฉันจากมือบุรุษ

เรื่องภิกษุณีสุนทรีนันทา

{๕๒} [๖๙๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีสุนทรีนันทาเป็นผู้มีรูปร่างงดงาม น่าดู น่าชม คนทั้งหลายแลเห็น นางที่โรงฉันแล้วมีความกำหนัดต่างถวายโภชนาหารที่ดี ๆ แก่ภิกษุณี สุนทรีนันทาผู้ที่มีความกำหนัดเช่นกันนางจึงได้อาหารฉันพอแก่ความ ต้องการ ภิกษุณีรูปอื่น ๆ ไม่ได้ฉันตามใจประสงค์บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าสุนทรีนันทาจึงได้มีความกำหนัดรับของเคี้ยวของฉันจากมือของ บุรุษผู้กำหนัดด้วยมือของตนแล้วมาเคี้ยวมาฉันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าสุนทรีนันทาภิกษุณีมีความกำหนัดรับของเคี้ยวของฉันจากมือของ บุรุษผู้กำหนัดด้วยมือของตนแล้วมาเคี้ยวมาฉัน จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีสุนทรีนันทาจึงได้มีความกำหนัดรับของเคี้ยวของฉันจากมือของบุรุษ