สังฆาทิเสส สิกขาบทที่ ๓ เรื่องอันเตวาสินีของพระเถรีภัททากาปิลานี เล่ม ๓

หญิงโจร ภิกษุณีสำคัญว่ามิใช่หญิงโจร รับให้บวช เว้นแต่บวชมา แล้ว ไม่ต้องอาบัติ

มิใช่หญิงโจร ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นหญิงโจร รับให้บวช เว้นแต่บวช มาแล้ว ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่หญิงโจร ภิกษุณีสงสัย รับให้บวช เว้นแต่บวชมาแล้ว ต้อง อาบัติทุกกฏ

มิใช่หญิงโจร ภิกษุณีสำคัญว่ามิใช่หญิงโจร รับให้บวช เว้นแต่บวช มาแล้ว ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๓๙} [๖๘๖] ภิกษุณีไม่รู้ รับให้บวช ๑ ขออนุญาตแล้ว รับให้บวช ๑ บวชมาในฝ่ายอื่นแล้ว รับให้อยู่ในสำนัก ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๒

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๓

ว่าด้วยภิกษุณีเดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียว

เรื่องอันเตวาสินีของพระภัททากาปิลานีเถรี

{๔๐} [๖๘๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีอันเตวาสินีของพระภัททากาปิลานีเถรีทะเลาะกับภิกษุณีทั้งหลาย แล้วหนีไปยังตระกูลญาติในหมู่บ้านแห่งหนึ่ง พระภัททากาปิลานีเถรีไม่เห็น นางจึงถามภิกษุณีทั้งหลายว่า “ภิกษุณีชื่อนี้หายไปไหน”

ภิกษุณีทั้งหลายตอบว่า“เธอทะเลาะกับพวกภิกษุณีแล้วก็หายไป เจ้าค่ะ”

พระเถรีขอร้องว่า “ตระกูลญาติของเธออยู่ที่หมู่บ้านโน้น ขอพวก แม่เจ้าไปสืบหาดูที่หมู่บ้านนั้น”

ภิกษุณีทั้งหลายไปที่หมู่บ้านนั้นพบเธอแล้วถามว่า“แม่เจ้า ทำไม เธอจึงมาคนเดียวเล่า ไม่ถูกคนรังแกบ้างหรือ”ภิกษุณีนั้นตอบว่า “ไม่ถูกเจ้าค่ะ”

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงได้เดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียวเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีเดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียว จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีจึงได้เดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียวเล่า การกระทำของภิกษุณีนั่น ไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดเดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียว ภิกษุณีแม้นี้ต้อง อาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

เรื่องภิกษุณีสองรูป

{๔๑} [๖๘๘] สมัยต่อมา ภิกษุณีสองรูปเดินทางไกลจากเมืองสาเกตไป พระนครสาวัตถี ในระหว่างทางต้องข้ามแม่นํ้า ครั้งนั้น ภิกษุณีสองรูป นั้นเข้าไปหาพวกคนเรือแล้วขอร้องว่า“ขอท่านได้โปรดสงเคราะห์ให้พวก ข้าพเจ้าข้ามฟากด้วยเถิด”พวกคนเรือกล่าวว่า “แม่เจ้าทั้งหลาย พวกข้าพเจ้าไม่สามารถพาข้าม แม่นํ้าคราวเดียวสองรูปได้”คนเรือคนหนึ่งรับภิกษุณีรูปหนึ่งข้ามฟากไป ครั้นแล้วได้ประทุษร้ายภิกษุณีรูปที่ข้ามฟากไป ส่วนคนเรือที่ยังไม่ข้ามฟาก ไปก็ประทุษร้ายภิกษุณีรูปที่ยังไม่ข้ามฟากไปเธอทั้งสองนั้นพบกันในภายหลัง จึงถามกันขึ้นว่า “เธอไม่ถูกรังแก ดอกหรือ”

รูปที่ถูกถามบอกว่า “ดิฉันถูกค่ะ ก็เธอเล่าไม่ถูกรังแกหรือ” อีกรูปหนึ่งตอบว่า “ดิฉันก็ถูกเจ้าค่ะ”

ครั้นภิกษุณีเหล่านั้นไปถึงพระนครสาวัตถีแล้วได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุณี ทั้งหลาย บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา ว่า“ไฉนภิกษุณีจึงได้ข้ามฟากแม่น้ำไปคนเดียวเล่า” จึงภิกษุณีเหล่านั้น ได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลายภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระ ผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีได้ข้ามฟากแม่น้ำไปคนเดียว จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีจึงได้ข้ามฟากแม่นํ้าไปคนเดียวเล่า การกระทำของภิกษุณีนั่นไม่เป็น ไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ๑

อนึ่ง ภิกษุณีใดเดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียวก็ดี ข้ามฟากแม่น้ำ ไปคนเดียวก็ดี ภิกษุณีแม้นี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มีอัน ให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

เรื่องภิกษุณีหลายรูป

{๔๒} [๖๘๙] สมัยต่อมา ภิกษุณีหลายรูปพากันไปยังพระนครสาวัตถี แคว้น โกศล เข้าไปหมู่บ้านแห่งหนึ่งในเวลาเย็น ในบรรดาภิกษุณีเหล่านั้น ภิกษุณี รูปหนึ่งเป็นผู้มีรูปร่างงดงาม น่าดูน่าชม ชายคนหนึ่งพอได้พบนางเข้าก็มี จิตปฏิพัทธ์ จึงชายผู้นั้นเมื่อจะจัดที่หลับนอนถวายภิกษุณีเหล่านั้น ได้จัดที่ หลับนอนสำหรับภิกษุณีรูปนั้นไว้ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง คราวนั้นนางสังเกต ดูก็รู้ได้ทันทีว่า“ชายผู้นี้ถูกราคะกลุ้มรุมแล้วถ้าเขาจักเข้ามาหาตอน กลางคืน ความอื้อฉาวจักมีแก่เรา” จึงไม่บอกลาภิกษุณีทั้งหลาย หนีไปพัก

แรมในตระกูลอื่น ครั้นถึงตอนกลางคืน ชายผู้นั้นมาค้นหาภิกษุณีรูปนั้น ได้รบกวนภิกษุณีทั้งหลายภิกษุณีทั้งหลายไม่เห็นภิกษุณีรูปนั้นจึงพูดกัน

อย่างนี้ว่า “นางออกไปกับผู้ชายแล้วเป็นแน่”

ครั้นคืนนั้นผ่านไปภิกษุณีรูปนั้นได้เข้าไปหาภิกษุณีทั้งหลายยังที่ พักแรม ภิกษุณีทั้งหลายถามนางว่า “แม่เจ้า เธอออกไปกับผู้ชายหรือ”

นางปฏิเสธว่า “ไม่ได้ออกไปกับผู้ชายเจ้าค่ะ”แล้วเล่าเรื่องนั้นแก่ ภิกษุณีทั้งหลาย

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงได้อยู่ห่างพวกคนเดียวในตอนกลางคืนเล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีอยู่ห่างพวกคนเดียวในตอนกลางคืน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีจึงได้อยู่ห่างพวกคนเดียวในตอนกลางคืนเล่า การกระทำของภิกษุณี นั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความ เลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ ๒

อนึ่ง ภิกษุณีใดเดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียวก็ดี ข้ามฟากแม่นํ้า ไปคนเดียวก็ดี อยู่ห่างพวกคนเดียวในตอนกลางคืนก็ดี ภิกษุณีแม้นี้ ต้องอาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้ เรื่องภิกษุณีหลายรูป

{๔๓} [๖๙๐] สมัยต่อมาภิกษุณีหลายรูปเดินทางไกลไปพระนครสาวัตถี แคว้นโกศล ในบรรดาภิกษุณีเหล่านั้น ภิกษุณีรูปหนึ่งปวดอุจจาระ จึงได้ เดินปลีกไปคนเดียว ชาวบ้านพบนางแล้วได้ประทุษร้าย ครั้นต่อมานาง เข้าไปหาภิกษุณีเหล่านั้นยังที่พัก ภิกษุณีเหล่านั้นได้ถามว่า “ทำไมเธอจึง เดินปลีกไปคนเดียวเล่า ไม่ถูกรังแกดอกหรือ”นางตอบว่า “ดิฉันถูกรังแกมาแล้วเจ้าค่ะ”บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงได้เดินปลีกไปจากคณะคนเดียวเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีเดินปลีกไปจากคณะคนเดียวจริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีจึงได้เดินปลีกไปจากคณะคนเดียวเล่าการกระทำของภิกษุณีนั่นไม่ เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ ๓

[๖๙๑] อนึ่ง ภิกษุณีใดเดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียวก็ดี ข้ามฟาก แม่น้ำไปคนเดียวก็ดี อยู่ห่างพวกคนเดียวในตอนกลางคืนก็ดี เดินปลีก

ไปจากคณะคนเดียวก็ดี ภิกษุณีแม้นี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ

สิกขาบทวิภังค์

{๔๔} [๖๙๒] คำว่า อนึ่ง ...ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า เดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียว ความว่า สำหรับหมู่บ้านที่มี รั้วล้อม เมื่อย่างเท้าล่วงเข้าเขตล้อมก้าวที่ ๑ ต้องอาบัติถุลลัจจัย ก้าวที่ ๒ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส สำหรับหมู่บ้านที่ไม่มีรั้วล้อม เมื่อย่างเท้าล่วงอุปจาร ก้าวที่ ๑ ต้องอาบัติถุลลัจจัย ก้าวที่ ๒ ต้องอาบัติสังฆาทิเสสคำว่า ข้ามฟากแม่น้ำไปคนเดียว ความว่า ที่ชื่อว่า แม่น้ำ ได้แก่ ลำนํ้าที่ภิกษุณีครองผ้าปิดมณฑลสามเดินข้ามในที่ใดที่หนึ่ง ผ้า อันตรวาสกเปียกพอดี เมื่อย่างเท้าก้าวที่ ๑ ต้องอาบัติถุลลัจจัย ย่างเท้า ข้ามก้าวที่ ๒ ต้องอาบัติสังฆาทิเสสคำว่า อยู่ห่างพวกคนเดียวในตอนกลางคืน ความว่า กำลังจะละ หัตถบาสจากเพื่อนภิกษุณีพร้อมกับอรุณขึ้น ต้องอาบัติถุลลัจจัย ละแล้ว ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

คำว่า เดินปลีกไปจากคณะคนเดียว ความว่า ในป่าที่ไม่มีหมู่บ้าน เมื่อจะละอุปจารแห่งการมองเห็นหรือการได้ยินเสียงของเพื่อนภิกษุณี ต้อง อาบัติถุลลัจจัย ละแล้ว ต้องอาบัติสังฆาทิเสส{๔๕} คำว่าภิกษุณีแม้นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูป ก่อน ๆ

คำว่า มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ ความว่า ต้องอาบัติพร้อมกับ การล่วงวัตถุ โดยไม่ต้องสวดสัมนุภาสน์

ที่ชื่อว่า นิสสารณียะ ได้แก่ ถูกขับออกจากหมู่

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้มานัต ... แม้เพราะเหตุนั้น จึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส

อนาปัตติวาร

{๔๖} [๖๙๓] ภิกษุณีที่มีเพื่อนภิกษุณีหลีกไปก็ดี สึกเสียก็ดี ถึงมรณภาพ เสียก็ดี ไปเข้ารีตเดียรถีย์ก็ดี ๑ ภิกษุณีมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติ

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๓

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๔

ว่าด้วยเรียกภิกษุณีผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรตามธรรมให้เข้าหมู่

เรื่องภิกษุณีจัณฑกาลี

{๔๗} [๖๙๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีจัณฑกาลีเป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท