สังฆาทิเสส สิกขาบทที่ ๒ เรื่องชายาเจ้าลิจฉวีกับภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๒

ว่าด้วยภิกษุณีบวชให้หญิงโจร

เรื่องชายาเจ้าลิจฉวีกับถุลลนันทาภิกษุณี

{๓๕} [๖๘๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ชายาของเจ้าลิจฉวีองค์หนึ่งในพระนครเวสาลีประพฤตินอกใจครั้งนั้น เจ้าลิจฉวีองค์นั้นรับสั่งกะชายานั้นว่า “ดีละ เจ้างดเว้นเสีย เราจักลงโทษ เจ้า”แม้นางถูกว่ากล่าวอย่างนี้ก็ไม่ยอมเชื่อฟัง สมัยนั้นแล คณะเจ้า ลิจฉวีกำลังประชุมกันด้วยกรณียกิจบางอย่างในพระนครเวสาลีครั้งนั้น เจ้าลิจฉวีองค์นั้นได้ตรัสกะเจ้าลิจฉวีเหล่านั้นว่า“ท่านผู้เป็นเจ้าทั้งหลาย ขอได้ไปรดอนุญาตสตรีผู้หนึ่งให้แก่ข้าพเจ้า”คณะเจ้าลิจฉวีถามว่า “สตรีผู้นั้นคือใคร”

เจ้าชายสามีของนางตอบว่า “คือชายาของข้าพเจ้าประพฤตินอกใจ ข้าพเจ้าจักฆ่านางเสีย”

คณะเจ้าลิจฉวีกล่าวว่า “จงรู้เอาเองเถิด”

สตรีผู้นั้นทราบข่าวว่าสามีต้องการจะฆ่าตน จึงเก็บสิ่งของมีค่าหนีไป ยังพระนครสาวัตถีเข้าไปหาเหล่าเดียรถีย์แล้วขอบวชพวกเดียรถีย์ ไม่ปรารถนาจะให้นางบวชนางจึงเข้าไปหาภิกษุณีขอบวชแม้ภิกษุณี ทั้งหลายก็ไม่ปรารถนาจะให้นางบวชนางจึงเข้าไปหาภิกษุณีถุลลนันทา แสดงห่อของแล้วขอบวช ภิกษุณีถุลลนันทารับห่อของแล้วให้นางบวช

ครั้งนั้น เจ้าลิจฉวีนั้นทรงสืบหาสตรีนั้นไปถึงพระนครสาวัตถี พบ นางบวชอยู่ในสำนักภิกษุณี จึงเข้าเฝ้าพระเจ้าปเสนทิโกศลถึงพระตำหนัก ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า“ขอเดชะชายาของหม่อมฉันลักของมีค่ามาถึง พระนครสาวัตถี ขอพระองค์จงทรงอนุญาตชายาของหม่อมฉันผู้นั้นเถิด”พระราชารับสังว่า “พนาย ถ้าเช่นนั้น เชิญท่านค้นหาเอาแล้วมาบอก”

เจ้าลิจฉวีนั้นกราบทูลว่า“หม่อมฉันเห็นนางบวชอยู่ในสำนักภิกษุณี พระเจ้าข้า”

พระราชาตรัสว่า “พนาย ถ้านางบวชอยู่ในสำนักภิกษุณี เราก็ทำ อะไรนางไม่ได้ เพราะพระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว ขอนาง จงประพฤติพรหมจรรย์เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบเถิด”

ครั้งนั้นเจ้าลิจฉวีนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณี ทั้งหลายจึงได้ให้หญิงโจรบวชเล่า”

ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินเจ้าลิจฉวีนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษติเตียนโพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ให้หญิงโจรบวชเล่า”แล้วแจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุ ทั้งหลาย ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาให้หญิงโจรบวช จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ให้หญิงโจรบวชเล่า การกระทำของภิกษุณีถุลลนันทา นั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๖๘๓] อนึ่ง ภิกษุณีใดรู้อยู่ว่าหญิงโจรผู้รู้กันว่ามีความผิดถึงขั้น ประหาร ไม่บอกกล่าวพระราชา หมู่ คณะ กลุ่ม หรือสมาคม รับให้บวช เว้นแต่บวชมาแล้ว ภิกษุณีแม้นี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสชื่อนิสสารณียะ มี อันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ

สิกขาบทวิภังค์

{๓๖} [๖๘๔] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า รู้อยู่ คือ รู้เอง คนเหล่าอื่นบอกเธอ หรือเธอบอก ที่ชื่อว่า หญิงโจร ความว่า สตรีใดถือเอาทรัพย์ที่เจ้าของมิได้ให้อัน เป็นส่วนขโมย ได้ราคาห้ามาสกก็ดี เกินกว่าห้ามาสกก็ดี สตรีนั้นชื่อว่า หญิงโจรที่ชื่อว่า มีความผิดถึงขั้นประหาร ได้แก่ ผู้ทำความผิดถึงขั้นถูกฆ่า

ที่ชื่อว่า ผู้รู้กัน คือ ผู้ที่คนอื่นรู้กันแล้วว่า ‘นางนี้จะต้องถูกประหาร’

คำว่า ไม่บอกกล่าว คือ ไม่ขออนุญาต

ที่ชื่อว่า พระราชา ความว่า พระราชาทรงปกครองในถิ่นใด ต้อง ขอพระบรมราชานุญาตในถิ่นนั้น

ที่ชื่อว่า หมู่ ตรัสหมายถึงหมู่ภิกษุณี ต้องบอกหมู่ภิกษุณี

ที่ชื่อว่า คณะ ความว่า คณะปกครองในถิ่นใด ต้องบอกคณะใน ถิ่นนั้น

ที่ชื่อว่า กลุ่ม ความว่า กลุ่มปกครองในถิ่นใด ต้องบอกกลุ่มปกครอง ในถิ่นนั้น

ที่ชื่อว่า สมาคม ความว่า สมาคมปกครองในถิ่นใด ต้องบอกสมาคม ในถิ่นนั้น

ที่ชื่อว่า เว้นแต่บวชมาแล้ว ความว่า เว้นสตรีที่บวชมาแล้ว

ที่ชื่อว่า บวชมาแล้ว มี ๒คือ บวชมาแล้วในสำนักเดียรถีย์๑ บวชมาแล้วในสำนักภิกษุณีเหล่าอื่น ๑เว้นแต่สตรีที่บวชมาแล้ว ภิกษุณีรับว่าจักบวชให้ แล้วแสวงหาคณะ ก็ดี อาจารย์ก็ดี บาตรก็ดี จีวรก็ดี สมมติสีมาก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ จบ ญัตติ ต้องอาบัติทุกกฏ จบกรรมวาจา ๒ ครั้ง ต้องอาบัติถุลลัจจัย ๒ ตัว จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ภิกษุณีผู้อุปัชฌาย์ต้องอาบัติสังฆาทิเสส คณะ และอาจารย์ต้องอาบัติทุกกฏ{๓๗}คำว่า ภิกษุณีแม้นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเทียบเคียงภิกษุณีรูปก่อน ๆ

คำว่า มีอันให้ต้องอาบัติขณะแรกทำ คือ ต้องอาบัติพร้อมกับล่วง วัตถุโดยไม่ต้องสวดสมนุภาสน์คำว่า นิสสารณียะ ความว่า ถูกขับออกจากหมู่

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้มานัตเพื่ออาบัตินั้น ... แม้ เพราะเหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส

บทภาชนีย์

{๓๘} [๖๘๕] หญิงโจร ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นหญิงโจร รับให้บวช เว้นแต่ บวชมาแล้ว ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหญิงโจร ภิกษุณีสงสัย รับให้บวช เว้นแต่บวชมาแล้ว ต้องอาบัติ ทุกกฏ

หญิงโจร ภิกษุณีสำคัญว่ามิใช่หญิงโจร รับให้บวช เว้นแต่บวชมา แล้ว ไม่ต้องอาบัติ

มิใช่หญิงโจร ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นหญิงโจร รับให้บวช เว้นแต่บวช มาแล้ว ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่หญิงโจร ภิกษุณีสงสัย รับให้บวช เว้นแต่บวชมาแล้ว ต้อง อาบัติทุกกฏ

มิใช่หญิงโจร ภิกษุณีสำคัญว่ามิใช่หญิงโจร รับให้บวช เว้นแต่บวช มาแล้ว ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๓๙} [๖๘๖] ภิกษุณีไม่รู้ รับให้บวช ๑ ขออนุญาตแล้ว รับให้บวช ๑ บวชมาในฝ่ายอื่นแล้ว รับให้อยู่ในสำนัก ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๒

สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๓

ว่าด้วยภิกษุณีเดินทางระหว่างหมู่บ้านคนเดียว

เรื่องอันเตวาสินีของพระภัททากาปิลานีเถรี

{๔๐} [๖๘๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีอันเตวาสินีของพระภัททากาปิลานีเถรีทะเลาะกับภิกษุณีทั้งหลาย แล้วหนีไปยังตระกูลญาติในหมู่บ้านแห่งหนึ่ง พระภัททากาปิลานีเถรีไม่เห็น นางจึงถามภิกษุณีทั้งหลายว่า “ภิกษุณีชื่อนี้หายไปไหน”