สิกขาบทที่ ๑ เรื่องภิกษุณีหลายรูป เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๓๒๗} [๑๐๒๐] ภิกษุณีสอนการเขียน ๑ ภิกษุณีสอนท่องจำ ๑ ภิกษุณี สอนพระปริตรเพื่อคุ้มครองตัว ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็น ต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๑๐

จบ จิตตาคารวรรคที่ ๕

๖. อารามวรรค สิกขาบทที่ ๑

เรื่องภิกษุณีไม่บอกกล่าวก่อนเข้าไปยังอารามของภิกษุ

{๓๒๘} [๑๐๒๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระ วิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดีใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแลภิกษุหลายรูปมีจีวรรูปละผืนทำจีวรกันอยู่ในอาวาสใกล้ หมู่บ้านแห่งหนึ่ง พวกภิกษุณีไม่บอกกล่าวก่อนเข้าไปยังอาราม แล้วเข้าไป หาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ ภิกษุทั้งหลายพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ไม่บอกกล่าวก่อนเข้าไปยังอารามเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายไม่บอกกล่าวก่อนเข้าไปยังอาราม จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายไฉน ภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ไม่บอกกล่าวก่อนเข้าไปยังอารามเล่าการกระทำของ ภิกษุณีเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดไม่บอกกล่าวก่อนเข้าไปยังอาราม เป็นปาจิตตีย์

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

พุทธานุญาตให้ภิกษุณีเข้าอารามโดยไม่บอกกล่าวก่อน

{๓๒๙} [๑๐๒๒] ก็สมัยนั้นแลภิกษุเหล่านั้นหลีกไปแล้วจากอาวาสนั้น ภิกษุณีทั้งหลายทราบว่าพระคุณเจ้าทั้งหลายหลีกไปแล้วจึงไม่ไปอารามกัน ครั้นภายหลังภิกษุเหล่านั้นกลับมายังอาวาสนั้นดังเดิมภิกษุณีทั้งหลาย ทราบว่าพวกพระคุณเจ้ากลับมาแล้วจึงบอกกล่าวก่อนเข้าไปยังอาราม แล้วเข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กราบไหว้ภิกษุเหล่านั้นแล้ว ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งภิกษุเหล่านั้นได้กล่าวกะภิกษุณีเหล่านั้นว่า “น้องหญิงทั้งหลาย เหตุ ไฉนพวกเธอจึงไม่กวาดอาราม ไม่จัดตั้งน้ำฉันนํ้าใช้ไว้เล่า”

ภิกษุณีเหล่านั้นชี้แจงว่า“เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติ สิกขาบทไว้แล้วว่า ‘ภิกษุณีไม่บอกกล่าวก่อน ไม่พึงเข้าไปยังอาราม’ ฉะนั้น พวกดิฉันจึงไม่ได้มา”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้บอกกล่าวภิกษุที่มีอยู่ก่อนเข้าไป ยังอาราม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ ๑

อนึ่งภิกษุณีใดยังไม่บอกกล่าวภิกษุที่มีอยู่ก่อนเข้าไปยังอาราม เป็นปาจิตตีย์

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณี ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

{๓๓๐} [๑๐๒๓] ก็สมัยนั้นแลภิกษุเหล่านั้นหลีกไปจากอาวาสนั้นแล้วกลับ มายังอาวาสตามเดิม ภิกษุณีทั้งหลายเข้าใจว่าพระคุณเจ้าหลีกไปแล้ว จึง ไม่บอกกล่าวเข้าไปยังอาราม พวกเธอได้มีความกังวลใจว่า ‘พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงบัญญัติสิกขาบทไว้แล้วว่า‘ภิกษุณียังไม่บอกกล่าวภิกษุที่มีอยู่ ไม่พึงเข้าไปยังอาราม’ ก็พวกเรามิได้บอกกล่าวภิกษุที่มีอยู่ ได้พากันเข้าไป ยังอาราม พวกเราต้องอาบัติปาจิตตีย์แล้วกระมังหนอ”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะ เหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ ๒

[๑๐๒๔] อนึ่ง ภิกษุณีใดรู้อยู่ ไม่บอกกล่าวก่อน เข้าไปยังอารามที่ มีภิกษุอยู่ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๓๑} [๑๐๒๕] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า รู้อยู่ คือ รู้เอง หรือคนเหล่าอื่นบอกเธอ หรือภิกษุเหล่านั้น บอก

อารามที่ชื่อว่า มีภิกษุอยู่ คือ มีภิกษุอยู่แม้ที่ใต้ต้นไม้

คำว่า ไม่บอกกล่าวก่อนเข้าไปยังอารามคือ ไม่บอกกล่าวภิกษุ สามเณร หรือคนงานวัด ก้าวล่วงเขตอารามที่มีรั้วล้อมเข้าไป ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์ สำหรับอารามที่ไม่มีรั้วล้อม เมื่อก้าวเข้าสู่อุปจาร ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๓๓๒} [๑๐๒๖] อารามที่มีภิกษุ ภิกษุณีสำคัญว่ามีภิกษุ ไม่บอกกล่าวภิกษุ ที่มีอยู่ก่อนเข้าไปยังอาราม ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อารามที่มีภิกษุ ภิกษุณีสงสัย ไม่บอกกล่าวภิกษุที่มีอยู่ก่อนเข้าไปยัง อาราม ต้องอาบัติทุกกฏ

อารามที่มีภิกษุ ภิกษุณีสำคัญว่าไม่มีภิกษุ ไม่บอกกล่าวภิกษุที่มีอยู่ ก่อนเข้าไปยังอาราม ไม่ต้องอาบัติ

อารามที่ไม่มีภิกษุ ภิกษุณีสำคัญว่ามีภิกษุ ... ต้องอาบัติทุกกฏ อารามที่ไม่มีภิกษุ ภิกษุณีสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ อารามที่ไม่มีภิกษุ ภิกษุณีสำคัญว่าไม่มีภิกษุ ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๓๓๓} [๑๐๒๗] มีภิกษุ ภิกษุณีบอกกล่าวแล้วเข้าไป ๑ ไม่มีภิกษุ ภิกษุณี ไม่บอกกล่าวเข้าไป ๑ ภิกษุณีมองดูศรีษะภิกษุณีผู้เข้าไปก่อนเดินเข้าไป ๑ ภิกษุณีไป ณ สถานที่มีพวกภิกษุณีประชุมกัน ๑มีหนทางที่ผ่านไปทาง อาราม ๑ ภิกษุณีอาพาธ ๑ ภิกษุณีมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๑

สิกขาบทที่ ๒

เรื่องภิกษุณีด่าว่าภิกษุ

{๓๓๔} [๑๐๒๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคาร ศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล ท่านพระกัปปิตกะ อุปัชฌาย์ของท่านพระอุบาลีอยู่ในป่าช้า ครั้งนั้น มีภิกษุณีรูปหนึ่งผู้แก่กว่า พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ถึงมรณภาพลงพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ช่วยกันนำศพ ออกไปเผาแล้วก่อสถูปไว้ไม่ไกลจากที่อยู่ของท่านพระกัปปิตกะ แล้วพากัน ไปร้องไห้ที่สถูปนั้น ท่านพระกัปปิตกะรำคาญเสียงร้องไห้นั้น จึงได้ทำลาย สถูปนั้นกระจายไปพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ปรึกษากันเป็นความลับว่า “พระกัปปิตกะนี้ทำลาย สถูปแม่เจ้าของพวกเรา พวกเรามาช่วยกันฆ่าท่านเสียเถิด”

ภิกษุณีรูปหนึ่งได้แจ้งความลับนั้นแก่ท่านพระอุบาลี ท่านพระอุบาลี ได้กราบเรียนเรื่องนั้นให้ท่านพระกัปปิตกะทราบจึงท่านพระกัปปิตกะได้ ออกจากวิหารไปหลบซ่อนอยู่ ครั้งนั้น พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ได้เข้าไปยัง