สิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระกัปปิตกะเถระ เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๓๓๓} [๑๐๒๗] มีภิกษุ ภิกษุณีบอกกล่าวแล้วเข้าไป ๑ ไม่มีภิกษุ ภิกษุณี ไม่บอกกล่าวเข้าไป ๑ ภิกษุณีมองดูศรีษะภิกษุณีผู้เข้าไปก่อนเดินเข้าไป ๑ ภิกษุณีไป ณ สถานที่มีพวกภิกษุณีประชุมกัน ๑มีหนทางที่ผ่านไปทาง อาราม ๑ ภิกษุณีอาพาธ ๑ ภิกษุณีมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๑

สิกขาบทที่ ๒

เรื่องภิกษุณีด่าว่าภิกษุ

{๓๓๔} [๑๐๒๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคาร ศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล ท่านพระกัปปิตกะ อุปัชฌาย์ของท่านพระอุบาลีอยู่ในป่าช้า ครั้งนั้น มีภิกษุณีรูปหนึ่งผู้แก่กว่า พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ถึงมรณภาพลงพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ช่วยกันนำศพ ออกไปเผาแล้วก่อสถูปไว้ไม่ไกลจากที่อยู่ของท่านพระกัปปิตกะ แล้วพากัน ไปร้องไห้ที่สถูปนั้น ท่านพระกัปปิตกะรำคาญเสียงร้องไห้นั้น จึงได้ทำลาย สถูปนั้นกระจายไปพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ปรึกษากันเป็นความลับว่า “พระกัปปิตกะนี้ทำลาย สถูปแม่เจ้าของพวกเรา พวกเรามาช่วยกันฆ่าท่านเสียเถิด”

ภิกษุณีรูปหนึ่งได้แจ้งความลับนั้นแก่ท่านพระอุบาลี ท่านพระอุบาลี ได้กราบเรียนเรื่องนั้นให้ท่านพระกัปปิตกะทราบจึงท่านพระกัปปิตกะได้ ออกจากวิหารไปหลบซ่อนอยู่ ครั้งนั้น พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ได้เข้าไปยัง

วิหารของท่านพระกัปปิตกะครั้นแล้วช่วยกันเอาก้อนหินและก้อนดินมา ทับถมวิหารของท่านแล้วหลีกไปด้วยเข้าใจว่าท่านถึงมรณภาพแล้ว

ครั้นราตรีนั้นผ่านไปแล้ว ท่านพระกัปปิตกะครองอันตรวาสกแล้วถือ บาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตในเมืองเวสาลีแต่เช้าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ได้ เห็นท่านพระกัปปิตกะเดินเที่ยวบิณฑบาตอยู่ครั้นแล้วได้พูดกันอย่างนี้ว่า “พระกัปปิตกะนี้ยังมีชีวิตอยู่ ใครหนอนำเอาความลับของเราไปบอก” ครั้น ได้ทราบข่าวว่าพระคุณเจ้าอุบาลีนำไปบอก จึงพากันไปด่าท่านพระอุบาลีว่า “ช่างกัลบกผู้นุ่งผ้าย้อมฝาด มีชาติสกุลตํ่าคนนี้ ไฉนจึงได้นำความลับของ เราไปบอกเขาเล่า”บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ทั้งหลายจึงได้ด่าพระคุณเจ้าอุบาลีเล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ด่าอุบาลี จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ด่าอุบาลีเล่าการกระทำของภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๒๙] อนึ่ง ภิกษุณีใดด่าก็ตาม บริภาษก็ตาม ซึ่งภิกษุ เป็น ปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๓๕} [๑๐๓๐] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ภิกษุ ได้แก่ อุปสัมบัน

คำว่า ด่าก็ดี คือ ด่าด้วยเหตุสำหรับด่าทั้ง ๑๐ อย่าง หรือด้วยเหตุ อย่าง”ใดอย่างหนึ่งใน ๑๐ อย่างนั้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์คำว่า บริภาษก็ดี คือ แสดงเรื่องหรืออาการที่น่ากลัว ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๓๖} [๑๐๓๑] อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ด่าก็ดี บริภาษก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย ด่าก็ดี บริภาษก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ด่าก็ดี บริภาษก็ดี ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

จตุกกทุกกฏ

ภิกษุณีด่าก็ดี บริภาษก็ดี ซึ่งอนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๓๗} [๑๐๓๒] ภิกษุณีผู้มุ่งอรรถ ๑ภิกษุณีผู้มุ่งธรรม ๑ ภิกษุณีผู้มุ่ง สั่งสอน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๒

สิกขาบทที่ ๓

เรื่องภิกษุณีขึ้งเสียดหมู่คณะ

{๓๓๘} [๑๐๓๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีจัณฑกาลีเป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อ ความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ เมื่อภิกษุณีสงฆ์จะทำการลงโทษ ภิกษุณี ถุลลนันทาคัดค้านไว้

{๓๓๙}ต่อมา ภิกษุณีถุลลนันทาได้ไปหมู่บ้านแห่งหนึ่งด้วยกรณียกิจบางอย่าง ครั้นภิกษุณีสงฆ์ทราบว่าภิกษุณีถุลลนันทาหลีกไปแล้วจึงยกวัตรภิกษุณี จัณฑกาลีเสียในเพราะไม่เห็นอาบัติภิกษุณีถุลลนันทาเสร็จกรณียกิจนั้น ในหมู่บ้านแล้วกลับมาพระนครสาวัตถี เมื่อนางมาถึง ภิกษุณีจัณฑกาลีไม่ ปูอาสนะรับ ไม่จัดตั้งนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ไม่ลุกไปรับ บาตรจีวร ไม่ต้อนรับด้วยนํ้าฉัน นางจึงถามภิกษุณีจัณฑกาลีว่า “แม่คุณ เหตุไฉนเมื่อฉันมาถึง เธอจึงไม่ปูอาสนะรับ ไม่จัดตั้งนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ไม่ลุกมารับบาตรจีวร ไม่ต้อนรับด้วยน้ำฉันเล่า”