สิกขาบทที่ ๕ เรื่องภิกษุณีรูปหนึ่ง เล่ม ๓

คำว่า กระซิบใกล้หูกันก็ดี คือ บอกเนื้อความใกล้หูของบุรุษ ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

คำว่า ส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อนก็ดี คือ ประสงค์จะประพฤติ อนาจารจึงส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อน ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อภิกษุณี ผู้เป็นเพื่อนละไปใกล้จะพ้นสายตาหรือสุดเสียง ต้องอาบัติทุกกฏเมื่อ ภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนพ้นไปแล้ว ต้องอาบัติปาจิตตีย์ยืนด้วยกัน หรือเจรจาด้วยกัน พ้นระยะช่วงแขน ต้องอาบัติทุกกฏ

ยืนด้วยกัน หรือเจรจาด้วยกัน กับยักษ์ผู้ชาย เปรตผู้ชาย บัณเฑาะก์ หรือสัตว์ดิรัจฉานเพศผู้ซึ่งมีร่างกายคล้ายมนุษย์ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๑๙๖} [๘๕๓] ภิกษุณีมีสตรีผู้รู้ความคนใดคนหนึ่งอยู่เป็นเพื่อน ๑ ภิกษุณี ผู้ไม่มุ่งว่าเป็นที่ลับ ยืนด้วยกันหรือเจรจาด้วยกัน ๑ ภิกษุณีผู้ส่งใจไปอื่น ยืนด้วยกันหรือเจรจาด้วยกัน ๑ภิกษุณีไม่ประสงค์จะประพฤติอนาจาร มีกิจจำเป็นจึงส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับก่อน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๔

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีไม่บอกลาเจ้าของบ้านก่อนหลีกไป

{๑๙๗} [๘๕๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งเป็นภิกษุณีประจำตระกูลแห่งหนึ่งรับภัตตาหารเป็นประจำ ครั้นเวลาเช้า ภิกษุณีนั้นครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวร เดินเข้าไปยัง

ตระกูลนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้นั่งบนอาสนะ แล้วไม่บอกลาเจ้าของบ้าน กลับไป สาวใช้แห่งตระกูลนั้นกวาดบ้านอยู่ จึงได้เก็บอาสนะนั้นใส่ไว้ใน ระหว่างภาชนะคนในบ้านไม่เห็นอาสนะจึงถามภิกษุณีนั้นว่า“แม่เจ้า อาสนะนั้นอยู่ที่ไหน”ภิกษุณีนั้นปฏิเสธว่า “อาวุโส ดิฉันไม่เห็นอาสนะนั้น”

คนเหล่านั้นคาดคั้นว่า “แม่เจ้า ขอท่านจงให้อาสนะนั้น” ดังนี้แล้ว ได้บอกเลิกถวายภัตตาหารประจำ ภายหลังคนเหล่านั้นทำความสะอาดบ้าน ได้เห็นอาสนะนั้นอยู่ในระหว่างภาชนะ จึงขอขมาโทษภิกษุณีนั้น แล้วได้ เริ่มต้นถวายภัตตาหารประจำต่อไปภิกษุณีนั้นได้เล่าเรื่องนั้นแก่ภิกษุณีทั้งหลายบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีเข้าไปสู่ตระกูลใน เวลาก่อนฉันนั่งบนอาสนะแล้วจึงได้ไม่บอกลาเจ้าของบ้านก่อนหลีก ไปเล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีเข้าไปสู่ตระกูลในเวลาก่อนฉัน นั่งบนอาสนะ แล้วไม่บอกลาเจ้าของบ้านก่อนหลีกไป จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีเข้าไปสู่ตระกูลในเวลาก่อนฉัน นั่งบนอาสนะแล้ว จึงได้ไม่บอกลา เจ้าของบ้านก่อนหลีกไปเล่าการกระทำของภิกษุณีนั่นไม่เป็นไปเพื่อความ เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๘๕๕] อนึ่ง ภิกษุณีใดเข้าไปยังตระกูลทั้งหลายในเวลาก่อนฉัน นั่งบนอาสนะแล้ว ไม่บอกลาเจ้าของบ้านก่อนหลีกไป เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๑๙๘} [๘๕๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ... คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า เวลาก่อนฉัน หมายถึงเวลาอรุณขึ้นจนถึงเที่ยงวัน

ที่ชื่อว่า ตระกูล ได้แก่ ตระกูล ๔ คือ ตระกูลกษัตริย์ ตระกูล พราหมณ์ ตระกูลแพศย์ ตระกูลศูทรคำว่า เข้าไป คือ ไปที่ตระกูลนั้น

ที่ชื่อว่า อาสนะ ตรัสหมายถึงที่สำหรับสั่งขัดสมาธิ

คำว่า นั่ง คือ นั่งบนอาสนะนั้น

คำว่า ไม่บอกลาเจ้าของบ้านก่อนหลีกไป ความว่า ไม่บอกลาคนใน ตระกูลนั้นซึ่งเป็นเจ้าของที่จะถวายก่อนก้าวพ้นชายคา ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ก้าวพ้นอุปจารในที่แจ้ง ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๑๙๙} [๘๕๗] ยังมิได้บอกลา ภิกษุณีสำคัญว่ายังมิได้บอกลา หลีกไป ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

ยังมิได้บอกลา ภิกษุณีสงสัย หลีกไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ยังมิได้บอกลา ภิกษุณีสำคัญว่าบอกลาแล้ว หลีกไป ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

ติกทุกกฏ

มิใช่ที่สำหรับสั่งขัดสมาธิ หลีกไป ต้องอาบัติทุกกฏ

บอกลาแล้ว ภิกษุณีสำคัญว่ายังมิได้บอกลา หลีกไป ต้องอาบัติทุกกฏ

บอกลาแล้ว ภิกษุณีสงสัย หลีกไป ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

บอกลาแล้ว ภิกษุณีสำคัญว่าบอกลาแล้ว หลีกไป ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๒๐๐} [๘๕๘] ภิกษุณีบอกลาแล้วไป ๑ เป็นอาสนะเคลื่อนที่ไม่ได้ ภิกษุณี จึงมิได้บอกลา ๑ ภิกษุณีอาพาธจึงมิได้บอกลา ๑ ภิกษุณีมีอันตรายจึงมิได้ บอกลา ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๕

สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีไม่บอกเจ้าของบ้านก่อนนั่งหรือนอนบนอาสนะ

{๒๐๑} [๘๕๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาเข้าไปยังตระกูลในเวลาฉันแล้วไม่บอกกล่าวเจ้าของบ้าน นั่งบ้าง นอนบ้างบนอาสนะ คนในบ้านกระดากต่อภิกษุณีถุลลนันทาจึงไม่