สิกขาบทที่ ๔ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

สิกขาบทที่ ๔

เรื่องภิกษุณียืนหรือเจรจากับบุรุษสองต่อสองที่ถนนเป็นต้น

{๑๙๔} [๘๕๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทายืนด้วยกันบ้าง เจรจาด้วยกันบ้าง กระซิบใกล้หูกันบ้าง กับบุรุษสองต่อสองในถนนบ้าง ในตรอกตันบ้าง ในทางสามแยกบ้าง ส่ง ภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อนบ้างบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ยืนด้วยกันบ้าง เจรจาด้วยกันบ้าง กระซิบใกล้ หูกันบ้าง กับบุรุษสองต่อสอง ในถนนบ้าง ในตรอกตันบ้าง ในทางสามแยก บ้าง ส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อนบ้างเล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทายืนด้วยกันบ้าง เจรจาด้วยกันบ้าง กระซิบใกล้หูกันบ้าง กับบุรุษสองต่อสองในถนนบ้าง ในตรอกตันบ้าง ใน ทางสามแยกบ้าง ส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อนบ้าง จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ยืนด้วยกันบ้าง เจรจาด้วยกันบ้าง กระซิบใกล้หูกัน บ้าง กับบุรุษสองต่อสอง ในถนนบ้าง ในตรอกตันบ้าง ในทางสามแยกบ้าง ส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อนบ้างเล่า การกระทำของภิกษุณีถุลลนันทา นั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๘๕๑] อนึ่ง ภิกษุณีใดยืนด้วยกันก็ดี เจรจาด้วยกันก็ดี กระซิบ ใกล้หูกันก็ดี กับบุรุษสองต่อสองในถนนก็ดี ในตรอกตันก็ดี ในทาง สามแยกก็ดี ส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อนก็ดี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๑๙๕} [๘๕๒] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ .... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า ถนน ตรัสหมายถึงทางเดิน

ที่ชื่อว่า ตรอกตัน ได้แก่ ทางที่เข้าทางใดต้องออกทางนั้น

ที่ชื่อว่า ทางสามแยก ตรัสหมายถึงทางแยก

ที่ชื่อว่า บุรุษ ได้แก่ มนุษย์ผู้ชาย มิใช่ยักษ์ผู้ชาย มิใช่เปรตผู้ชาย มิใช่สัตว์ดิรัจฉานเพศผู้ เป็นบุคคลผู้รู้ความ เป็นผู้สามารถจะยืนด้วยกัน เจรจาด้วยกันได้คำว่า กับ คือ ด้วยกัน

คำว่า สองต่อสอง คือ บุรุษหนึ่งและภิกษุณีหนึ่ง

คำว่า ยืนด้วยกันก็ดี คือ ยืนอยู่ในระยะช่วงแขนของบุรุษ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

คำว่า เจรจาด้วยกันก็ดี คือ ยืนเจรจาอยู่ในระยะช่วงแขนของบุรุษ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

คำว่า กระซิบใกล้หูกันก็ดี คือ บอกเนื้อความใกล้หูของบุรุษ ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

คำว่า ส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อนก็ดี คือ ประสงค์จะประพฤติ อนาจารจึงส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับไปก่อน ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อภิกษุณี ผู้เป็นเพื่อนละไปใกล้จะพ้นสายตาหรือสุดเสียง ต้องอาบัติทุกกฏเมื่อ ภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนพ้นไปแล้ว ต้องอาบัติปาจิตตีย์ยืนด้วยกัน หรือเจรจาด้วยกัน พ้นระยะช่วงแขน ต้องอาบัติทุกกฏ

ยืนด้วยกัน หรือเจรจาด้วยกัน กับยักษ์ผู้ชาย เปรตผู้ชาย บัณเฑาะก์ หรือสัตว์ดิรัจฉานเพศผู้ซึ่งมีร่างกายคล้ายมนุษย์ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๑๙๖} [๘๕๓] ภิกษุณีมีสตรีผู้รู้ความคนใดคนหนึ่งอยู่เป็นเพื่อน ๑ ภิกษุณี ผู้ไม่มุ่งว่าเป็นที่ลับ ยืนด้วยกันหรือเจรจาด้วยกัน ๑ ภิกษุณีผู้ส่งใจไปอื่น ยืนด้วยกันหรือเจรจาด้วยกัน ๑ภิกษุณีไม่ประสงค์จะประพฤติอนาจาร มีกิจจำเป็นจึงส่งภิกษุณีผู้เป็นเพื่อนกลับก่อน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๔

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีไม่บอกลาเจ้าของบ้านก่อนหลีกไป

{๑๙๗} [๘๕๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งเป็นภิกษุณีประจำตระกูลแห่งหนึ่งรับภัตตาหารเป็นประจำ ครั้นเวลาเช้า ภิกษุณีนั้นครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวร เดินเข้าไปยัง