สิกขาบทที่ ๘ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๓๑๗} [๑๐๐๗] ภิกษุณีสละแล้วใช้อีก ๑ ภิกษุณีใช้คราวต่อไป ๑ ภิกษุณี อื่นผู้มีประจำเดือนไม่มี ๑ ภิกษุณีผู้ถูกชิงผ้าไป ๑ ภิกษุณีผู้มีผ้าหาย ๑ ภิกษุผู้มีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณี เหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๗

สิกขาบทที่ ๘

เรื่องภิกษุณีไม่มอบหมายห้องที่พักก่อนจาริกไป

{๓๑๘} [๑๐๐๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาไม่มอบหมายห้องพักแล้วหลีกจาริกไปต่อมาห้องพัก ของภิกษุณีถุลลนันทาถูกไฟไหม้ภิกษุณีทั้งหลายจึงพากันกล่าวอย่างนี้ว่า “แม่เจ้าทั้งหลาย พวกเราจงช่วยกันขนสิ่งของออกมา”ภิกษุณีบางพวกกล่าวอย่างนี้ว่า “พวกดิฉันไม่ขนละเจ้าข้า เพราะของ สิ่งใดสิ่งหนึ่งหายไป แม่เจ้าจักทวงเอากะพวกดิฉันจนครบ”

ภิกษุณีถุลลนันทากลับมายังห้องพักนั้นแล้วถามภิกษุณีทั้งหลายว่า “พวกแม่เจ้าได้ช่วยกันขนสิ่งของออกบ้างหรือเปล่า”

ภิกษุณีทั้งหลายตอบว่า “พวกดิฉันไม่ได้ขนออกเลย เจ้าข้า”

ภิกษุณีถุลลนันทาจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ภิกษุณีทั้งหลาย เมื่อห้องพักถูกไฟไหม้ ไฉนจึงได้ไม่ช่วยกันขนสิ่งของออกเล่า”

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ไม่มอบหมายห้องพักก่อนค่อยหลีกจาริกไปเล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลายทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาไม่มอบหมายห้องพักก่อนหลีก จาริกไป จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ไม่มอบหมายห้องพักก่อนหลีกจาริกไปเล่าการ กระทำของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่ เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๐๙] อนึ่ง ภิกษุณีใดไม่มอบหมายห้องพักก่อนแล้วหลีกจาริก ไป เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๑๙} [๑๐๑๐] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า ห้องพัก ตรัสหมายถึงห้องพักที่ติดบานประตูไว้ คำว่า ไม่มอบหมายแล้วหลีกจาริกไป ความว่า ไม่มอบหมายแก่ ภิกษุณี สิกขมานา หรือสามเณรี เมื่อเดินพ้นเขตห้องพักซึ่งมีเครื่องล้อมไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เดินพ้นอุปจารห้องพักซึ่งไม่มีเครื่องล้อมไป ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๒๐} [๑๐๑๑] มิได้มอบหมาย ภิกษุณีสำคัญว่ามิได้มอบหมาย หลีกไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์

มิได้มอบหมาย ภิกษุณีสงสัย หลีกไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์ มิได้มอบหมาย ภิกษุณีสำคัญว่ามอบหมายแล้ว หลีกไป ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

ติกทุกกฏ

ห้องพักที่มิได้ติดบานประตู ภิกษุณีมิได้มอบหมาย หลีกไป ต้องอาบัติ ทุกกฏ

ห้องพักที่มิได้ติดบานประตู มอบหมายแล้ว ภิกษุณีสำคัญว่ามิได้มอบ หมาย หลีกไป ต้องอาบัติทุกกฏ

ห้องพักที่มิได้ติดบานประตู มอบหมายแล้ว ภิกษุณีสงสัย หลีกไป ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ห้องพักที่มิได้ติดบานประตู ภิกษุณีมอบหมายแล้ว ภิกษุณีสำคัญว่า มอบหมายแล้ว หลีกไป ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๓๒๑} [๑๐๑๒] ภิกษุณีมอบหมายแล้วหลีกไป ๑ ภิกษุณีหลีกไปในเมื่อมี อันตราย ๑ ภิกษุณีแสวงหาผู้รับมอบหมายแล้วไม่ได้ ๑ ภิกษุณีอาพาธ ๑ ภิกษุณีผู้มีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๘

สิกขาบทที่ ๙

เรื่องภิกษุณีเรียนดิรัจฉานวิชา

{๓๒๒} [๑๐๑๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์พากันเรียนดิรัจฉานวิชาชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า“ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้เรียนดิรัจฉานวิชากัน เหมือนพวกสตรีคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา อยู่บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้เรียนดิรัจฉานวิชากันเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีฉัพพัคคีย์เรียนดิรัจฉานวิชากัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนพวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้เรียนดิรัจฉานวิชากันเล่า การกระทำของพวกภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๑๔] อนึ่ง ภิกษุณีใดเรียนดิรัจฉานวิชา เป็นปาจิตตีย์