สิกขาบทที่ ๕ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีรับปากแล้วไม่ช่วยระงับอธิกรณ์

{๓๐๗} [๙๙๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งเข้าไปหาภิกษุณีถุลลนันฺทาแล้วได้กล่าวขอร้องว่า “ขอแม่เจ้า ได้โปรดไปช่วยระงับอธิกรณ์นี้ด้วยเถิด” ภิกษุณีถุลลนันทารับคำว่าได้ แต่ ไม่ไปช่วยระงับ ทั้งไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ระงับ จึงภิกษุณีรูปนั้นได้เล่า เรื่องนั้นแก่ภิกษุณีทั้งหลายบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “แม่เจ้าถุลลนันทาถูกภิกษุณีกล่าวขอร้องว่า ‘ขอแม่เจ้าได้โปรดไปช่วยระงับ อธิกรณ์นี้ด้วยเถิด, รับคำว่าได้ แล้วไฉนจึงได้ไม่ช่วยระงับ ทั้งไม่ช่วย ขวนขวายที่จะให้ระงับเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาถูกภิกษุณีกล่าวขอร้องว่า ‘ขอแม่เจ้าได้โปรด ไปช่วยระงับอธิกรณ์นี้ด้วยเถิด’ รับคำว่าได้ แต่ไม่ช่วยระงับ ทั้งไม่ช่วย ขวนขวายที่จะให้ระงับ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณี ถุลลนันทาถูกภิกษุณีกล่าวขอร้องว่า‘ขอแม่เจ้าได้โปรดไปช่วยระงับ อธิกรณ์นี้ด้วยเถิด’ รับคำว่าได้ แล้วไฉนจึงได้ไม่ช่วยระงับ ทั้งไม่ช่วย ขวนขวายที่จะให้ระงับเล่าการกระทำของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไป เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๙๙๕] อนึ่ง ภิกษุณีใดถูกภิกษุณีขอร้องว่า ‘ขอแม่เจ้าได้โปรดไป ช่วยระงับอธิกรณ์นี้ด้วยเถิด’ รับคำว่าได้ แล้วภายหลังภิกษุณีไม่มีอันตราย แต่ก็ไม่ระงับ ทั้งไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ระงับ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๐๘} [๙๙๖] คำว่า อนึ่ง...ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า ถูกภิกษุณี คือ ถูกภิกษุณีรูปอื่น

ที่ชื่อว่า อธิกรณ์ ได้แก่ อธิกรณ์ ๔ อย่าง คือ วิวาทาธิกรณ์ อนุวาทาธิกรณ์ อาปัตตาธิกรณ์ กิจจาธิกรณ์

คำว่า โปรดไปช่วยระงับอธิกรณ์นี้ด้วยเถิด ความว่า ขอนิมนต์ไป พิจารณาวินิจฉัยอธิกรณ์นี้ด้วย

คำว่า ภายหลังภิกษุณีนั้นไม่มีอันตราย คือ ในเมื่อเหตุขัดขวางไม่มี คำว่า ไม่ระงับ คือ ไม่ระงับเอง คำว่า ไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ระงับ คือ ไม่สั่งผู้อื่น พอทอดธุระว่า ‘จักไม่ระงับละ จักไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ระงับละ’ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๓๐๙} [๙๙๗] อธิกรณ์ของอุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นของอุปสัมบัน ไม่ ระงับ ไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ระงับ ต้องอาบัติปาจิตตีย์อธิกรณ์ของอุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย ไม่ระงับ ไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ ระงับ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อธิกรณ์ของอุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นของอนุปสัมบัน ไม่ระงับ ไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ระงับ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จตุกกทุกกฏ

อธิกรณ์ของอนุปสัมบัน ภิกษุณีไม่ระงับ ไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ ระงับ ต้องอาบัติทุกกฏ

อธิกรณ์ของอนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นของอุปสัมบัน ... ต้อง อาบัติทุกกฏ

อธิกรณ์ของอนุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏอธิกรณ์ของอนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นของอนุปสัมบัน ... ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๑๐} [๙๙๘] ภิกษุณีไม่ระงับในเมื่อมีเหตุจำเป็น ๑ภิกษุณีแสวงหาแล้ว ไม่ได้เพื่อนภิกษุณี ๑ ภิกษุณีอาพาธ ๑ ภิกษุณีไม่ระงับเมื่อมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้อง อาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๕

สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีให้ของเคี้ยวของกินแก่ชาวบ้าน

{๓๑๑} [๙๙๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาให้ของเคี้ยวของกินแก่พวกครูฟ้อนรำบ้าง พวกนักฟ้อนรำ บ้าง พวกกายกรรมบ้าง พวกเล่นกลบ้าง พวกเล่นกลองบ้าง ด้วยมือ ของตน พร้อมกับสั่งว่า“พวกท่านจงกล่าวสรรเสริญเราในที่ชุมนุมชน” พวกครูฟ้อนรำก็ดี พวกนักฟ้อนรำก็ดี พวกกายกรรมก็ดี พวกเล่นกลก็ดี พวกเล่นกลองก็ดี จึงพากันกล่าวสรรเสริญภิกษุณีถุลลนันทาในที่ชุมนุมชน ว่า “แม่เจ้าถุลลนันทาเป็นพหูสูต เป็นคนช่างพูด องอาจ สามารถแสดง ธรรมได้ ท่านทั้งหลายจงถวายทานแก่แม่เจ้า จงทำบุญแก่แม่เจ้า”บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ให้ของเคี้ยวของกินแก่ชาวบ้านด้วยมือของ ตนเล่า”...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลายทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาได้ให้ของเคี้ยวของกินแก่ชาวบ้าน ด้วยมือของตน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ให้ของเคี้ยวของกินแก่ชาวบ้านด้วยมือของตนเล่า การกระทำของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ ยังไม่เลื่อมใส ...