สิกขาบทที่ ๔ เรื่องภิกษุณีหลายรูป เล่ม ๓

สิกขาบทวิภังค์

{๓๐๒} [๙๘๘] คำว่า อนึ่ง...ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า ด้าย ได้แก่ ด้าย ๖ ชนิด คือ ด้ายทำด้วยเปลือกไม้ ทำด้วย ฝ้าย ทำด้วยไหม ทำด้วยขนสัตว์ ทำด้วยป่าน ทำด้วยของเจือกันคำว่า กรอ คือ กรอเอง ต้องอาบัติทุกกฏในเพราะประโยคที่กรอ ม้วนไป ๆ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อนาปัตติวาร

{๓๐๓} [๙๘๙] ภิกษุณีกรอด้ายที่เขากรอไว้แล้ว ๑ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๓

สิกขาบทที่ ๔

เรื่องภิกษุณีช่วยทำงานของชาวบ้าน

{๓๐๔} [๙๙๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายช่วยทำงานของชาวบ้าน บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพา กันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ช่วยทำงาน ของชาวบ้านเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีทั้งหลายช่วยทำงานของชาวบ้าน จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน

ภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ช่วยทำงานของชาวบ้านเล่าการกระทำของภิกษุณี เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยก สิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๙๙๑] อนึ่ง ภิกษุณีใดช่วยทำงานของชาวบ้าน เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๐๕} [๙๙๒] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า ทำงานของชาวบ้าน คือ ต้มข้าวยาคูก็ดี หุงข้าวก็ดี ทำของ เคี้ยวก็ดี ซักผ้านุ่งผ้าห่มก็ดี ผ้าโพกก็ดี ของชาวบ้าน ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อนาปัตติวาร

{๓๐๖} [๙๙๓] ภิกษุณีต้มข้าวยาคูจัดนํ้าปานะถวายพระสงฆ์ ๑ ภิกษุณีหุงข้าว ถวายสงฆ์๑ ภิกษุณีหุงต้มเพื่อบูชาเจดีย์๑ ภิกษุณีต้มข้าวยาคูก็ดี หุงข้าวก็ดี ทำของเคี้ยวก็ดี ซักผ้านุ่งผ้าห่มก็ดี ผ้าโพกก็ดี ให้แก่ไวยาวัจกรของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๔

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีรับปากแล้วไม่ช่วยระงับอธิกรณ์

{๓๐๗} [๙๙๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งเข้าไปหาภิกษุณีถุลลนันฺทาแล้วได้กล่าวขอร้องว่า “ขอแม่เจ้า ได้โปรดไปช่วยระงับอธิกรณ์นี้ด้วยเถิด” ภิกษุณีถุลลนันทารับคำว่าได้ แต่ ไม่ไปช่วยระงับ ทั้งไม่ช่วยขวนขวายที่จะให้ระงับ จึงภิกษุณีรูปนั้นได้เล่า เรื่องนั้นแก่ภิกษุณีทั้งหลายบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “แม่เจ้าถุลลนันทาถูกภิกษุณีกล่าวขอร้องว่า ‘ขอแม่เจ้าได้โปรดไปช่วยระงับ อธิกรณ์นี้ด้วยเถิด, รับคำว่าได้ แล้วไฉนจึงได้ไม่ช่วยระงับ ทั้งไม่ช่วย ขวนขวายที่จะให้ระงับเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาถูกภิกษุณีกล่าวขอร้องว่า ‘ขอแม่เจ้าได้โปรด ไปช่วยระงับอธิกรณ์นี้ด้วยเถิด’ รับคำว่าได้ แต่ไม่ช่วยระงับ ทั้งไม่ช่วย ขวนขวายที่จะให้ระงับ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณี ถุลลนันทาถูกภิกษุณีกล่าวขอร้องว่า‘ขอแม่เจ้าได้โปรดไปช่วยระงับ อธิกรณ์นี้ด้วยเถิด’ รับคำว่าได้ แล้วไฉนจึงได้ไม่ช่วยระงับ ทั้งไม่ช่วย ขวนขวายที่จะให้ระงับเล่าการกระทำของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไป เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...