สิกขาบทที่ ๒ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๓

สิกขาบทที่ ๒

ว่าด้วยอธิษฐานผ้าอกาลจีวร ให้เป็นกาลจีวรแล้วแจกกัน

{๑๐๒}[๗๓๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปจำพรรษากันอยู่ในอาวาสใกล้หมู่บ้านแห่งหนึ่ง เป็นผู้เพียบ พร้อมด้วยวัตรและอิริยาบถ แต่มีผ้าเก่า มีจีวรเศร้าหมอง ได้พากันไป ยังพระนครสาวัตถีพวกอุบาสกอุบาสิกาเห็นภิกษุณีเหล่านั้นแล้วคิดว่า “ภิกษุณีเหล่านี้เป็นผู้เพียบพร้อมด้วยวัตรและอิริยาบถ แต่มีผ้าเก่า มีจีวร เศร้าหมอง ท่านเหล่านี้คงจะถูกคนร้ายแย่งชิงเอา” จึงได้ถวายอกาลจีวร แก่ภิกษุณีสงฆ์ ภิกษุณีถุลลนันทากล่าวว่า “พวกเรากรานกฐินแล้ว ผ้านี้ เป็นกาลจีวร” จึงอธิษฐานแล้วให้แจกกันเอง

อุบาสกอุบาสิกาทั้งหลายเห็นภิกษุณีเหล่านั้นแล้วได้ถามว่า “แม่เจ้า ทั้งหลายได้จีวรแล้วหรือ”

ภิกษุณีเหล่านั้นตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกดิฉันไม่ได้จีวรเพราะ แม่เจ้าถุลลนันทากล่าวว่า ‘พวกเรากรานกฐินแล้ว ผ้านี้เป็นกาลจีวร, จึง อธิษฐานแล้วให้แจกกันเอง”

อุบาสกอุบาสิกาทั้งหลายพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน แม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้อธิษฐานผ้าอกาลจีวรว่าเป็นกาลจีวรแล้วให้แจกกัน เล่า” ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินอุบาสกอุบาสิกาเหล่านั้นพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนา ว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้อธิษฐานผ้าอกาลจีวรว่าเป็นกาลจีวรแล้วให้ แจกกันเล่า”ครั้นแล้วภิกษุณีเหล่านั้นได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาอธิษฐานผ้าอกาลจีวรว่าเป็นกาลจีวร แล้วให้แจกกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้อธิษฐานผ้าอกาลจีวรว่าเป็นกาลจีวรแล้วให้แจกกัน เล่าการกระทำของภิกษุณีถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของ ปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๗๓๙] อนึ่ง ภิกษุณีใดอธิษฐานผ้าอกาลจีวรว่าเป็นกาลจีวรแล้วให้ แจกกัน เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๑๐๓} [๗๔๐] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า อกาลจีวร ได้แก่ จีวรที่เกิดขึ้นตลอดระยะเวลา ๑๑ เดือน ในเมื่อไม่ได้กรานกฐิน จีวรที่เกิดขึ้นตลอดระยะ ๗ เดือน ในเมื่อได้กราน กฐินแล้ว จีวรที่เขาเจาะจงถวายแม้ในกาล นี้ก็ชื่อว่าอกาลจีวรภิกษุณีอธิษฐานอกาลจีวรว่าเป็นกาลจีวรแล้วให้แจกกัน เป็นทุกกฏใน เพราะประโยคที่แจก เป็นนิสสัคคีย์เพราะได้จีวรมา คือ เป็นของจำต้อง สละแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่ภิกษุณีรูปหนึ่งดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลจีวรเป็นนิสสัคคีย์นั้นภิกษุณีพึงสละ อย่างนี้

วิธีสละ

สละแก่สงฆ์

ภิกษุณีนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ...

‘แม่เจ้าเจ้าข้า อกาลจีวรผืนนี้ของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าอธิษฐานว่าเป็น กาลจีวรแล้วให้แจกกัน เป็นนิสสัคคีย์ ข้าพเจ้าสละอกาลจีวรผืนนี้แก่สงฆ์... สงฆ์พึงให้อกาลจีวรผืนนี้แก่ภิกษุณีชื่อนี้’ ...

สละแก่คณะ

ภิกษุณีนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุณีหลายรูป ... แม่เจ้าทั้งหลายพึงให้อกาล จีวรผืนนี้แก่ภิกษุณีชื่อนี้

สละแก่ภิกษุณีรูปหนึ่ง

ภิกษุณีนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุณีรูปหนึ่ง ... ข้าพเจ้าให้อกาลจีวรผืนนี้แก่ แม่เจ้า

บทภาชนีย์

ติกนิสสัคคิยปาจิตตีย์

{๑๐๔} [๗๔๑] อกาลจีวร ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอกาลจีวร อธิษฐานว่าเป็น กาลจีวรแล้วให้แจกกัน เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์อกาลจีวรภิกษุณีสงสัยอธิษฐานว่าเป็นกาลจีวรแล้วให้แจกกัน เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์อกาลจีวร ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นกาลจีวร อธิษฐานว่าเป็นกาลจีวร แล้วให้แจกกัน เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

กาลจีวร ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอกาลจีวร ... ต้องอาบัติทุกกฏ

กาลจีวร ภิกษุณีสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

กาลจีวร ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นกาลจีวร ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๑๐๕} [๗๔๒] ภิกษุณีสำคัญอกาลจีวรว่าเป็นกาลจีวร ให้แจกกัน ๑ ภิกษุณี สำคัญกาลจีวรว่าเป็นกาลจีวร ให้แจกกัน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณี ผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๒

สิกขาบทที่ ๓

ว่าด้วยแลกจีวรกันแล้วชิงเอาคืนมา

{๑๐๖} [๗๔๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีถุลลนันทาเปลี่ยนจีวรกับภิกษุณีรูปหนึ่งมาใช้สอยจึงภิกษุณีรูปนั้น พับจีวรผืนนั้นแล้วเก็บไว้ภิกษุณีถุลลนันทาได้ถามภิกษุณีรูปนั้นดังนี้ว่า “แม่เจ้า จีวรที่เธอเปลี่ยนกับฉันนั้นอยู่ที่ไหน” จึงภิกษุณีรูปนั้นได้นำจีวรผืน นั้นออกมาแสดงแก่ภิกษุณีถุลลนันทา ภิกษุณีถุลลนันทาพูดกะภิกษุณีรูปนั้น อย่างนี้ว่า “แม่เจ้า เธอจงรับจีวรของเธอคืนไป จงนำจีวรผืนนั้นของดิฉัน มา จีวรผืนนี้ของเธอก็ต้องเป็นของเธอ จีวรผืนนั้นของดิฉันก็ต้องเป็นของ ดิฉัน เธอจงนำจีวรผืนนั้นของดิฉันคืนมา จงนำจีวรของเธอกลับไป” แล้ว ได้ชิงเอาคืนมา ภิกษุณีรูปนั้นได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุณีทั้งหลายบรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “แม่เจ้าถุลลนันทาเปลี่ยนจีวรกันกับภิกษุณีแล้ว ไฉนจึงได้ชิงเอาคืนมาเล่า” ครั้นแล้วได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า