เรื่องนายบ้านชื่อมณีจูฬกะ เล่ม ๗

พวกหนึ่งไม่สง่า ไม่ผ่องใส ไม่รุ่งเรือง รู้กันว่าเป็นผู้

ไม่บริสุทธิ์ มีธุลีคือกิเลส

ผู้ถูกความมืดปกคลุมแล้ว เป็นทาสแห่งตัณหา ยังมี

เครื่องผูกคือตัณหา ย่อมเพิ่มพูนอัตภาพที่หยาบ ถือภพ

ชาติใหม่ต่อไป’

{๖๓๖} อาตมาผู้มีวาทะอย่างนี้ กล่าวสิ่งไม่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม กล่าว สิ่งเป็นธรรมว่าเป็นธรรม กล่าวสิ่งไม่เป็นวินัยว่าไม่เป็นวินัย กล่าวสิ่งเป็น วินัยว่าเป็นวินัย เขาหาว่าด่าบริภาษอุบาสกอุบาสิกาผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ทำให้เขาไม่เลื่อมใส

เรื่องนายบ้านชื่อมณีจูฬกะ

พระสมณะศากยบุตรไม่รับทองและเงิน

{๖๓๗} [๔๔๘] ท่านทั้งหลาย สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระ นครราชคฤห์ ครั้งนั้น ชนทั้งหลายนั่งประชุมกันอยู่ในราชบริษัทภายใน ราชสำนัก ได้ยกถ้อยคำนี้ขึ้นสนทนาในระหว่างว่า ‘ทองและเงินย่อมควรแก่ พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรย่อม ยินดีทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรย่อมรับทองและเงิน’

ก็คราวนั้น นายบ้านชื่อมณีจูฬกะนั่งอยู่ในบริษัทนั้นด้วย เขาได้กล่าว กะบริษัทนั้นว่า ‘นาย พวกท่านอย่าได้พูดอย่างนั้น ทองและเงินไม่ควรแก่ พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรไม่ ยินดีทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรไม่รับทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรมีแก้วและทองอันวางเสียแล้ว เป็นผู้ ปราศจากทองและเงิน’ นายบ้านชื่อมณีจูฬะสามารถชื้แจงให้บริษัทนั้น เข้าใจได้

ครั้นแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้ว ได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘พระ พุทธเจ้าข้า ชนทั้งหลายนั่งประชุมกันในราชบริษัทภายในราชสำนัก ได้ ยกถ้อยคำนี้ขึ้นสนทนาในระหว่างว่า ‘ทองและเงินควรแก่พระสมณะเชื้อ สายพระศากยบุตร พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรยินดีทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรรับทองและเงิน’ เมื่อชนทั้งหลายพูด อย่างนี้แล้ว ข้าพระพุทธเจ้าได้พูดกะบริษัทนั้นว่า ‘นาย พวกท่านอย่าได้ พูดเช่นนี้ ทองและเงินไม่ควรแก่พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร พระ สมณะเชื้อสายพระศากยบุตรย่อมไม่ยินดีทองและเงิน พระสมณะเชื้อสาย

พระศากยบุตรย่อมไม่รับทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรมี แก้วและทองอันวางเสียแล้ว เป็นผู้ปราศจากทองและเงิน’ ข้าพระพุทธเจ้า สามารถชี้แจงให้บริษัทนั้นเข้าใจได้ เมื่อข้าพระพุทธเจ้าพยากรณ์อย่างนี้ ชื่อว่าได้กล่าวตามที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแล้วแลหรือ ไม่กล่าวตู่พระผู้มี พระภาคเจ้าด้วยคำอันไม่เป็นจริงบ้างหรือ กล่าวอ้างเหตุสมควรแก่เหตุหรือ กล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผล จะไม่มาถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงติเตียน บ้างหรือ

พระพุทธเจ้าข้า’พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘เอาละ นายบ้าน เธอพยากรณ์อย่างนี้ ชื่อว่ากล่าวตามที่เราตรัสแล้ว ชื่อว่าไม่กล่าวตู่เราด้วยคำอันไม่เป็นจริง ชื่อ ว่ากล่าวอ้างเหตุสมควรแก่เหตุ และการกล่าวตามเหตุบางอย่างที่มีเหตุผล ย่อมไม่ถึงฐานะที่วิญญูชนจะพึงติเตียนได้ ดูก่อนนายบ้าน ทองและเงินไม่ ควรแก่สมณะเชื้อสายพระศากยบุตรโดยแท้ สมณะเชื้อสายพระศากยบุตร ย่อมไม่ยินดีทองและเงิน สมณะเชื้อสายพระศากยบุตรย่อมไม่รับทองและ เงิน สมณะเชื้อสายพระศากยบุตรมีแก้วและทองอันวางเสียแล้ว เป็นผู้ ปราศจากทองและเงิน ทองและเงินควรแก่ผู้ใด แม้กามคุณทั้ง ๕ ก็ควร แก่ผู้นั้น กามคุณทั้ง ๕ ควรแก่ผู้ใด เธอพึงจำผู้นั้นไว้โดยส่วนเดียวว่ามี ปกติมิใช่สมณะ มีปกติมิใช่เชื้อสายพระศากยบุตร เราขอกล่าวอย่างนี้ว่า

‘ผู้ต้องการหญ้าพึงแสวงหาหญ้า ผู้ต้องการไม้พึงแสวงหาไม้ ผู้ต้องการ เกวียนพึงแสวงหาเกวียน ผู้ต้องการบุรุษพึงแสวงหาบุรุษ แต่เราไม่กล่าว โดยปริยายไร ๆ ว่า สมณะพึงยินดี พึงแสวงหาทองและเงิน’

อาตมาผู้มีวาทะอย่างนี้ กล่าวสิ่งไม่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม กล่าว สิ่งเป็นธรรมว่าเป็นธรรม กล่าวสิ่งไม่เป็นวินัยว่าไม่เป็นวินัย กล่าวสิ่งเป็น วินัยว่าเป็นวินัย เขากลับหาว่าด่าบริภาษอุบาสกอุบาสิกาผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ทำให้เขาไม่เลื่อมใส

ชาวพระนครเวสาลียอมเชื่อพระยสกากัณฑกบุตร

{๖๓๘} [๔๔๙] ท่านทั้งหลาย สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารภท่าน พระอุปนันทศากยบุตร ทรงห้ามทองและเงิน และทรงบัญญัติสิกขาบทใน พระนครราชคฤห์นั้นแล อาตมามีวาทะอย่างนี้ กล่าวสิ่งไม่เป็นธรรมว่าไม่ เป็นธรรม กล่าวสิ่งเป็นธรรมว่าเป็นธรรม กล่าวสิ่งไม่เป็นวินัยว่าไม่เป็นวินัย กล่าวสิ่งเป็นวินัยว่าเป็นวินัย เขากลับหาว่าด่าบริภาษอุบาสกอุบาสิกาผู้มี ศรัทธาเลื่อมใส ทำให้เขาไม่เลื่อมใส”เมื่อท่านยสกากัณฑกบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว อุบาสกอุบาสิกาชาวพระ นครเวสาลีได้กล่าวกะท่านพระยสกากัณฑกบุตรว่า “ท่านเจ้าข้า พระคุณเจ้า ยสกากัณฑกบุตรรูปเดียวเท่านั้นเป็นพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร ภิกษุพวกนี้ไม่ใช่สมณะ ไม่ใช่เชื้อสายพระศากยบุตร ท่านเจ้าข้า ขอ พระคุณเจ้ายสกากัณฑกบุตรจงอยู่ที่พระนครเวสาลี พวกข้าพเจ้าจักทำการ ขวนขวายเพื่อจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารแก่ พระคุณเจ้ายสกากัณฑกบุตร”ครั้งนั้น ท่านยสกากัณฑกบุตรได้ชื้แจงให้อุบาสกอุบาสิกาชาว พระนครเวสาลีเข้าใจ แล้วได้ไปอารามพร้อมกับพระอนุทูต