สังฆราชี เล่ม ๗

อุปาลิปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของพระอุบาลี

สังฆราชี

{๔๐๔} [๓๕๑] ครั้งนั้นแล ท่านพระอุบาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ตรัสว่า ‘สังฆราชี สังฆราชี’ ดังนี้ ด้วยเหตุเท่าไรหนอ จึงเป็นสังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภท ด้วยเหตุเท่าไรหนอ จึงเป็นทั้งสังฆราชี เป็นทั้งสังฆเภท”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๑ รูป ฝ่ายหนึ่งมี ๒ รูป รูปที่ ๔ ประกาศให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้ เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลายจงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้, ดูก่อน อุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ ก็เป็นสังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภท

ดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๒ รูป ฝ่ายหนึ่งก็มี ๒ รูป รูปที่ ๕ ประกาศ ให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลาย จงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้’ ดูก่อนอุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ ก็เป็น สังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภท

ดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๒ รูป ฝ่ายหนึ่งมี ๓ รูป รูปที่ ๖ ประกาศ ให้จับสลากว่า “นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลาย จงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้’ ดูก่อนอุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ ก็เป็น สังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภท

ดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๓ รูป ฝ่ายหนึ่งมี ๓ รูป รูปที่ ๗ ประกาศ ให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลาย จงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้’ ดูก่อนอุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ ก็เป็น สังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภทดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๓ รูป ฝ่ายหนึ่งมี ๔ รูป รูปที่ ๘ ประกาศ ให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลาย จงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้’ ดูก่อนอุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ ก็เป็น สังฆราชี แต่ไม่เป็นสังฆเภทดูก่อนอุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีภิกษุ ๔ รูป ฝ่ายหนึ่งมี ๔ รูป รูปที่ ๙ ประกาศ ให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลาย จงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้ ดูก่อนอุบาลี แม้ด้วยเหตุอย่างนี้ เป็น ทั้งสังฆราชี เป็นทั้งสังฆเภทดูก่อนอุบาลี ภิกษุ ๙ รูปหรือเกินกว่า ๙ รูปเป็นทั้งสังฆราชี เป็น ทั้งสังฆเภท

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุณีทำลายสงฆ์ไม่ได้ แต่พยายามเพื่อจะทำลายได้

สิกขมานาก็ทำลายสงฆ์ไม่ได้ ...

สามเณรก็ทำลายสงฆ์ไม่ได้ ...

สามเณรีก็ทำลายสงฆ์ไม่ได้ ...

อุบาสกก็ทำลายสงฆ์ไม่ได้ ...

อุบาสิกาก็ทำลายสงฆ์ไม่ได้ แต่พยายามเพื่อจะทำลายได้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้เป็นปกตัตตะ มีสังวาสเสมอกัน อยู่ในสีมาเดียว กัน จึงทำลายสงฆ์ได้”

{๔๐๕} [๓๕๒] ท่านพระอุบาลีทูลถามว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ตรัสว่า ‘สังฆเภท สังฆเภท’ ดังนี้ ด้วยเหตุเท่าไรหนอ สงฆ์จึงแตกกัน พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายในธรรม วินัยนี้

๑. แสดงสิ่งที่ไม่เป็นธรรมว่าเป็นธรรม

๒. แสดงสิ่งที่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม

๓. แสดงสิ่งที่ไม่เป็นวินัยว่าเป็นวินัย

๔. แสดงสิ่งที่เป็นวินัยว่าไม่เป็นวินัย

๕. แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ภาษิตไว้ มิได้กล่าวไว้ว่า ‘พระตถาคต ทรงภาษิตไว้ ตรัสไว้’๖. แสดงสิ่งที่ตถาคตภาษิตไว้ กล่าวไว้ว่า ‘พระตถาคตมิได้ ทรงภาษิตไว้ มิได้ตรัสไว้’๗. แสดงมารยาทที่ตถาคตมิได้ประพฤติมาว่า ‘พระตถาคต ทรงประพฤติมาแล้ว’๘. แสดงมารยาทที่ตถาคตประพฤติมาแล้วว่า ‘พระตถาคต มิได้ทรงประพฤติมา’๙. แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้บัญญัติไว้ว่า ‘พระตถาคตทรง บัญญัติไว้’

๑๐. แสดงสิ่งที่ตถาคตบัญญัติไว้แล้วว่า ‘พระตถาคตมิได้ทรง บัญญัติไว้’

๑๑. แสดงสิ่งที่มิใช่อาบัติว่าเป็นอาบัติ

๑๒. แสดงอาบัติว่าเป็นสิ่งมิใช่อาบัติ

๑๓. แสดงอาบัติเบาว่าเป็นอาบัติหนัก

๑๔. แสดงอาบัติหนักว่าเป็นอาบัติเบา

๑๕. แสดงอาบัติมีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๑๖. แสดงอาบัติไม่มีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติมีส่วนเหลือ

๑๗. แสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๑๘. แสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ

ภิกษุเหล่านั้นย่อมแบ่งแยกยุยงกันด้วยวัตถุ ๑๘ ประการนี้ ย่อมแยก กันทำอุโบสถ แยกกันทำปวารณา แยกกันทำสังฆกรรมดูก่อนอุบาลี ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล สงฆ์ย่อมเป็นอันแตกกันแล้ว”

สังฆสามัคคี

{๔๐๖} [๓๕๓] ท่านพระอุบาลีทูลถามว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ตรัสว่า ‘สังฆสามัคคี สังฆสามัคคี’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไร สงฆ์จึงพร้อม เพรียงกัน”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทั้งหลายในธรรม วินัยนี้

๑. แสดงสิ่งที่ไม่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม

๒. แสดงสิ่งที่เป็นธรรมว่าเป็นธรรม

๓. แสดงสิ่งที่ไม่เป็นวินัยว่าไม่เป็นวินัย

๔. แสดงสิ่งที่เป็นวินัยว่าเป็นวินัย

๕. แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ภาษิตไว้ มิได้กล่าวไว้ว่า ‘พระ ตถาคตมิได้ทรงภาษิตไว้ มิได้ตรัสไว้”๖. แสดงสิ่งที่ตถาคตภาษิตไว้ กล่าวไว้ว่า ‘พระตถาคตทรง ภาษิตไว้ ตรัสไว้’

๗. แสดงมารยาทที่ตถาคตมิได้ประพฤติมาว่า ‘พระตถาคต มิได้ทรงประพฤติมา’

๘. แสดงมารยาทที่ตถาคตประพฤติมาแล้วว่า ‘พระตถาคต ทรงประพฤติมาแล้ว’

๙. แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้บัญญัติไว้ว่า ‘พระตถาคตมิได้ทรง บัญญัติไว้’

๑๐. แสดงสิ่งที่ตถาคตบัญญัติไว้แล้วว่า ‘พระตถาคตทรง บัญญัติไว้แล้ว’

๑๑. แสดงสิ่งที่มิใช่อาบัติว่าเป็นสิ่งมิใช่อาบัติ

๑๒. แสดงอาบัติว่าเป็นอาบัติ

๑๓. แสดงอาบัติเบาว่าเป็นอาบัติเบา

๑๔. แสดงอาบัติหนักว่าเป็นอาบัติหนัก

๑๕. แสดงอาบัติมีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติมีส่วนเหลือ

๑๖. แสดงอาบัติไม่มีส่วนเหลือว่าเป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๑๗. แสดงอาบัติชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติชั่วหยาบ

๑๘. แสดงอาบัติไม่ชั่วหยาบว่าเป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ

ภิกษุเหล่านั้นย่อมไม่แบ่งแยกยุยงกันด้วยวัตถุ ๑๘ ประการนี้ ย่อม ไม่แยกกันทำอุโบสถ ย่อมไม่แยกกันทำปวารณา ย่อมไม่แยกกันทำ สังฆกรรมดูก่อนอุบาลี ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล สงฆ์เป็นอันพร้อมเพรียงกัน”

{๔๐๗} [๓๕๔] ท่านพระอุบาลีทูลถามว่า “พระพุทธเจ้าข้า ก็ภิกษุนั้นทำลาย สงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกันแล้ว จะประสพผลอย่างไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ภิกษุทำลายสงฆ์ผู้พร้อม เพรียงกันแล้ว ย่อมประสพผลชั่วร้าย ดำรงอยู่ชั่วกัป ย่อมหมกไหม้อยู่ใน นรกตลอดกัป”

นิคมคาถา

{๔๐๘} ภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ต้องเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้

อยู่ชั่วกัป ภิกษุผู้ยินดีในการแตกพวก ไม่ตั้งอยู่ในธรรม

ย่อมเสื่อมจากธรรมอันเกษมจากโยคะ ภิกษุทำลายสงฆ์

ผู้พร้อมเพรียงกันแล้วย่อมหมกไหม้อยู่ในนรกตลอดกัป

{๔๐๙} ท่านพระอุบาลีทูลถามว่า “พระพุทธเจ้าข้า ก็ภิกษุนั้นสมานสงฆ์ที่ แตกกันแล้วให้พร้อมเพรียงกัน จะประสพผลอย่างไร”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ภิกษุสมานสงฆ์ที่แตกกัน แล้วให้พร้อมเพรียงกัน ย่อมประสพบุญอันประเสริฐ ย่อมบันเทิงใน สวรรค์ตลอดกัป”

นิคมคาถา

{๔๑๐} ความพร้อมเพรียงของหมู่เป็นเหตุให้เกิดความสุข

และการสนิมสนนผู้พร้อมเพรียงกันก็เป็นเหตุให้เกิด

ความสุข ภิกษุผู้ยินดีในความพร้อมเพรียง ตั้งอยู่ในธรรม

ย่อมไม่เสื่อมจากธรรมอันเกษมจากโยคะ ภิกษุสมาน

สงฆ์ให้พร้อมเพรียงกันแล้วย่อมบันเทิงในสรวงสวรรค์

ตลอดกัป

ผู้ทำลายสงฆ์ต้องเกิดในอบาย

{๔๑๑} [๓๕๕] ท่านพระอุบาลีทูลถามว่า “มีไหม พระพุทธเจ้าข้า ที่ภิกษุ ผู้ทำลายสงฆ์ต้องเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ชั่วกัป ไม่มีใคร ช่วยเหลือได้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “มี อุบาลี ภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ต้องเกิด ในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ชั่วกัป ไม่มีใครช่วยเหลือได้”

“อนึ่ง มีไหมพระพุทธเจ้าข้า ภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ไม่ต้องเกิดในอบาย ไม่ตกนรกหมกไหม้อยู่ชั่วกัป พอช่วยเหลือได้”

“มี อุบาลี ภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ไม่ต้องเกิดในอบาย ไม่ตกนรกหมกไหม้ อยู่ชั่วกัป พอช่วยเหลือได้”

“พระพุทธเจ้าข้า ก็ภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ต้องเกิดในอบาย ตกนรก หมกไหม้อยู่ชั่วกัป ไม่มีใครช่วยเหลือได้ เป็นไฉน”

“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุในธรรมวินัยนี้แสดงสิ่งที่ไม่เป็นธรรมว่าเป็นธรรม มีความเห็นในสิ่งที่เป็นธรรมนั้นว่าไม่เป็นธรรม มีความเห็นในความแตกกัน ว่าไม่เป็นธรรม อำพรางความเห็น อำพรางความถูกใจ อำพรางความ ชอบใจ อำพรางความจริง ประกาศให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลายจงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้’ ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ทำลายสงฆ์แม้นี้แลต้องเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ชั่วกัป ไม่มี ใครช่วยเหลือได้ข้ออื่นยังมีอยู่อีก อุบาลี ภิกษุแสดงสิ่งที่ไม่เป็นธรรมว่าเป็นธรรม มีความเห็นในสิ่งที่เป็นธรรมนั้นว่าไม่เป็นธรรม มีความเห็นในความแตก กันว่าเป็นธรรม อำพรางความเห็น อำพรางความถูกใจ อำพรางความ ชอบใจ อำพรางความจริง ประกาศให้จับสลากว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นสัตถุศาสน์ ท่านทั้งหลายจงจับสลากนี้ จงชอบใจสลากนี้’ ดูก่อนอุบาลี