พระวินัยปิฎก จุลวรรค · ปัญจสติกขันธกะ
พระอานนท์วิสัชนาพระธรรม เล่ม ๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๑๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๙ ในปัญจสติกขันธกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก จุลวรรค ปัญจสติกขันธกะ พระอานนท์วิสัชนาพระธรรม (ฉบับหลวง เล่ม ๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๗ หน้า ๔๑๘–๔๑๙
“ในเพราะเรื่องอะไร”
ต่อจากนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ถามถึงวัตถุ นิทาน บุคคล บัญญัติ อนุบัญญัติ อาบัติ อนาบัติ แห่งจตุตถปาราชิกสิกขาบทกะท่านพระ อุบาลี แล้วถามอุภโตวินัย โดยอุบายนั้นแล ท่านพระอุบาลีผู้อันท่านพระ มหากัสสปะถามแล้ว ๆ ก็ได้วิสัชนาแล้ว
พระอานนท์วิสัชนาพระธรรม
{๖๑๙} [๔๔๐] ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะประกาศให้สงฆ์ทราบด้วย ญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้
“ท่านทั้งหลาย ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ ถึงที่แล้ว ข้าพเจ้าจะขอถามพระธรรมกะท่านพระอานนท์”
ท่านพระอานนท์ประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้
“ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่ แล้ว ข้าพเจ้าอันท่านพระมหากัสสปะถามพระธรรมแล้ว จะขอวิสัชนา”
ครั้งนั้น ท่านพระมหากัสสปะถามท่านพระอานนท์ว่า “ท่านอานนท์ พรหมชาลสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน”
- ๑อุตตริมนุสสธรรม หมายถึงธรรมที่ข้ามพ้นพวกมนุษย์ ธรรมที่ล่วงเลยพวกมนุษย์แล้วทำให้ลุถึง ความเป็นพรหมหรือภาวะนิพพาน อีกความหมายหนึ่ง คือธรรมของพวกมนุษย์ผู้ยิ่งยวด ธรรม ของพวกคนประเสริฐสุดคือผู้ได้ฌานและผู้เป็นพระอริยบุคคล (วิ.อ. ๑/๕๒๐) ว่าโดยองค์ธรรม ได้แก่ ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรคผล ฯลฯ (ดูบทภาชนีย์ แห่งปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ วิ.มหาวิ. (แปล) ๑/๑๙๘/๔๖๓)
- ๒อุภโตวินัย พระวินัยของสงฆ์สองฝ่าย หมายถึงพระวินัยบัญญัติของภิกษุสงฆ์ฝ่ายหนึ่ง และของ ภิกษุณีสงฆ์อีกฝ่ายหนึ่ง
- ๓พรหมชาลสูตร พึงดูรายละเอียดใน ที.สี. (แปล) ๙/๑-๑๔๙
พระอานนท์ตอบว่า “ตรัสที่พระตำหนักในพระราชอุทยานอัมพลัฏฐิกา ระหว่างพระนครราชคฤห์และเมืองนาลันทาต่อกัน ขอรับ”
“ทรงปรารภใคร”
“ทรงปรารภสุปปิยปริพาชกและพรหมทัตตมาณพ”
ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ถามถึงนิทานและบุคคลแห่ง พรหมชาลสูตรกะท่านพระอานนท์ แล้วถามต่อไปว่า “ท่านอานนท์ สามัญญ ผลสูตรพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสที่ไหน”พระอานนท์ตอบว่า “ที่วิหารชีวกัมพวัน ใกล้พระนครราชคฤห์ขอรับ”
“ตรัสกับใคร”
“กับพระเจ้าอชาตศัตรูเวเทหิบุตร”
ลำดับนั้น ท่านพระมหากัสสปะได้ถามถึงนิทานและบุคคลแห่ง สามัญญผลสูตรกะท่านพระอานนท์ แล้วถามตลอดนิกาย ๕ นิกาย โดย อุบายนั้นแล ท่านพระอานนท์ผู้อันท่านพระมหากัสสปะถามแล้ว ๆ ก็ได้ วิสัชนาแล้ว
๒. ขุททานุขุททกสิกขาปทกถา
ว่าด้วยเรื่องสิกขาบทเล็กน้อย
{๖๒๐} [๔๔๑] ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้ชี้แจงต่อพระเถระทั้งหลายว่า “ท่านเจ้าข้า เมื่อจวนจะปรินิพพาน พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะกระผม
- ๑สามัญญผลสูตร ดูรายละเอียดใน ที.สี. (แปล) ๙/๑๕๐-๒๕๓
- ๒นิกาย ๕ นิกาย คำว่า นิกาย หมายถึงหมวดตอนใหญ่แห่งพระพุทธพจน์ในพระสุดตันตปิฎก ซึ่ง แยกเป็น ๕ นิกาย คือ (๑) ทีฆนิกาย (๒) มัชฌิมนิกาย (๓) สังยุตตนิกาย (๔) อังคุตตรนิกาย (๕) ขุททกนิกาย (วิ.อ. ๑/๒๕)
จบ พระอานนท์วิสัชนาพระธรรม