เรื่องผ้ากรองน้ำ เล่ม ๗

พระพุทธานุญาตผ้าและกระบอกกรองน้ำ

{๗๒} สมัยนั้น น้ำในระหว่างทางเป็นอกัปปิยะ ผ้าสำหรับกรองน้ำไม่มี ภิกษุ ทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้ากรองน้ำ”

ชิ้นผ้าไม่พอ ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้ากรองทำรูปคล้ายกระชอน”

ชิ้นผ้าก็ยังไม่พอ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระ ภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ใช้กระบอกกรองนํ้า”

เรื่องภิกษุหวงผ้ากรองนํ้า

{๗๓} [๒๕๙] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุ ๒ รูปเดินทางไกลไปแถวชนบทแคว้น โกศล ภิกษุรูปหนึ่งประพฤติอนาจาร ภิกษุเพื่อนเตือนภิกษุรูปนั้นว่า “คุณ อย่าทำอย่างนั้นเลย อาวุโส การทำนี้ไม่ควร” ภิกษุนั้นผูกโกรธภิกษุเพื่อน รูปนั้น ต่อมา ภิกษุเพื่อนรูปนั้นกระหายนํ้า จึงพูดอ้อนวอนภิกษุรูปที่ผูกโกรธ ว่า “โปรดให้ผ้ากรองนํ้าแก่ผม ผมจักดื่มนํ้า” ภิกษุรูปที่ผูกโกรธไม่ยอมให้ ภิกษุเพื่อนผู้กระหายนํ้าถึงมรณภาพ ครั้นภิกษุรูปที่ผูกโกรธไปถึงวัดแล้วเล่า เรื่องนั้นให้ภิกษุทั้งหลายฟังภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโส ท่านถูกเพื่อนอ้อนวอนขอผ้ากรองนํ้าก็ ไม่ให้เทียวหรือ” เธอรับว่า “อย่างนั้น ขอรับ”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างก็พากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุถูกขอผ้ากรองนํ้าอยู่ จึงได้ไม่ยอมให้กันเล่า” แล้วกราบทูลเรื่อง นั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

{๗๔} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมสงฆ์ในเพราะเหตุเป็น เค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุนั้นว่า “ดูก่อน ภิกษุ ทราบมาว่าเธอถูกขอผ้ากรองน้ำอยู่ไม่ยอมให้ จริงหรือ”

ภิกษุนั้นทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ การกระทำ ของเธอนั้นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ไฉนเธอถูกเขาขอผ้ากรองนํ้าอยู่จึงได้ไม่ยอมให้เล่า การกระทำของเธอนั้น ไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำ ธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เดินทางไกล เมื่อถูกเขาขอผ้ากรองน้ำจะ ไม่ให้ไม่ได้ รูปใดไม่ให้ ต้องอาบัติทุกกฏ อนึ่ง ภิกษุผู้ไม่มีผ้ากรองน้ำ ไม่ พึงเดินทางไกล รูปใดเดินทาง ต้องอาบัติทุกกฏ ถ้าผ้ากรองน้ำหรือ กระบอกกรองน้ำไม่มี แม้มุมผ้าสังฆาฏิ ก็พึงอธิษฐานว่า ‘เราจักกรองน้ำ ด้วยมุมผ้าสังฆาฏินี้ดื่ม’ ดังนี้ก็ได้”{๗๕} ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกโดยลำดับได้เสด็จถึงพระนครเวสาลี แล้ว ทราบว่าพระองค์ประทับอยู่ ณ กูฏาคารสาลา ป่ามหาวัน ใกล้ พระนครเวสาลีนั้น

พระพุทธานุญาตผ้ากรองน้ำมีกรอบ

{๗๖} ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายทำงานนวกรรมกันอยู่ ผ้ากรองน้ำไม่ พอใช้ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มี พระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้ากรองน้ำมีกรอบ”

ผ้ากรองนํ้ามีกรอบก็ไม่พอใช้ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่ พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าลาดบนน้ำ”

พระพุทธานุญาตมุ้ง

{๗๗} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายถูกยุงรบกวน จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มี พระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตมุ้ง”

พระพุทธานุญาตที่จงกรม เรือนไฟ และโรงจงกรม

{๗๘} [๒๖๐] ก็โดยสมัยนั้นแล ประชาชนทั้งหลายในพระนครเวสาลีได้ จัดตั้งลำดับภัตตาหารอันประณีตกัน ภิกษุทั้งหลายฉันอาหารอันประณีต แล้วมีร่างกายหมักหมม มีอาพาธมาก ครั้งนั้น หมอชีวกโกมารภัจจ์ได้ไป พระนครเวสาลีด้วยกิจจำเป็นบางอย่าง ได้เห็นภิกษุทั้งหลายมีร่างกาย หมักหมม มีอาพาธมาก เห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึง ที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า บัดนี้ ภิกษุทั้งหลายมีร่างกายหมักหมม มีอาพาธมาก ข้าพระพุทธเจ้าขอ ประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงอนุญาตที่จงกรม และเรือนไฟแก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระพุทธเจ้าข้า เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุ ทั้งหลายจักมีอาพาธน้อย”ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงหมอชีวกโกมารภัจจ์ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา จึงหมอชีวกโกมารภัจจ์ ผู้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วลุกจากที่นั่ง ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำ ประทักษิณแล้วกลับไป