พระวินัยปิฎก จุลวรรค กัมมขันธกะ · อุกเขปนียกรรม ฐานไม่สละทิฐิอันเป็นบาป
เรื่องพระอริฏฐะ เล่ม ๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๗๖–๓๐๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๒ ในอุกเขปนียกรรม ฐานไม่สละทิฐิอันเป็นบาปมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก จุลวรรค กัมมขันธกะ อุกเขปนียกรรม ฐานไม่สละทิฐิอันเป็นบาป เรื่องพระอริฏฐะ (ฉบับหลวง เล่ม ๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๖ หน้า ๑๔๑–๑๕๔
ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้าภิกษุฉันนะนี้ถูกสงฆ์ลงอุกเขปนียกรรมฐานไม่ทำคืนอาบัติแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับอุกเขปนียกรรมฐานไม่ทำคืนอาบัติ สงฆ์ระงับอุกเขปนียกรรมฐานไม่เห็นอาบัติแก่ภิกษุฉันนะการระงับอุกเขปนียกรรมฐานไม่ทำคืนอาบัติแก่ภิกษุฉันนะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงอุกเขปนียกรรมฐานไม่เห็นอาบัติอันสงฆ์ระงับแล้วแก่ภิกษุฉันนะชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”
จบ อุกเขปนียกรรมฐานไม่ทำคืนอาบัติที่ ๖
๗. อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า
เรื่องพระอริฏฐะ
{๒๗๖}[๖๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพระอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งได้เกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า “เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”
- ๑ธรรมทำอันตราย (อันตรายิกธรรม) หมายถึงธรรมหรือสิ่งที่ทำไม่ให้ไปเกิดในสวรรค์หรือไม่ให้บรรลุมรรคผล มี ๕ อย่าง คือ (๑) อันตรายิกธรรมคือกรรม ได้แก่ อนันตริยกรรม ๕ และการประทุษร้ายทางเพศต่อภิกษุณี (ไม่ห้ามสวรรค์) (๒) อันตรายิกธรรมคือกิเลส ได้แก่ นิยตมิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิดที่มั่นคงแน่วแน่ (๓) อันตรายิกธรรมคือวิบาก ได้แก่ การเกิดเป็นบัณเฑาะก์สัตว์ดิรัจฉาน และอุภโตพยัญชนก (คนสองเพศ) (๔) อันตรายิกธรรมคือการว่าร้ายพระอริยเจ้า ซึ่งจะพ้นอันตรายได้ก็ต่อเมื่อขอขมาโทษท่าน (๕) อันตรายิกธรรมคือการล่วงละเมิดพระ
ภิกษุจำนวนมากได้ทราบข่าวว่าพระอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งได้เกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า “เรารู้ทั่วถึงธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง” จึงพากันเข้าไปหาพระอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ถามว่า “ท่านอริฏฐะ ข่าวว่าท่านเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า ‘เรารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ ดังนี้จริงหรือ”“จริงอย่างว่านั้นแล อาวุโสทั้งหลาย ผมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”
“ท่านอริฏฐะ ท่านอย่าได้พูดอย่างนั้น ท่านอย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้า การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ดีแน่ พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ได้ตรัสอย่างนั้นเลย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสธรรมที่ทำอันตรายไว้โดยอเนกปริยาย ก็แลธรรมเหล่านั้นอาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่ามีคุณน้อย มีทุกข์มาก มีความดับแค้นมากในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า เปรียบเหมือนร่างกระดูก มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือน
- พุทธบัญญัติ ได้แก่ การจงใจล่วงละเมิดอาบัติ ๗ กอง ในเรื่องนี้ พระอริฏฐะแม้จะเป็นพหูสูต เป็นพระธรรมกถึก แต่ไม่ฉลาดในพระวินัย รู้เฉพาะอันตรายิกธรรม ๔ ข้อข้างต้น ไม่รู้ข้อที่ ๕ จึงมีความเห็นขัดแย้งกับพระสัพพัญญุตญาณของพระพุทธเจ้าในทำนองว่าพวกคฤหัสถ์ที่เป็นโสดาบันยังเสพกามได้ ดังนั้น เมื่อพวกภิกษุเสพกามบ้าง ก็ไม่น่าจะมีโทษ แต่ทำไมจึงทรงบัญญัติว่าเป็นอาบัติปาราชิก ดังนี้เป็นต้น (นัย วิ.อ. ๒/๔๑๘-๙)
ชิ้นเนื้อ ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนคบหญ้า ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนหลุมถ่านเพลิง ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนความฝัน ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนของยืม ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนผลไม้ ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนเขียงสับเนื้อ ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนแหลนหลาว ... กามทั้งหลายพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเปรียบเหมือนศีรษะงู มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก”พระอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งแม้ถูกภิกษุเหล่านั้นว่ากล่าวอยู่อย่างนี้ ก็ยังยึดถือทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนั้นอยู่อย่างเหนียวแน่นเหมือนเดิม ซํ้ายังกล่าวยืนยันว่า “ผมกล่าวอย่างนั้นจริง อาวุโสทั้งหลาย ผมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”
เมื่อภิกษุเหล่านั้นไม่อาจเปลื้องพระอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งจากทิฏฐิอันชั่วช้านั้นได้ จึงพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงประชุมสงฆ์สอบถาม
{๒๗๗}ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสังให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพระอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งว่า “ดูก่อนอริฏฐะ ทราบมาว่าเธอเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ ดังนี้ จริงหรือ”
พระอริฏฐะทูลรับว่า “เป็นจริงดังรับสั่ง พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์รู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เพราะเหตุไรเธอจึงเข้าใจธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนั้นเล่า ธรรมที่ทำอันตรายเรากล่าวไว้โดยอเนกปริยายมิใช่หรือ ก็แลธรรมเหล่านั้นอาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง กามทั้งหลายเรากล่าวว่ามีคุณน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนร่างกระดูก ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนชิ้นเนื้อ ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนคบหญ้า ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนหลุมถ่านเพลิง ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนความฝัน ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนของยืม
... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนผลไม้ ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนเขียงสับเนื้อ ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนแหลนหลาว ... กามทั้งหลายเรากล่าวว่าเปรียบเหมือนศีรษะงู มีทุกข์มาก มีความดับแค้นมาก ในกามทั้งหลายนี้มีโทษมากยิ่งนัก ดูก่อนโมฆบุรุษ เมื่อเป็นเช่นนั้น เธอชื่อว่ากล่าวตู่เราด้วยทิฏฐิที่ตนยืดถือไว้ผิด ชื่อว่าทำลายตนเอง และชื่อว่าประสบสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก เพราะข้อนั้นแหละจักเป็นไปเพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อผลเป็นทุกข์แก่เธอตลอดกาลนาน การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล สงฆ์จงทำอุกเขปนียกรรม คือ ห้ามสมโภคกับสงฆ์ฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าแก่ภิกษุอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้ง
วิธีลงอุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า
{๒๗๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงทำอุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าอย่างนี้ คือ พึงโจทภิกษุอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งก่อน ครั้นโจทแล้วพึงให้เธอให้การ ครั้นให้ให้การแล้วพึงปรับอาบัติ
ครั้นปรับอาบัติแล้ว ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจา ว่าดังนี้
กรรมวาจาทำอุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า
[๖๖] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ ดังนี้ เธอไม่ยอมสละทิฏฐินั้น ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงทำอุกเขปนียกรรม คือ ห้ามสมโภคกับสงฆ์ฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าแก่ภิกษุอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้ง นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุอริฏฐะมีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ เธอไม่ยอมสละทิฏฐินั้น สงฆ์ทำอุกเขปนียกรรม คือ ห้ามสมโภคกับสงฆ์ฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า แก่ภิกษุอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้ง การทำอุกเขปนียกรรม คือ ห้ามสมโภคกับสงฆ์ฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า แก่ภิกษุอริฏฐะ ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง
ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...
ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุอริฏฐะมีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งเกิดมีทิฎฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ เธอไม่ยอมสละทิฏฐินั้น สงฆ์ทำอุกเขปนียกรรม คือ ห้ามสมโภคกับสงฆ์ฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า แก่ภิกษุอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้ง การทำอุกเขปนียกรรม คือ ห้ามสมโภคอับสงฆ์ฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า แก่ภิกษุอริฏฐะ ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงอุกเขปนียกรรม คือ ห้ามสมโภคกับสงฆ์ฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า อันสงฆ์ทำแล้วแก่ภิกษุอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้ง ชอบใจแก่สงฆ์เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงบอกต่อ ๆ กันไปในอาวาสทั้งหลายว่า ‘ภิกษุอริฏฐะผู้มีบรรพบุรุษเป็นพรานแร้งถูกสงฆ์ทำอุกเขปนียกรรม คือ ห้ามสมโภคกับสงฆ์ฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าแล้ว
ลักษณะกรรมไม่เป็นธรรม ๑๒ หมวด
หมวดที่ ๑
{๒๗๙}[๖๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ เป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำลับหลัง ๑ ไม่สอบถามก่อนทำ ๑ ไม่ทำตามปฏิญญา ๑
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๒
{๒๘๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำเพราะไม่ต้องอาบัติ ๑ ทำเพราะอาบัติที่ไม่ใช่เทสนาคามินี ๑ ทำเพราะอาบัติที่แสดงแล้ว ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๓
{๒๘๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่โจทก่อนทำ ๑ ไม่ให้จำเลยให้การก่อนทำ ๑ ไม่ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๔
{๒๘๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับ แล้วไม่ดี คือ ทำลับหลัง ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๕
{๒๘๓}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับ แล้วไม่ดี คือ ไม่สอบถามก่อนทำ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๖
{๒๘๔}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่ทำตามปฏิญญา ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๗
{๒๘๕}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำเพราะไม่ต้องอาบัติ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๘
{๒๘๖}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำเพราะอาบัติที่ไม่ใช่เทสนาคามินี ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๙
{๒๘๗}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ทำเพราะอาบัติที่แสดงแล้ว ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๑๐
{๒๘๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่โจทก่อนทำ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๑๑
{๒๘๙}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่ให้จำเลยให้การก่อนทำ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
หมวดที่ ๑๒
{๒๙๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี คือ ไม่ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ ทำโดยไม่เป็นธรรม ๑ สงฆ์แยกกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมไม่เป็นธรรม ไม่เป็นวินัย และระงับแล้วไม่ดี
จบ ลักษณะกรรมไม่เป็นธรรม ๑๒ หมวด
ในอุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า
ลักษณะกรรมเป็นธรรม ๑๒ หมวด
หมวดที่ ๑
{๒๙๑}[๖๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ เป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำต่อหน้า ๑ สอบถามก่อนทำ ๑ ทำตามปฏิญญา ๑
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๒
{๒๙๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำเพราะต้องอาบัติ ๑ ทำเพราะต้องอาบัติที่เป็นเทสนาคามินี ๑ ทำเพราะอาบัติที่ยังมิได้แสดง ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๓
{๒๙๓}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ โจทก่อนทำ ๑ ให้จำเลยให้การก่อนทำ ๑ ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๔
{๒๙๔}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำต่อหน้า ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๕
{๒๙๕}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ สอบถามก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๖
{๒๙๖}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำตามปฏิญญา ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๗
{๒๙๗}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำเพราะต้องอาบัติ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๘
{๒๙๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำเพราะอาบัติเป็นเทสนาคามินี ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๙
{๒๙๙}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ทำเพราะอาบัติที่ยังไม่ได้แสดง ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๑๐
{๓๐๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ โจทก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๑๑
{๓๐๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ให้จำเลยให้การก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
หมวดที่ ๑๒
{๓๐๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีกเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว คือ ปรับอาบัติก่อนทำ ๑ ทำโดยธรรม ๑ สงฆ์พร้อมเพรียงกันทำ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้าที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
จบ ลักษณะกรรมเป็นธรรม ๑๒ หมวด
ในอุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า
ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด
หมวดที่ ๑
{๓๐๓}[๖๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงอุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า คือ เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ ๑ เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร ๑ อยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงอุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า
หมวดที่ ๒
{๓๐๔}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีก เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงอุกเขปนียกรรมฐานไม่สละทิฏฐิอันชั่วช้า คือ เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล ๑ เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร ๑ เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอติทิฏฐิ ๑
จบ เรื่องพระอริฏฐะ