พระวินัยปิฎก จุลวรรค กัมมขันธกะ · ปฏิสารณียกรรม ที่ ๔
ข้อที่สงฆ์จำนง ๔ หมวด เล่ม ๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๙–๑๗๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๒ ในปฏิสารณียกรรม ที่ ๔มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก จุลวรรค กัมมขันธกะ ปฏิสารณียกรรม ที่ ๔ ข้อที่สงฆ์จำนง ๔ หมวด (ฉบับหลวง เล่ม ๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๖ หน้า ๘๓–๙๓
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิสารณียกรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว
จบ ลักษณะกรรมเป็นธรรม ๑๒ หมวดในปฏิสารณียกรรม
ข้อที่สงฆ์จำนง ๔ หมวด
หมวดที่ ๑
{๑๕๙}[๓๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงปฏิสารณียกรรม คือ
๑. ขวนขวายเพื่อให้พวกคฤหัสถ์เสื่อมลาภ
๒. ขวนขวายเพื่อให้พวกคฤหัสถ์เสื่อมประโยชน์
๓. ขวนขวายเพื่อให้พวกคฤหัสถ์อยู่ไม่ได้
๔. ด่าว่าเปรียบเปรยพวกคฤหัสถ์
๕. ยุยงพวกคฤหัสถ์ให้แตกกัน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงปฏิสารณียกรรม
หมวดที่ ๒
{๑๖๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงปฏิสารณียกรรม คือ
๑. พูดติเตียนพระพุทธเจ้าแก่พวกคฤหัสถ์
๒. พูดติเตียนพระธรรมแก่พวกคฤหัสถ์
๓. พูดติเตียนพระสงฆ์แก่พวกคฤหัสถ์
๔. พูดกด พูดข่ม พวกคฤหัสถ์ด้วยถ้อยคำที่ต่ำช้า
๕. รับคำอันชอบธรรมแก่พวกคฤหัสถ์แล้วไม่ทำจริง
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงปฏิสารณียกรรม
หมวดที่ ๓
{๑๖๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุ ๕ รูป คือ รูปหนึ่งขวนขวายเพื่อให้พวกคฤหัสถ์เสื่อมลาภ รูปหนึ่งขวนขวายเพื่อให้พวกคฤหัสถ์เสื่อมประโยชน์ รูปหนึ่งขวนขวายเพื่อให้พวกคฤหัสถ์อยู่ไม่ได้ รูปหนึ่งด่าว่าเปรียบเปรยพวกคฤหัสถ์ รูปหนึ่งยุยงพวกคฤหัสถ์ให้แตกกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุ ๕ รูปนี้แล
หมวดที่ ๔
{๑๖๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุ ๕ รูปแม้อื่นอีก คือ รูปหนึ่งพูดติเตียนพระพุทธเจ้าแก่พวกคฤหัสถ์ รูปหนึ่งพูดติเตียนพระธรรมแก่พวกคฤหัสถ์ รูปหนึ่งพูดติเตียนพระสงฆ์แก่พวกคฤหัสถ์ รูปหนึ่งพูดกดพูดข่มพวกคฤหัสถ์ด้วยถ้อยคำที่ต่ำช้า รูปหนึ่งรับคำอันเป็นธรรมแก่พวกคฤหัสถ์แล้วไม่ทำจริงดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุ ๕ รูปนี้แล
จบ ข้อที่สงฆ์จำนง ๔ หมวด
วัตร ๑๘ ข้อในปฏิสารณียกรรม
{๑๖๓}[๔๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแล้วต้องประพฤติโดยชอบ วิธีประพฤติโดยชอบในปฏิสารณียกรรมนั้น ดังต่อไปนี้
๑. ไม่พึงให้อุปสมบท
๒. ไม่พึงให้นิสสัย
๓. ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก
๔. ไม่พึงรับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี
๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่พึงสั่งสอนภิกษุณี
๖. สงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมเพราะอาบัติใด ไม่พึงต้องอาบัตินั้นอีก
๗. ไม่พึงต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน
๘. ไม่พึงต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น
๙. ไม่พึงตำหนิกรรมของสงฆ์
๑๐. ไม่พึงตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม
๑๑. ไม่พึงห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ
๑๒. ไม่พึงห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ
๑๓. ไม่พึงทำการไต่สวน
๑๔. ไม่พึงเริ่มอนุวาทาธิกรณ์
๑๕. ไม่พึงให้ภิกษุอื่นขอโอกาส
๑๖. ไม่พึงโจทภิกษุอื่น
๑๗. ไม่พึงให้ภิกษุอื่นให้การ
๑๘. ไม่พึงช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน”
จบ วัตร ๑๘ ข้อในปฏิสารณียกรรม
สงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแก่พระสุธรรม
{๑๖๔}[๔๑] ครั้งนั้นแล สงฆ์ได้ลงปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรมคือให้เธอขอขมาจิตตคฤหบดี เธอถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแล้วได้ไปเมืองมัจฉิกาสณฑ์เป็นผู้เก้อเขิน ไม่อาจขอขมาจิตตคฤหบดีได้ จึงกลับมายังพระนครสาวัตถีอีก
ภิกษุทั้งหลายถามอย่างนี้ว่า “ท่านสุธรรม ท่านขอขมาจิตตคฤหบดีแล้วหรือ”
ท่านพระสุธรรมตอบว่า “ท่านทั้งหลาย ในเรื่องนี้ ผมได้ไปเมืองมัจฉิกาสณฑ์แล้วเก้อเขิน ไม่อาจขอขมาจิตตคฤหบดีได้”
ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น สงฆ์จงให้อนุทูต แก่ภิกษุสุธรรมไปเพื่อขอขมาจิตตคฤหบดี”
วิธีให้อนุทูต
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลอนุทูตพึงให้อย่างนี้ ขั้นแรก พึงขอร้องอนุทูตก่อน ครั้นแล้ว ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ว่าดังนี้
ญัตติทุติยกรรมวาจา
‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้ภิกษุชื่อนี้เป็นอนุทูตแก่ภิกษุสุธรรม เพื่อขอขมาจิตตคฤหบดีนี่เป็นญัตติ
ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์ให้ภิกษุชื่อนี้เป็นอนุทูตแก่ภิกษุสุธรรม เพื่อขอขมาจิตตคฤหบดี การให้ภิกษุชื่อนี้เป็นอนุทูตแก่ภิกษุสุธรรม เพื่อขอขมาจิตตคฤหบดีชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง
- ๑อนุทูต ทูตติดตาม หมายถึงภิกษุที่สงฆ์สมมติให้เป็นตัวแทนของสงฆ์เดินทางร่วมไปกับภิกษุผู้ถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมให้ไปขอขมาคฤหัสถ์ ในกรณีที่ภิกษุนั้นไม่อาจไปตามลำพัง ภิกษุผู้เป็นอนุทูตทำหน้าที่ช่วยพูดกับคฤหัสถ์นั้นเป็นส่วนตนหรือในนามของสงฆ์ เพี่อให้ตกลงรับขมา เมื่อตกลงกันแล้ว รับอาบัติที่ภิกษุนั้นแสดงต่อหน้าเขาแล้วจึงให้ขมา เช่นในกรณีพระสุธรรมนี้
ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์ให้เป็นอนุทูตแก่ภิกษุสุธรรมเพื่อขอขมาจิตตคฤหบดี แล้วชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นสงฆ์จึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’
วิธีขอขมาของพระสุธรรม
{๑๖๕}[๔๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น ภิกษุสุธรรมนั้นพึงไปเมืองมัจฉิกาสณฑ์กับภิกษุอนุทูต แล้วขอขมาจิตตคฤหบดีว่า ‘คฤหบดี ขอท่านจงยกโทษให้ด้วย อาตมาจะทำให้ท่านเลื่อมใส’ ถ้าเมื่อกล่าวอย่างนี้ เขายกโทษให้ ยกโทษให้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากเขาไม่ยกโทษให้ ภิกษุอนุทูตพึงช่วยพูดว่า ‘ท่านคฤหบดี ขอท่านจงยกโทษให้แก่ภิกษุรูปนี้ ภิกษุรูปนี้จะทำให้ท่านเลื่อมใส’ ถ้าเมื่อกล่าวอย่างนี้ เขายกโทษให้ ยกโทษให้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากเขาไม่ยกโทษให้ ภิกษุอนุทูตพึงช่วยพูดว่า ‘ท่านคฤหบดี ขอท่านจงยกโทษให้แก่ภิกษุรูปนี้ อาตมาจะทำให้ท่านเลื่อมใส’ ถ้าเมื่อกล่าวอย่างนี้ เขายกโทษให้ ยกโทษให้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากเขาไม่ยกโทษให้ ภิกษุอนุทูตพึงช่วยพูดว่า ‘ท่านคฤหบดี ขอท่านจงยกโทษให้แก่ภิกษุรูปนี้ตามคำสั่งของสงฆ์’ ถ้าเมื่อกล่าวอย่างนี้ เขายกโทษให้ยกโทษให้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากเขาไม่ยกโทษให้ ภิกษุอนุทูตพึงให้ภิกษุสุธรรมห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่งประนมมืออยู่ในขอบเขตที่จิตตคฤหบดีจะได้เห็นได้ยินแล้วให้แสดงอาบัตินั้น
ขอขมาสำเร็จและสงฆ์ระงับกรรม
{๑๖๖}ครั้งนั้น ท่านพระสุธรรมไปเมืองมัจฉิกาสณฑ์กับภิกษุอนุทูตแล้วขอขมาจิตตคฤหบดี ท่านพระสุธรรมนั้นประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ผมถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หาย
เย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ ผมจะพึงปฏิบัติอย่างไรต่อไป” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น สงฆ์จงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรม
วัตรที่ไม่พึงระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด
หมวดที่ ๑
{๑๖๗}[๔๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ คือ
๑. ให้อุปสมบท
๒. ให้นิสสัย
๓. ให้สามเณรอุปัฏฐาก
๔. รับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี
๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ยังสั่งสอนภิกษุณีอยู่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล
หมวดที่ ๒
{๑๖๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก คือ๑. สงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมเพราะอาบัติใด ยังต้องอาบัตินั้นอีก
๒. ต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน
๓. ต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น
๔. ตำหนิกรรมของสงฆ์
๕. ตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล
หมวดที่ ๓
{๑๖๙}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๘ คือ
๑. ห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ
๒. ห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ
๓. เสนอแนะแก่ภิกษุผู้ต้องอธิกรณ์
๔. เริ่มอนุวาทาธิกรณ์
๕. ให้ภิกษุอื่นขอโอกาส
๖. โจทภิกษุอื่น
๗. ให้ภิกษุอื่นให้การ
๘. ช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แล
จบ วัตรที่ควรระงับ ๑๘ ข้อในปฏิสารณียกรรม
วัตรที่พึงระงับ ๑๘ ข้อ
หมวดที่ ๑
{๑๗๐}[๔๔] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ คือ
๑. ไม่ให้อุปสมบท
๒. ไม่ให้นิสสัย
๓. ไม่ให้สามเณรอุปัฏฐาก
๔. ไม่รับสมมติเป็นผู้สังสอนภิกษุณี
๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่สั่งสอนภิกษุณี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบ ด้วยองค์ ๕ นี้แล
หมวดที่ ๒
{๑๗๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก คือ๑. ถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมเพราะอาบัติใด ไม่ต้องอาบัตินั้นอีก
๒. ไม่ต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน
๓. ไม่ต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น
๔. ไม่ตำหนิกรรมของสงฆ์
๕. ไม่ตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล
หมวดที่ ๓
{๑๗๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ คือ
๑. ไม่ห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ
๒. ไม่ห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ
๓. ไม่ทำการไต่สวน
๔. ไม่เริ่มอนุวาทาธิกรณ์
๕. ไม่ให้ภิกษุอื่นขอโอกาส
๖. ไม่โจทภิกษุอื่น
๗. ไม่ให้ภิกษุอื่นให้การ
๘. ไม่ช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แล
จบ วัตรที่ควรระงับ ๑๘ ข้อในปฏิสารณียกรรม
วิธีระงับปฏิสารณียกรรม
{๑๗๓}[๔๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงระงับปฏิสารณียกรรมอย่างนี้ คือภิกษุสุธรรมนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ไหว้เท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือแล้วกล่าวคำขอระงับปฏิสารณียกรรมนั้นอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ ข้าพเจ้าขอระงับปฏิสารณียกรรม’พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ ... พึงขอแม้ครั้งที่ ๓ ...
ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจุตตถกรรมวาจาว่าดังนี้
กรรมวาจาระงับปฏิสารณียกรรม
‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุสุธรรมนี้ถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้
จึงขอระงับปฏิสารณียกรรม ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรม นี่เป็นญัตติ
ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุสุธรรมนี้ถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้จึงขอระงับปฏิสารณียกรรม สงฆ์ระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรม การระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรมชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้าภิกษุสุธรรมนี้ถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับปฏิสารณียกรรม สงฆ์ระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรม การระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรมชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง
ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้าภิกษุสุธรรมนี้ถูกสงฆ์ลงปฏิสารณียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับปฏิสารณียกรรมสงฆ์ระงับ ปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรม การระงับปฏิสารณียกรรมแก่ภิกษุสุธรรมชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงปฏิสารณียกรรมอันสงฆ์ระงับแล้วแก่ภิกษุสุธรรม ชอบใจแก่สงฆ์เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้
จบ ปฏิสารณียกรรมที่ ๔
๕. อุกเขปนียกรรม ฐานไม่เห็นอาบัติ
เรื่องพระฉันนะ
{๑๗๔}[๔๖] สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระฉันนะต้องอาบัติแล้วไม่ประสงค์ที่จะเห็นอาบัติ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระฉันนะต้องอาบัติแล้วจึงได้ไม่ประสงค์ที่จะเห็นอาบัติเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงประชุมสงฆ์สอบถาม
{๑๗๕}ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุอันเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุฉันนะต้องอาบัติแล้วไม่ประสงค์ที่จะเห็นอาบัติ จริงหรือ”
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”
พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การกระทำของโมฆบุรุษนั้นนั่นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ไฉนโมฆบุรุษนั้นต้องอาบัติแล้วจึงได้ไม่ประสงค์ที่จะเห็นอาบัติเล่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การกระทำของโมฆบุรุษนั้นนั่นไม่เป็นไป
- ๑อุกเขปนียกรรม แปลว่า กรรมอันสงฆ์พึงทำแก่ภิกษุผู้ควรถูกยกเสียจากหมู่ เป็นสังฆกรรมประเภทนิคหกรรมอย่างหนึ่งซึ่งสงฆ์ทำแก่ภิกษุผู้ต้องอาบัติแล้ว แต่ดื้อรั้นไม่ยอมรับว่าเป็นอาบัติหรือไม่ยอมทำคืนอาบัติ หรือทำแก่ภิกษุผู้มีทิฏฐิอันชั่วช้า ไม่ยอมสละทิฏฐินั้น อันทำให้สงฆ์เสียสีลสามัญญตา (ความบริสุทธิ์เสมอกันโดยศีล) และทิฏฐิสามัญญตา (ความบริสุทธิ์เสมอกันโดยทางความคิดเห็น) โดยประกาศยกวัตรเสียจากการสมโภคกับสงฆ์ คือ ไม่ให้ฉันร่วมไม่ให้อยู่ร่วม ไม่ให้สิทธิเสมอกับภิกษุทั้งหลาย (ดู วิ.มหา. แปล ๕/๔๑๕-๔๑๗/๓๒๕-๓๒๖)
จบ ข้อที่สงฆ์จำนง ๔ หมวด