ข้อ ๓๓๑–๓๔๗ เล่ม ๔๕

ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

สภาวธรรมที่ไม่มีมหัคคตะเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีมหัคคตะเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่มีมหัคคตะเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีมหัคคตะเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

สภาวธรรมที่ไม่มีอัปปมาณะเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีอัปปมาณะเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

๑๐๐. สรณทุกะ ๑๔. หีนติกะ

{๓๓๑} [๙๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นธรรมอย่างต่ำ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นธรรมอย่างต่ำ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นธรรมอย่างปานกลาง ซึ่งไม่เป็นอรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นธรรมอย่างปานกลาง ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นธรรมอย่างปานกลาง ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นธรรมอย่างปานกลาง ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นธรรมอย่างประณีต ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นธรรมอย่างประณีต ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

๑๐๐. สรณทุกะ ๑๕. มิจฉัตตนิยตติกะ

{๓๓๒} [๙๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นมิจฉัตตนิยตะ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตะ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัมมัตตนิยตะ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตะ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอนิยตะ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอนิยตะซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอนิยตะ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอนิยตะซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

๑๐๐. สรณทุกะ ๑๖. มัคคารัมมณติกะ

{๓๓๓} [๙๗] สภาวธรรมที่ไม่ใช่มีมรรคเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่ใช่มีมรรคเป็นเหตุ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่ใช่มีมรรคเป็นอธิบดี ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดี ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

๑๐๐. สรณทุกะ ๑๗. อุปปันนติกะ

{๓๓๔} [๙๘] สภาวธรรมที่ไม่เกิดขึ้นแล้ว ซึ่งเป็นสรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่ไม่เกิดขึ้นแล้ว ซึ่งไม่เป็นสรณะ โดยอารัมมณปัจจัยในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาร

สภาวธรรมที่จักเกิดขึ้น ซึ่งเป็นอรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่จักเกิดขึ้น ซึ่งไม่เป็นอรณะ โดยอารัมมณปัจจัยสภาวธรรมที่จักเกิดขึ้น ซึ่งเป็นอรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่จักเกิดขึ้น ซึ่งไม่เป็นสรณะ โดยอารัมมณปัจจัยในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาร

๑๐๐. สรณทุกะ ๑๘. อตีตติกะ

{๓๓๕} [๙๙] สภาวธรรมที่เป็นอดีต ซึ่งเป็นสรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอดีต ซึ่งไม่เป็นสรณะ โดยอารัมมณปัจจัยในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาร

(สภาวธรรมที่เป็นอนาคตเหมือนกับสภาวธรรมที่เป็นอดีต)

๑๐๐. สรณทุกะ ๑๙. อตีตารัมมณติกะ

{๓๓๖} [๑๐๐] สภาวธรรมที่ไม่มีอดีตเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่มีอดีตเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

สภาวธรรมที่ไม่มีอนาคตเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่มีอนาคตเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

สภาวธรรมที่ไม่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

๑๐๐. สรณทุกะ ๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ

{๓๓๗} [๑๐๑] สภาวธรรมที่ไม่มีภายในเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีภายในเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่มีภายในเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีเป็นภายในเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

สภาวธรรมที่ไม่มีภายนอกเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่มีภายนอกเป็นอารมณ์ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีภายนอกเป็นอารมณ์ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

๑๐๐. สรณทุกะ ๒๒. สนิทัสสนติกะ

{๓๓๘} [๑๐๒] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

{๓๓๙} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นสรณะ และที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓){๓๔๐} ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๓ ”

นเหตุนอารัมมณปัจจัย

{๓๔๑} [๑๐๓] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (๑){๓๔๒} สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย{๓๔๓} ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ” ...

ในนวิคตปัจจัย ” ๓ ”

(สหชาตวารก็ดี ... สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร)

{๓๔๔} [๑๐๔] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นสรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะ โดยเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นอรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะ โดยเหตุปัจจัย{๓๔๕} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอธิปติปัจจัย ” ๒ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๓ ”

ปัจจนียุทธาระ

{๓๔๖} [๑๐๕] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งเป็นสรณะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ ซึ่งไม่เป็นสรณะ โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (ย่อ){๓๔๗} ในนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ” ...

ในนอวิคตปัจจัย ” ๓ ”

(ปัญหาวารพึงให้พิสดาร เหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)

จบ ธัมมานุโลมปัจจนียะ ทุกติกปัฏฐาน

พระบาลีอภิธรรมปิฎก

ธัมมานุโลมปัจจนียะ ติกทุกปัฏฐาน

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. กุสลติกะ ๑. เหตุทุกะ

๑๗. ปฏิจจาทิวาร ปัจจยจตุกกะเหตุปัจจัย

{๓๔๘} [๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล ซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล ซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล ซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤต ซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล ซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล ซึ่งไม่เป็นเหตุ และที่ไม่เป็นอัพยากฤต ซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล ซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล ซึ่งไม่เป็นเหตุ และที่ไม่เป็นอกุศล ซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล ซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาร{๓๔๙} สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล ซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล ซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย