ข้อ ๓๓๑–๓๔๗ เล่ม ๔๕

สรณํ หีนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นหีโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เอกํ ฯ อรณํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นมชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เทฺว ฯ อรณํ ปณีตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นปณีโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เอกํ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่หีนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นหีนธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่มัชฌิมธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่ปณีตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นปณีตธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

สรณทุกมิจฺฉตฺตตฺติเก

นสรณทุกนมิจฺฉตฺตตฺติกํ

สรณํ มิจฺฉตฺตนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นมิจฺฉตฺตนิยโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เอกํ ฯ อรณํ สมฺมตฺตนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นสมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ สรณํ อนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอนิยโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เทฺว ฯ

สรณทุกมิจฉัตตัตติกนสรณทุกนมิจฉัตตัตติกะ

ธรรมที่ไม่ใช่มิจฉัตตนิยตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่สัมมัตตนิยตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรมที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ธรรมที่ไม่ใช่อนิยตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

สรณทุกมคฺคารมฺมณตฺติเก

นสรณทุกนมคฺคารมฺมณตฺติกํ

อรณํ มคฺคารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นมคฺคารมฺมโณ ธมฺโม อุปปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เอกํ ฯ อรณํ มคฺคเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นมคฺคเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เอกํ ฯ อรณํ มคฺคาธิปตึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นมคฺคาธิปติ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เอกํ ฯ

สรณทุกมัคคารัมมณัตติกนสรณทุกนมัคคารัมมณัตติกะ

ธรรมที่ไม่ใช่มัคคารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมัคคารัมมณธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่มัคคเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรมที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่มัคคาธิปติธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

สรณทุกอุปฺปนฺนตฺติเก

นสรณทุกนอุปฺปนฺนตฺติกํ

สรโณ อนุปฺปนฺโน ธมฺโม นสรณสฺส นอนุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: จตฺตาริ ฯ อรโณ อุปฺปาที ธมฺโม นอรณสฺส นอุปฺปาทิสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: เทฺว ฯ

สรณทุกอุปปันนนัตติกนสรณทุกนอุปปันนัตติกะ

ธรรมที่เป็นอนุปปันนธรรม ที่เป็นสรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๔ นัย

ธรรมที่เป็นอุปปาทิธรรม ที่เป็นอรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อุปปาทิธรรม ที่ไม่ใช่อรณธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๒ นัย

สรณทุกอตีตตฺติเก นสรณทุกนอตีตตฺติกํ

สรโณ อตีโต ธมฺโม นสรณสฺส นอตีตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: จตฺตาริ ฯ อนาคโต อตีตสทิสํ ฯ

สรณทุกอตีตัตติกนสรณทุกนอตีตัตติกะ

ธรรมที่เป็นอตีตธรรม ที่เป็นสรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรมที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๔ นัย

อนาคตธรรม ก็เหมือนกับอตีตธรรม

สรณทุกอตีตารมฺมณตฺติเก

นสรณทุกนอตีตารมฺมณตฺติกํ

สรณํ อตีตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอตีตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อรณํ อตีตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอตีตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เทฺว ฯ สรณํ อนาคตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอนาคตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เทฺว ฯ สรณํ ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นปจฺจุปฺปนฺนารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เทฺว ฯ

สรณทุกอตีตารัมมณัตตินสรณทุกนอตีตารัมมณัตติกะ

ธรรมที่ไม่ใช่อตีตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอตีตารัมมณธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ธรรมที่ไม่ใช่อตีตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอตีตารัมมณธรรมที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่อนาคตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนาคตารัมมณธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่ปัจจุปปันนารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นปัจจุปปันนารัมมณธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

สรณทุกอชฺฌตฺตารมฺมณตฺติเก

นสรณทุกนอชฺฌตฺตารมฺมณตฺติกํ

สรณํ อชฺฌตฺตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอชฺฌตฺตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เทฺว ฯ สรณํ พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นพหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เทฺว ฯ

สรณทุกอัชฌัตตารัมมณัตติกนสรณทุกนอัชฌัตตารัมมณัตติกะ

ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่พหิทธารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นพหิทธารัมมณธรรมที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

สรณทุกสนิทสฺสนตฺติเก

นสรณทุกนสนิทสฺสนตฺติกํ

สรณํ อนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เอกํ ฯ

สรณสทุกสนิทัสสนัตติกนสรณทุกนสนิทัสสนัตติกะ

ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

สรณํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อรณํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สรณํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆญฺจ อรณํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม และธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอรณธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อวิคเต ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

อรณํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

สรณํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสรโณ นอนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ

สหชาตวารมฺปิ สมฺปยุตฺตวารมฺปิ ปฏิจฺจวารสทิสํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓

สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

สรโณ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม นสรณสฺส นอนิทสฺสนอปฺปฏิฆสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: อรโณ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม นสรณสฺส นอนิทสฺสนอปฺปฏิฆสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยเหตุปัจจัย

ธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยเหตุปัจจัย

เหตุยา เทฺว อธิปติยา เทฺว อวิคเต ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒

ในอธิปติปัจจัย มี " ๒

ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

สรโณ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม นสรณสฺส นอนิทสฺสนอปฺปฏิฆสฺส ธมฺมสฺส สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ... ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ... กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัย โดยกัมมปัจจัย

นเหตุยา ตีณิ นอารมฺมเณ ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ

ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารํ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ

อนุโลมปจฺจนียทุกตฺติกปฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓

ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

อนุโลมปัจจนียทุกัตติกปัฏฐาน จบ.