คูถภาณีสูตร เล่ม ๒๐

๘. คูถณาณีสูตร

ว่าด้วยผู้พูด ๓ ประเภท

{๔๖๗} [๘๘๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ผู้พูดถ้อยคำเหม็นเหมือนคูถ

(๒) ผู้พูดถ้อยคำหอมเหมือนดอกไม้

(๓) ผู้พูดถ้อยคำหวานเหมือนนํ้าผึ้ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้พูดถ้อยคำเหม็นเหมือนคูถเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้อยู่ในที่ประชุม อยู่ในหมู่ชน อยู่ในท่ามกลางญาติ อยู่ในท่ามกลางขุนนาง อยู่ในท่ามกลางราชสกุล ถูกนำไปเป็นพยาน ถูกถามว่า ‘แน่ะพ่อมหาจำเริญ เชิญเถิด ท่านรู้เรื่องใด ก็จงบอกเรื่องนั้น’ เขาไม่รู้อยู่ กลับบอกว่ารู้บ้าง รู้อยู่ กลับบอกว่าไม่รู้บ้าง ไม่เห็นอยู่ กลับบอกว่าเห็นบ้าง เห็นอยู่ ก็บอกว่าไม่เห็นบ้าง เป็นผู้กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของเล็กน้อยเป็นเหตุบ้างด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าผู้พูดถ้อยคำเหม็นเหมือนคูถดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ก็ผู้พูดถ้อยคำหอมเหมือนดอกไม้เป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้อยู่ในที่ประชุม อยู่ในหมู่ชน อยู่ในท่ามกลางญาติ อยู่ในท่ามกลางขุนนาง อยู่ในท่ามกลางราชสกุล ถูกนำไปเป็นพยานถูกถามว่า ‘แน่ะพ่อมหาจำเริญ เชิญเถิด ท่านรู้เรื่องใด ก็จงบอกเรื่องนั้น’ เขาไม่รู้อยู่ ก็บอกว่าไม่รู้ รู้อยู่ ก็บอกว่ารู้ ไม่เห็นอยู่ ก็บอกว่าไม่เห็น หรือเห็นอยู่ก็ บอกว่าเห็น ไม่กล่าวคำเท็จทั้งที่รู้ตัวอยู่เพราะเหตุแห่งตนบ้าง เพราะเหตุแห่งผู้อื่นบ้าง เพราะเห็นแก่สิ่งของเล็กน้อยเป็นเหตุบ้างด้วยประการฉะนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าผู้พูดถ้อยคำหอมเหมือนดอกไม้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้พูดถ้อยคำหวานเหมือนน้ำผึ้งเป็นไฉน คือ บุคคล

บางคนในโลกนี้เป็นผู้ละคำหยาบ เว้นขาดจากคำหยาบ พูดแต่วาจาที่ไม่มีโทษ เสนาะโสต เป็นที่รัก จับใจ เป็นวาจาของชาวเมือง เป็นถ้อยคำที่ชนเป็นอันมากพอใจชอบใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าผู้พูดถ้อยคำหวาน เหมือนน้ำผึ้ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

๙. อันธสูตร

ว่าด้วยคนตาบอด คนตาเดียว คนสองตา

{๔๖๘} [๘๘๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) คนตาบอด (๒) คนตาเดียว (๓) คนสองตา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีนัยน์ตาอันเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้น ไม่มีนัยน์ตาอันเป็นเครื่องให้รู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ให้รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ให้รู้ธรรมที่เลวและประณีต ให้รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าคนตาบอดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนตาเดียวเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีนัยน์ตาอันเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้น แต่ไม่มีนัยน์ตาอันป็นเครื่องให้รู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ให้รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ให้รู้ธรรมที่เลวและประณีต ให้รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าคนตาเดียวดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนสองตาเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มี