คูถภาณีสูตร เล่ม ๒๐

ตโยเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย ? คูถภาณี ปุปฺผภาณี มธุภาณี. กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล คูถภาณี ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล สภาคโต วา ปริสาคโต วา (๑) ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ “เอหมฺโภ ปุริส ยํ ชานาสิ, ตํ วเทหี”ติ. โส อชานํ วา อาห “ชานามี”ติ, ชานํ วา อาห “น ชานามี”ติ, อปสฺสํ วา อาห “ปสฺสามี”ติ, ปสฺสํ วา อาห “น ปสฺสามี”ติ, อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล คูถภาณี.

กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล สภาคโต วา ปริสาคโต วา๑ ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ “เอหมฺโภ ปุริส ยํ ชานาสิ, (๒) ตํ วเทหี”ติ. โส อชานํ วา อาห “น ชานามี”ติ, ชานํ วา อาห “ชานามี”ติ, อปสฺสํ วา อาห “น ปสฺสามี”ติ, ปสฺสํ วา อาห “ปสฺสามี”ติ, อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี.

กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล มธุภาณี ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ยา สา วาจา เนฬา กณฺณสุขา เปมนิยา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล มธุภาณี. อิเม โข ภิกฺขเว ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺ”ติ. อฏฺฐมํ.

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๓ จำพวก ไหนบ้าง คือ

๑. บุคคลผู้พูดภาษาคูถ ๒. บุคคลผู้พูดภาษาดอกไม้

๓. บุคคลผู้พูดภาษาน้ำผึ้ง

บุคคลผู้พูดภาษาคูถ เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้อยู่ในสภา อยู่ในบริษัท อยู่ท่ามกลางหมู่ญาติ อยู่ท่ามกลางหมู่ทหาร หรืออยู่ท่ามกลางราชสำนัก ถูกเขาอ้างเป็นพยานซักถามว่า “ท่านรู้สิ่งใด จงกล่าวสิ่งนั้น” บุคคลนั้นไม่รู้ก็กล่าวว่า “รู้” หรือรู้ก็กล่าวว่า “ไม่รู้” ไม่เห็นก็กล่าวว่า “เห็น” หรือเห็นก็กล่าวว่า “ไม่เห็น” กล่าวเท็จทั้งที่รู้เพราะตน เป็นเหตุบ้าง เพราะบุคคลอื่นเป็นเหตุบ้าง เพราะเหตุคือเห็นแก่อามิสเล็กน้อยบ้าง ด้วยประการฉะนี้ นี้เรียกว่า บุคคลผู้พูดภาษาคูถบุคคลผู้พูดภาษาดอกไม้ เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้อยู่ในสภา อยู่ในบริษัท อยู่ท่ามกลางหมู่ญาติ อยู่ท่ามกลางหมู่ทหาร หรืออยู่ท่ามกลางราชสำนัก ถูกเขาอ้างเป็นพยานซักถามว่า “ท่านรู้สิ่งใด จงกล่าวสิ่งนั้น” บุคคลนั้นไม่รู้ก็กล่าวว่า “ไม่รู้” หรือรู้ก็กล่าวว่า “รู้” ไม่เห็นก็กล่าวว่า “ไม่เห็น” หรือเห็นก็กล่าวว่า “เห็น” ไม่กล่าวเท็จทั้งที่รู้เพราะตน เป็นเหตุบ้าง เพราะบุคคลอื่นเป็นเหตุบ้าง เพราะเหตุคือเห็นแก่อามิสเล็กน้อยบ้าง ด้วยประการฉะนี้ นี้เรียกว่า บุคคลผู้พูดภาษาดอกไม้บุคคลผู้พูดภาษาน้ำผึ้ง เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ละเว้นขาดจากการพูดคำหยาบ คือพูดแต่คำที่ไม่มี โทษ ไพเราะ น่ารัก จับใจ เป็นคำของชาวเมือง คนส่วนมากรักใคร่พอใจ นี้เรียกว่า บุคคลผู้พูดภาษาน้ำผึ้ง

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

คูถภาณีสูตรที่ ๘ จบ