อันธสูตร เล่ม ๒๐

บางคนในโลกนี้เป็นผู้ละคำหยาบ เว้นขาดจากคำหยาบ พูดแต่วาจาที่ไม่มีโทษ เสนาะโสต เป็นที่รัก จับใจ เป็นวาจาของชาวเมือง เป็นถ้อยคำที่ชนเป็นอันมากพอใจชอบใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าผู้พูดถ้อยคำหวาน เหมือนน้ำผึ้ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

๙. อันธสูตร

ว่าด้วยคนตาบอด คนตาเดียว คนสองตา

{๔๖๘} [๘๘๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) คนตาบอด (๒) คนตาเดียว (๓) คนสองตา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีนัยน์ตาอันเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้น ไม่มีนัยน์ตาอันเป็นเครื่องให้รู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ให้รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ให้รู้ธรรมที่เลวและประณีต ให้รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าคนตาบอดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนตาเดียวเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีนัยน์ตาอันเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้น แต่ไม่มีนัยน์ตาอันป็นเครื่องให้รู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ให้รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ให้รู้ธรรมที่เลวและประณีต ให้รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าคนตาเดียวดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนสองตาเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มี

นัยน์ตาอันเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้น ทั้งมีนัยน์ตาอันป็นเครื่องให้รู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ให้รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ให้รู้ธรรมที่เลวและประณีต ให้รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าคนสองตาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”

โภคทรัพย์เห็นปานนั้นย่อมไม่มีแก่คนตาบอดเลย และ

คนตาบอดย่อมไม่ทำบุญอีกด้วย การถือผิดในประโยชน์

ทั้งสองย่อมมีแก่คนตาบอดผู้เสียจักษุ

ต่อมา เราได้กล่าวถึงคนตาเดียวนี้ไว้อีกคนหนึ่ง คน

ตาเดียวนั้นเป็นผู้ระคนอยู่กับธรรมและอธรรม แสวงหา

โภคทรัพย์โดยสองวิธี คือ การคดโกงและการพูดเท็จอัน

เป็นส่วนแห่งความเป็นขโมย

ก็มาณพผู้บริโภคกามย่อมเป้นคนฉลาดที่จะรวบรวม

โภคทรัพย์ เขาผู้เป็นบุคคลตาเดียวจากโลกนี้แล้วไปนรก

ย่อมเดือดร้อน

อนึ่ง คนสองตาเรากล่าวว่าเป็นบุคคลที่ประเสริฐสุด

คนสองตานั้นเป็นผู้มีความดำริประเสริฐสุด มีใจไม่สงสัย

ย่อมสละทรัพย์ที่ตนได้มาด้วยความหมั่นจากโภคทรัพย์ที่

ตนหาได้โดยชอบธรรมให้เป็นทาน ย่อมเข้าถึงฐานะอัน

เจริญซึ่งบุคคลไปถึงแล้วไม่เศร้าโศก

บุคคลควรเว้นคนตาบอดกับคนตาเดียวเสียให้ห่างไกล

แต่ควรคบหาคนสองตาซึ่งเป็นบุคคลผู้ประเสริฐสุด

๑๐. อวกุชชสูตร

ว่าด้วยผู้มีปัญญา ๓ ประเภท

{๔๖๙} [๘๘๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำ

(๒) บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหน้าตัก

(๓) บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวาง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ ถึงลุกจากที่นั่งแล้วก็จำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ เปรียบเหมือนหม้อคว่ำ นํ้าที่เทลงไปที่หม้อนั้นก็ไหลออกไป ไม่ขังอยู่ แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น

งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ถึงลุกจากที่นั่งแล้วก็ยังจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่าบุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหน้าตักเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด