๘. ตายนสูตร เล่ม ๑๕

{๒๓๗} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ก็ชนเหล่าใดแม้อยูในที่คับแคบ แต่ยังได้สติเพื่อการบรรลุธรรมคือพระนิพพานอยู่ ชนเหล่านั้นชื่อว่ามีใจตั้งมั่นดีแล้วโดยชอบ

๘. ตายนสูตร

ว่าด้วยทรงรับรองตายนคาถาของตายนเทพบุตร

{๒๓๘} [๘๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว ตายนเทพบุตรผู้เคยเป็นเจ้าลัทธิมาก่อน มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่วแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้ว{๒๓๙}ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ท่านจงพยายามตัดกระแสตัณหา จงบรรเทากามเสียเถิดพราหมณ์ เพราะหากมุนีละกามไม่ได้ ก็เข้าถึงฌานไม่ได้

ถ้าบุคคลจะทำความเพียร พึงรีบทำความเพียรนั้นเข้าเถิด พึงบากบั่นทำความเพียรนั้นให้มั่นคงไว้ เพราะว่าการบรรพชาที่ปฏิบัติย่อหย่อน รังแต่จะโปรยธุลีกิเลสให้แปดเปื้อนหนักขึ้น

ความชั่วไม่ทำเสียเลยดีกว่า เพราะว่าความชั่วย่อม ทำให้เดือดร้อนในภายหลัง บุคคลทำกรรมใดแล้วไม่ เดือดร้อนในภายหลัง กรรมนั้นบุคคลทำแล้วจัดเป็น กรรมที่ดี เป็นกรรมที่ประเสริฐ

หญ้าคาที่บุคคลจับไม่ดีย่อมบาดมือนั้นเอง ฉันใด ความเป็นสมณะที่บุคคลปฏิบัติไม่ดีย่อมฉุดคร่าลงนรก ฉันนั้น

การงานที่ย่อหย่อน ๑ วัตรปฏิบัติที่เศร้าหมอง ๑ พรหมจรรย์ที่นึกถึงด้วยความสงสัย ๑ ทั้ง ๓ อย่างนั้น หามีผลมากไม่

ตายนเทพบุตรครั้นได้กล่าวดังนี้แล้วก็ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง

{๒๔๐} ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว ตายนเทพบุตรผู้เคยเป็นเจ้าลัทธิมาก่อนมีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่วแล้ว เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมเราแล้ว ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวคาถาในสำนักเราว่า

ท่านจงพยายามตัดกระแสตัณหา จงบรรเทากามเสียเถิดพราหมณ์ เพราะหากมุนีละกามไม่ได้ ก็เข้าถึงฌานไม่ได้

ถ้าบุคคลจะทำความเพียร พึงรีบทำความเพียรนั้นเข้าเถิด พึงบากบั่นทำความเพียรนั้นให้มั่นคงไว้ เพราะว่า

การบรรพชาที่ปฏิบัติย่อหย่อนรังแต่จะโปรยธุลีกิเลสให้แปดเปื้อนหนักขึ้น

ความชั่วไม่ทำเสียเลยดีกว่า เพราะว่าความชั่วย่อมทำให้เดือดร้อนในภายหลัง บุคคลทำกรรมใดแล้วไม่เดือดร้อนในภายหลัง กรรมนั้นบุคคลทำแล้วจัดเป็นกรรมที่ดี เป็นกรรมที่ประเสริฐ

หญ้าคาที่บุคคลจับไม่ดีย่อมบาดมือนั่นเอง ฉันใด ความเป็นสมณะที่บุคคลปฏิบัติไม่ดีย่อมฉุดคร่าลงนรก ฉันนั้น

การงานที่ย่อหย่อน ๑ วัตรปฏิบัติที่เศร้าหมอง ๑ พรหมจรรย์ที่นึกถึงด้วยความสงสัย ๑ ทั้ง ๓ อย่างนั้นหามีผลมากไม่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตายนเทพบุตรครั้นกล่าวดังนี้แล้วก็ถวายบังคมเราทำประทักษิณแล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงศึกษา จงเล่าเรียน จงทรงจำตายนคาถากันไว้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายตายนคาถาประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์

๙. จันทิมสูตร

ว่าด้วยอสุรินทราหูอมจันทร์

{๒๔๑} [๙๐] เรื่องเกิดขึ้นในพระนครสาวัตถี

ก็โดยสมัยนั้น จันทิมเทพบุตรถูกจอมอสูรชื่อราหูจับตัวไว้ ครั้งนั้นแลจันทิมเทพบุตระลึกถึงพระผู้มีพระภาคเจ้า ได้กล่าวคาถานี้ในเวลานั้นว่า