๖. อัปปกสูตร เล่ม ๑๕

บุคคลผู้สำรวมในที่ทั้งปวง มีความละอายต่อบาป เรากล่าวว่าเป็นผู้รักษาตัว

๖. อัปปกสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่มัวเมาสมบัติมีจำนวนน้อย

{๓๔๐} [๑๑๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอโอกาส เมี่อข้าพระองค์หลับพักผ่อนอยู่ในที่รโหฐานได้เกิดตรึกนึกคิดขึ้นอย่างนี้ว่า‘สัตว์เหล่าใดได้โภคทรัพย์ที่ประณีตเหลือเฟือแล้ว ไม่มัวเมา ไม่ประมาท ไม่ติดอยู่ในกามคุณทั้งหลาย และไม่ประพฤติผิดในสัตว์ทั้งหลายด้วยกัน สัตว์เหล่านั้นมีจำนวนน้อยในโลก ส่วนว่าสัตว์เหล่าใดได้โภคทรัพย์ที่ประณีตเหลือเฟือแล้ว มัวเมา ประมาท ติดอยู่ในกามคุณทั้งหลาย และประพฤติผิดในสัตว์ทั้งหลายด้วยกัน สัตว์เหล่านั้นมีจำนวนมากในโลก”{๓๔๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ถูกแล้ว ๆ มหาบพิตร สัตว์เหล่าใดได้โภคทรัพย์ที่ประณีตเหลือเฟือแล้ว ไม่มัวเมา ไม่ประมาท ไม่ติดอยู่ในกามคุณทั้งหลาย และไม่ประพฤติผิดในสัตว์ทั้งหลายด้วยกัน สัตว์เหล่านั้นมีจำนวนน้อยในโลก ส่วนว่าสัตว์เหล่าใดได้โภคทรัพย์ที่ประณีตเหลือเฟือแล้ว มัวเมา ประมาท ติดอยู่ในกามคุณทั้งหลาย และประพฤติผิดในสัตว์ทั้งหลายด้วยกัน สัตว์เหล่านั้นมีจำนวนมากโนโลก”

{๓๔๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

สัตวโลกทั้งหลายผู้ยินดีนักในโภคทรัพย์ที่น่าใคร่ มักมาก หลงใหลในกามคุณทั้งหลาย ย่อมไม่รู้สึกตัวถึง

การก้าวถลำไป เหมือนพวกมฤคไม่รู้สึกถึงโก่งที่เขาดักไว้ ฉะนั้น ผลที่เจ็บปวดย่อมมีแก่สัตว์เหล่านั้นในภายหลัง เพราะว่ากรรมเช่นนั้นมีวิบากที่ชั่วช้า

๗. อัตถกรณสูตร

ว่าด้วยคนพูดเท็จเพราะเรื่องกาม

{๓๔๓} [๑๑๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอโอกาส เมื่อข้าพระองค์นั่งอยู่ในที่พิจารณาคดี ได้เห็นกษัตริย์มหาศาลบ้าง พราหมณ์มหาศาลบ้าง คฤหบดีมหาศาลบ้าง ซึ่งเป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีทองและเงินมาก มีทรัพย์เครื่องอุปกรณ์น่าปลื้มใจมาก มีทรัพย์คือข้าวเปลือกมาก พากันกล่าวมุสาทั้งที่รู้อยู่เพราะเหตุแห่งกาม เพราะกามเป็นปัจจัย เพราะกามเป็นเหตุ ข้าพระองค์นั้นได้มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘เราอย่าพิจารณาคดีเองในบัดนี้เลย วิฑูฑภะผู้มีใบหน้างดงามจักปรากฏชื่อในตอนนี้ได้ด้วยการพิจารณาคดีนี้’{๓๔๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ถูกแล้ว ๆ มหาบพิตร กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาลเหล่าใด แม้เป็นผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีเงินและทองมาก มีทรัพย์เครื่องอุปกรณ์น่าปลื้มใจมาก มีทรัพย์ คือข้าวเปลือกมาก ก็ยังกล่าวมุสาทั้งที่รู้อยู่เพราะเหตุแห่งกาม เพราะกามเป็นปัจจัย เพราะกามเป็นเหตุ ข้อนั้นจักเป็นไปเพื่อไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่พวกเขาเหล่านั้นตลอดกาลนาน”

{๓๔๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า