๕. อัตตรักขิตสูตร เล่ม ๑๕

ข้อนั้นเป็นเพราะเหตุไร ก็เพราะว่าคนที่เขารักกันย่อมทำความดีความเจริญให้แก่คนที่รักกันอย่างใด คนเหล่านั้นก็ทำความดีความเจริญให้แก่ตัวอย่างนั้น ด้วยตนเองเหมือนกัน เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักตัว”{๓๓๖} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

ถ้าบุคคลรู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็ไม่พึงประกอบตนนั้นไว้กับบาป เพราะความสุขนั้นอันบุคคลผู้ทำความชั่วจะพึงได้โดยง่ายหามิได้

เมื่อบุคคลถูกมรณภัยครอบงำแล้วละภพมนุษย์ไป อะไรเล่าจะเป็นสมบัติของเขา และเขาจะพาเอาอะไรไปได้ อนึ่งอะไรเล่าจะติดตามเขาไปได้เหมือนเงาติดตามตัวบุญและบาปสองอย่างที่บุคคลทำไว้ในโลกนี้ จะเป็นสมบัติของเขา และเขาจะพาเอาบุญและบาปนั้นไปได้ อนึ่งบุญและบาปนั้นจะติดตามเขาไปได้เหมือนเงาติดตามตัว

เพราะฉะนั้น บุคคลพึงทำความดีสะสมไว้เป็นสมบัติในปรโลก เพราะว่าบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของสัตว์ ทั้งหลายในปรโลกแล

๕. อัตตรักขิตสูตร

ว่าด้วยผู้รักษาตัวและไม่รักษาตัว

{๓๓๗} [๑๑๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอโอกาส เมื่อข้าพระองค์เข้าพักผ่อนอยู่ในที่รโหฐานได้เกิดตรึกนึกคิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘คนพวก

ไหนหนอชื่อว่ารักษาตัว คนพวกไหนหนอชื่อว่าไม่รักษาตัว’ ข้าพระองค์นั้น ได้มีความคิดต่อไปอีกว่า ‘ก็คนเหล่าใดแลประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ คนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักษาตัว ถึงแม้ว่าจะมีพลช้าง พลม้า พลรถ หรือพลราบคอยรักษาพวกเขาอยู่ กระนั้นก็ตาม คนเหล่านั้นก็ยังชื่อว่าไม่รักษาตัว ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร ก็เพราะเหตุว่าการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายนอก มิใช่เป็นการรักษาภายใน เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักษาตัว ส่วนคนเหล่าใดแลประพฤติสุจริตด้วยกาย วาจา ใจ คนเหล่านั้นชื่อว่ารักษาตัว ถึงแม้ว่าจะไม่มีพลช้าง พลม้า พลรถ หรือพลราบคอยรักษาพวกเขาอยู่กระนั้นก็ตาม คนเหล่านั้นก็ชื่อว่ารักษาตัว

ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร ก็เพราะเหตุว่าการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายใน มิใช่เป็นการรักษาภายนอก เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักษาตัว”{๓๓๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกแล้ว ๆ มหาบพิตร เพราะว่าคนเหล่าใดแลประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา ใจ คนเหล่านั้นชื่อว่าไม่รักษาตัว ถึงแม้ว่าจะมีพลช้าง พลม้า พลรถ หรือพลราบคอยรักษาพวกเขาอยู่ กระนั้นก็ตาม คนเหล่านั้นก็ยังชื่อว่าไม่รักษาตัว ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร ก็เพราะเหตุว่าการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายนอก มิใช่เป็นการรักฺษาภายใน เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่าไม่รักษาตัว ส่วนคนเหล่าใดแลประพฤติสุจริตด้วย กาย วาจา ใจ คนเหล่านั้นชื่อว่ารักษาตัว ถึงแม้ว่าจะไม่มีพลช้าง พลม้า พลรถ หรือพลราบคอยรักษาพวกเขาอยู่ กระนั้นก็ตาม คนเหล่านั้นก็ชื่อว่ารักษาตัว ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร ก็เพราะเหตุว่าการรักษาเช่นนั้นเป็นการรักษาภายใน มิใช่เป็นการรักษาภายนอก เพราะฉะนั้น คนเหล่านั้นจึงชื่อว่ารักษาตัว”{๓๓๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

การสำรวมกายเป็นการดี การสำรวมวาจาเป็นการดี การสำรวมใจเป็นการดี การสำรวมในที่ทั้งปวงเป็นการดี

บุคคลผู้สำรวมในที่ทั้งปวง มีความละอายต่อบาป เรากล่าวว่าเป็นผู้รักษาตัว

๖. อัปปกสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่มัวเมาสมบัติมีจำนวนน้อย

{๓๔๐} [๑๑๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระเจ้าปเสนทิโกศลผู้ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ขอโอกาส เมี่อข้าพระองค์หลับพักผ่อนอยู่ในที่รโหฐานได้เกิดตรึกนึกคิดขึ้นอย่างนี้ว่า‘สัตว์เหล่าใดได้โภคทรัพย์ที่ประณีตเหลือเฟือแล้ว ไม่มัวเมา ไม่ประมาท ไม่ติดอยู่ในกามคุณทั้งหลาย และไม่ประพฤติผิดในสัตว์ทั้งหลายด้วยกัน สัตว์เหล่านั้นมีจำนวนน้อยในโลก ส่วนว่าสัตว์เหล่าใดได้โภคทรัพย์ที่ประณีตเหลือเฟือแล้ว มัวเมา ประมาท ติดอยู่ในกามคุณทั้งหลาย และประพฤติผิดในสัตว์ทั้งหลายด้วยกัน สัตว์เหล่านั้นมีจำนวนมากในโลก”{๓๔๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ถูกแล้ว ๆ มหาบพิตร สัตว์เหล่าใดได้โภคทรัพย์ที่ประณีตเหลือเฟือแล้ว ไม่มัวเมา ไม่ประมาท ไม่ติดอยู่ในกามคุณทั้งหลาย และไม่ประพฤติผิดในสัตว์ทั้งหลายด้วยกัน สัตว์เหล่านั้นมีจำนวนน้อยในโลก ส่วนว่าสัตว์เหล่าใดได้โภคทรัพย์ที่ประณีตเหลือเฟือแล้ว มัวเมา ประมาท ติดอยู่ในกามคุณทั้งหลาย และประพฤติผิดในสัตว์ทั้งหลายด้วยกัน สัตว์เหล่านั้นมีจำนวนมากโนโลก”

{๓๔๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์ต่อไปอีกว่า

สัตวโลกทั้งหลายผู้ยินดีนักในโภคทรัพย์ที่น่าใคร่ มักมาก หลงใหลในกามคุณทั้งหลาย ย่อมไม่รู้สึกตัวถึง