๑๐. นานาติตถิยสูตร เล่ม ๑๕

เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป ฯ อถ โข สมฺพหุลา นานาติตฺถิยสาวกา เทวปุตฺตา อสโม จ สหลี จ นิโก ๑ จ อาโกฏโก จ เวฏมฺพรี ๒ จ มาณวคามิโย จ อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เวฬุวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ ฯ

๑ ม. อพฺภุสฺสกฺกมาโน ฯ ๒ สี. ยุ. ตมํ ฯ ๓ โป. อภาสิ ฯ ม. ยุ. ปจฺจภาสิ ฯ

๔ ม. ภาวิโตติ น ทิสฺสติ ฯ ยุ. ภติโก ฯ อ. ภตฺติโก ฯ

ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นที่ให้ เหยื่อแก่กระแต

เขตพระนครราชคฤห์ ณ กาลครั้งหนึ่ง เมื่อปฐมยามล่วงแล้ว พวกเทพบุตรผู้เป็นสาวกเดียรถีย์

ต่างๆ เป็นอันมาก คือ อสมเทพบุตร สหลี เทพบุตร นิกเทพบุตร กาโกฏกเทพบุตร

เวฏัมพรีเทพบุตร มาณวคามิยเทพบุตร มีวรรณงามยิ่ง ยังพระวิหารเวฬุวันทั้งสิ้นให้

สว่าง เข้าไปเฝ้าพระผูมีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงอภิวาทพระผู้มีพระภาค แล้วยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ฯ

เอกมนฺตํ ฐิโต โข อสโม เทวปุตฺโต ปูรณํ กสฺสปํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

อิธ ฉินฺทิตมาริเต หตชานีสุ กสฺสโป

น ปาปํ สมนุปสฺสติ ปุญฺญํ วา ปน อตฺตโน

ส เว ๓ วิสฺสาสมาจิกฺขิ สตฺถา อรหติ มานนนฺติ ๔ ฯ

อสมเทพบุตร ครั้นยืนอยู่ ณ ส่วนที่ควรข้างหนึ่งแล้ว ได้กล่าว คาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาค ปรารภถึงท่านปูรณะกัสสปว่า

ครูปูรณะกัสสป เพียงแต่มองไม่เห็นบาปหรือบุญของตน ในเพราะเหตุที่สัตว์ถูกฟัน ถูกฆ่า ถูกโบย ถูกข่มเหง ในโลกนี้เท่านั้น ท่านบอกให้วางใจเสีย ท่านย่อมควรที่จะยกย่องว่าเป็นศาสดา ฯ

อถ โข สหลี เทวปุตฺโต มกฺขลึ โคสาลํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

ตโปชิคุจฺฉาย สุสํวุตตฺโต

วาจํ ปหาย กลหํ ชเนน

สโม สวชฺชา วิรโต สจฺจวาที

นหิ นูน ตาที ปกโรติ ๕ ปาปนฺติ ฯ

สหลีเทพบุตร ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาค ปรารภ ถึงท่านมักขลิโคศาล ต่อไปว่า

ครูมักขลิโคศาล สำรวมตนดีแล้ว เพราะรังเกียจบาปด้วยตบะ ละวาจาที่ก่อให้เกิดความทะเลาะกับคนเสีย เป็นผู้สม่ำเสมองดเว้นจากสิ่งที่มีโทษ พูดจริง ท่านมักขลิโคศาล จัดว่าเป็นผู้คงที่ ไม่กระทำบาปโดยแท้ ฯ

อถ โข นิโก เทวปุตฺโต นิคนฺถํ นาฏปุตฺตํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

เชคุจฺฉิ นิปโก ภิกฺขุ จาตุยามสุสํวุโต

ทิฏฺฐํ สุตญฺจ อาจิกฺขํ นหิ นูน กิพฺพิสี สิยาติ ฯ

๑ สี. ยุ. นึโก ฯ ๒ ม. เวตพฺภริ ฯ ๓ ม. สเจติปิ ปาโฐ ฯ ๔ สี. อรชาติ

มานินนฺติ ฯ ๕ ม. ยุ. นหิ นุน ตาทิสํ กโรติ ฯ

นิกเทพบุตร ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาค ปรารภถึงท่านนิครนถ์นาฏบุตรต่อไปว่า

ครูนิครนถ์ นาฏบุตร เป็นผู้เกลียดบาป มีปัญญารักษาตัวรอดเห็นภัยในสงสาร เป็นผู้ระมัดระวังทั้ง ๔ ยาม เปิดเผยสิ่งที่ตนเห็นแล้วและฟังแล้ว น่าจะไม่ใช่ผู้หยาบช้าโดยแท้ ฯ

อถ โข อาโกฏโก เทวปุตฺโต นานาติตฺถิเย อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

ปกุธโก กาติยาโน นิคนฺโถ

เย จาปิเม มกฺขลิปูรณาเส

คณสฺส สตฺถาโร สมญฺญปตฺตา

นหิ นูน เต สปฺปุริเสหิ ทูเรติ ฯ

อาโกฏกเทพบุตร ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาค ปรารภถึงพวกเดียรถีย์ต่างๆ ต่อไปอีกว่า

ท่านปกุธะ กัจจายนะ ท่านนิครนถ์ นาฏบุตร และพวกท่านมักขลิโคศาลท่านปูรณะกัสสปเหล่านี้ ล้วนแต่เป็นศาสดาของหมู่ บรรลุถึงที่สุดในสมณธรรมแล้ว ท่านเหล่านั้นคงเป็นผู้ไม่ไกลไปจากสัตบุรุษแน่นอน ฯ

อถ โข เวฏมฺพรี เทวปุตฺโต อาโกฏกํ เทวปุตฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ

สห รจิเตน ๑ ฉโว ๒ สิคาโล

น โกฏฺฐุโก ๓ สีหสโม กทาจิ

นคฺโค มุสาวาทิ คณสฺส สตฺถา

สงฺกสฺสราจาโร น สตํ สริกฺโขติ ฯ

เวฏัมพรีเทพบุตร ได้กล่าวตอบอาโกฏกเทพบุตรด้วยคาถาว่าสุนัขจิ้งจอกสัตว์เลวๆ ใคร่จะตีตนเสมอราชสีห์ แม้จะไม่ใช่สัตว์ขี้เรื้อน แต่ก็มีบางคราวที่ทำตนเทียมราชสีห์ ฯ

ครูของหมู่บำเพ็ญตัวเป็นคนแนะหนทาง แต่พูดคำเท็จ มีมรรยาทน่ารังเกียจ จะเทียบกับสัตบุรุษไม่ได้ ฯ

อถ โข มาโร ปาปิมา เวฏมฺพรึ เทวปุตฺตํ อนฺวาวิสิตฺวา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

ตโปชิคุจฺฉาย อายุตฺตา ปาลยํ ปวิเวกิยํ

รูเป จ เย นิวิฏฺฐาเส เทวโลกาภินนฺทิโน

เต เจ ๔ สมฺมานุสาสนฺติ ปรโลกาย มาติยาติ ฯ

๑ สี. ยุ. สคารเวนาปิ ฯ ม. สหาจริเตน ฯ ๒ สี. ชโว ฯ ๓ สี. โกตฺถุโก ฯ

ยุ. กุตฺถโก ฯ อ. กุฏฺฐโก ฯ ๔ ม. ยุ. เว. ฯ

ลำดับนั้น มารผู้ลามกเข้าสิงเวฏัมพรีเทพบุตรแล้วได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า

สัตว์เหล่าใด ประกอบแล้ว ในความเกลียดบาปด้วยตบะรักษาความสงบสงัดอยู่ ติดอยู่ในรูป ปรารถนาเทวโลก สัตว์เหล่านั้น ย่อมสั่งสอนชอบ เพื่อปรโลกโดยแท้ ฯ

อถ โข ภควา มาโร อยํ ปาปิมา อิติ วิทิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย ปจฺจภาสิ

เยเกจิ รูปา อิธ วา หุรํ วา

เย จนฺตลิกฺขสฺมิ ปภาสวณฺณา

สพฺเพว เต เต นมุจิปฺปสตฺถา

อามิสํว มจฺฉานํ วธาย ขิตฺตาติ ฯ

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่า นี้เป็นมารตัวร้ายกาจ จึงได้ทรงภาษิตคาถาตอบมารผู้ลามกว่า

รูปใดๆ จะอยู่ในโลกนี้หรือโลกหน้า และจะอยู่ในอากาศ มีรัศมี

รุ่งเรืองก็ตามที รูปทั้งหมดเหล่านั้น อันมารสรรเสริญแล้ว วางดักสัตว์ไว้แล้ว เหมือนเขาเอาเหยื่อล่อเพื่อฆ่าปลาฉะนั้น ฯ

อถ โข มาณวคามิโย เทวปุตฺโต ภควนฺตํ อารพฺภ ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ

วิปุโล ราชคหิยานํ คิริ เสฏฺโฐ ปวุจฺจติ

เสโต หิมวตํ เสฏฺโฐ อาทิจฺโจ อฆคามินํ

สมุทฺโททธินํ เสฏฺโฐ นกฺขตฺตานญฺจ ๑ จนฺทิมา

สเทวกสฺส โลกสฺส พุทฺโธ อคฺโค ปวุจฺจตีติ ฯ

นานาติตฺถิยวคฺโค ตติโย ฯ

ตสฺสุทฺทานํ

สิโว เขโม จ เสรี จ ฆฏิ ชนฺตุ จ โรหิโต

นนฺโท นนฺทิวิสาโล จ สุสิโม นานาติตฺถิเยน เต ทสาติ ฯ

เทวปุตฺตสํยุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฯ

__________

โกสลสํยุตฺตํ

ปฐมวคฺโค ปฐโม

๑ ม. ยุ. ... ว ฯ

ลำดับนั้น มาณวคามิยเทพบุตร ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ในสำนัก พระผู้มีพระภาคปรารภถึงพระผู้มีพระภาคว่า

ภูเขาวิปุละ เขากล่าวกันว่า เป็นสูงเยี่ยมกว่าภูเขาที่ตั้งอยู่ในพระนครราชคฤห์ เสตบรรพตเป็นเลิศกว่าภูเขาที่ตั้งอยู่ในป่าหิมวันต์ พระอาทิตย์เป็นเลิศกว่าสิ่งที่ไปในอากาศ มหาสมุทรเป็นเลิศกว่าห้วงน้ำทั้งหลายพระจันทร์เป็นเลิศกว่าดวงดาวทั้งหลาย พระพุทธเจ้าโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าประชุมชนทั้งโลก พร้อมทั้งเทวโลก ฯ

จบ นานาติตถิยวรรค ที่ ๓

__________________________________

รวมพระสูตรในนานาติตถิยวรรคที่ ๓ นี้ มี ๑๐ สูตร คือ สิวสูตรที่ ๑ เขมสูตรที่ ๒

เสรีสูตรที่ ๓ ฆฏิการสูตรที่ ๔ ชันตุสูตรที่ ๕ โรหิตัสสสูตรที่ ๖ นันทสูตรที่ ๗ นันทิวิสาลสูตรที่ ๘ สุสิมสูตรที่ ๙ และนานาติตถิยสูตรที่ ๑๐ ฯ

จบ เทวปุตตสังยุตต์