เรื่องนาคแปลงกายเป็นมนุษย์มาขอบวช เล่ม ๔

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนุปสัมบันคือคนเข้ารีตเดียรถีย์ ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ที่อุปสมบทแล้ว ต้องให้สึกเสีย” (๓)

๔๙. ติรัจฉานคตวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงห้ามอุปสมบทให้สัตว์ดิรัจฉาน

นาคแปลงกายเป็นมนุษย์มาขอบวช

{๑๒๗} [๑๑๑] ก็โดยสมัยนั้นแล นาคตัวหนึ่งอึดอัด ระอา รังเกียจกำเนิดนาคอยู่ ต่อมานาคนั้นได้มีความดำริว่า “ด้วยวิธีอย่างไรหนอ เราจึงจะพ้นจากกำเนิดนาคและกลับได้อัตภาพเป็นมนุษย์เร็วพลัน” ครั้นแล้วได้ดำริต่อไปว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเหล่านี้แลเป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติสงบ ประพฤติพรหมจรรย์ กล่าวแต่คำสัตย์ มีศีลมีกัลยาณธรรม หากเราจะพึงบวชในสำนักพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรได้ ด้วยวิธีเช่นนี้ เราก็จะพ้นจากกำเนิดนาคและกลับได้อัตภาพเป็นมนุษย์เร็วพลัน” ครั้นแล้วนาคนั้นได้แปลงกายเป็นมาณพน้อย แล้วเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายขอบรรพชา ภิกษุทั้งหลายจึงให้เขาบรรพชาอุปสมบทแล้วสมัยต่อมา พระนาคนั้นอาศัยอยู่ในวิหารสุดเขตกับภิกษุรูปหนึ่ง ครั้นเวลาใกล้รุ่งแห่งราตรี ภิกษุรูปนั้นลุกออกไปเดินจงกรมอยู่ที่กลางแจ้ง ครั้นภิกษุรูปนั้นออกไปแล้ว พระนาคนั้นก็วางใจหลับไป วิหารทั้งหลังเต็มไปด้วยงู ขนดยื่นออกไปทางหน้าต่าง ต่อมา ภิกษุรูปนั้นผลักบานประตู ด้วยตั้งใจว่าจักเข้าวิหาร ได้เห็นวิหารทั้งหลังเต็มไปด้วยงู เห็นขนดยื่นออก ไปทางหน้าต่าง ครั้นเห็นแล้วก็ตกใจส่งเสียงร้องขึ้น

ภิกษุทั้งหลายพากันรีบเข้าไปแล้วได้ถามภิกษุรูปนั้นว่า “อาวุโส ท่านส่งเสียงร้องทำไม”

ภิกษุรูปนั้นบอกว่า “อาวุโสทั้งหลาย วิหารนี้ทั้งหลังเต็มไปด้วยงู ขนดยื่นออกไปทางหน้าต่าง”

ขณะนั้น พระนาคนั้นได้ตื่นขึ้นเพราะเสียงนั้นแล้วนั่งอยู่บนอาสนะของตน

ภิกษุทั้งหลายถามว่า “อาวุโส ท่านเป็นใคร”

“ผมเป็นนาค ขอรับ”

“อาวุโส ท่านได้ทำเช่นนี้เพื่อประสงค์อะไร”

นาคนั้นจึงแจ้งเนื้อความนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วได้ทรงประทานพระพุทธโอวาทนี้แก่นาคนั้นว่า “พวกเจ้าเป็นนาคมีความไม่งอกงามในพระธรรมวินัยนี้เป็นธรรมดา ไปเถิด เจ้านาค จงไปรักษาอุโบสถในวัน ๑๔ ค่ำ วัน ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ คํ่าแห่งปักษ์ในที่นั้นแหละ ด้วยวิธีนี้เจ้าจักพ้นจากกำเนิดนาคและจักกลับได้อัตภาพเป็นมนุษย์เร็วพลัน” ครั้นนาคนั้นได้ทราบว่าตน มีความไม่งอกงามในพระธรรมวินัยนี้เป็นธรรมดา ก็เป็นทุกข์เสียใจฟูมฟาย นํ้าตาพลางร้องคร่ำครวญแล้วหลีกไปลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏเข้าสู่ภาวะเดิมของนาคมีเหตุปัจจัย ๒ ประการนี้ คือ เวลาเสพเมถุนธรรม กับนางนาคผู้มีชาติเสมอกัน ๑ เวลาวางใจหลับไป ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏเข้าสู่ภาวะเดิมของนาคมีเหตุปัจจัย ๒ ประการนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อนุปสัมบันคือสัตว์ดิรัจฉาน ภิกษุไม่พึงให้อุปสมบท ที่อุปสมบทแล้ว ต้องให้สึกเสีย” (๔)

๕๐.มาตุฆาตกวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องทรงห้ามอุปสมบทให้คนฆ่ามารดา

{๑๒๘} [๑๑๒] ก็โดยสมัยนั้นแล มาณพผู้หนึ่งได้ปลงชีวิตมารดา เขาอึดอัด ระอา รังเกียจบาปกรรมอันนั้น ต่อมาเขาได้มีความดำริว่า “ด้วยวิธีอย่างไรหนอ เราจึงจะทำการออกจากบาปกรรมอันนี้ได้” ต่อมาเขาระลึกนึกขึ้นได้ว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเหล่านี้เป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติสงบ ประพฤติพรหมจรรย์ กล่าวแต่คำสัตย์ มีศีลมีกัลยาณธรรม ถ้าเราจะพึงบวชในสำนักพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร ด้วยวิธีเช่นนี้ เราก็จะทำการออกจากบาปกรรมอันนี้ได้” ครั้นแล้วเขาได้เข้าไปหาภิกษุทั้งหลายแล้วขอบรรพชาภิกษุทั้งหลายได้แจ้งความนี้ต่อท่านพระอุบาลีว่า “อาวุโสอุบาลี เมื่อครั้งก่อนแล นาคแปลงกายเป็นมาณพน้อยเข้ามาบวชในสำนักภิกษุ อาวุโสอุบาลี นิมนต์ท่านสอบสวนมาณพคนนี้” ครั้นมาณพนั้นถูกท่านพระอุบาลีสอบสวนอยู่จึงแจ้งเรื่องนั้น ท่านพระอุบาลีได้แจ้งให้พวกภิกษุทราบแล้ว

ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า