พระวินัยปิฎก ปริวาร · เอกุตตริกะ
หมวด ๑ เล่ม ๘
Text layerBuddha’s wordsItems ๙๔๑–๙๔๒ (Royal Thai)1/11 in เอกุตตริกะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระวินัยปิฎก ปริวาร เอกุตตริกะ หมวด ๑ (Royal Thai Volume 8 · Mahachula Volume 8 · Mahamakut Volume 10 · Chaloem Phrakiat Volume 8)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 8, pp. 373–376
เอกุตตริกนัย
ว่าด้วยนัยเกินหนึ่ง
๑. เอกกวาร หมวด ๑
ว่าด้วยธรรมก่ออาบัติเป็นต้น
{๙๔๑} [๓๒๑] พึงรู้ธรรมที่ก่ออาบัติ พึงรู้ธรรมที่ไม่ก่ออาบัติ พึงรู้อาบัติ พึงรู้อนาบัติ พึงรู้อาบัติเบา พึงรู้อาบัติหนัก พึงรู้อาบัติมีส่วนเหลือ พึงรู้อาบัติไม่มีส่วนเหลือ พึงรู้อาบัติชั่วหยาบ พึงรู้อาบัติไม่ชั่วหยาบ พึงรู้อาบัติที่ทำคืนได้ พึงรู้อาบัติที่ทำคืนไม่ได้ พึงรู้อาบัติที่เป็นเทสนาคามินี พึงรู้อาบัติที่เป็นอเทสนาคามินี พึงรู้อาบัติที่ทำอันตราย พึงรู้อาบัติที่ไม่ทำ
- ๑ธรรมที่ก่ออาบัติ หมายถึงสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ เพราะเป็นเหตุให้บุคคลต้องอาบัติ ธรรมที่ไม่ก่ออาบัติ หมายถึงธรรมเครื่องระงับอธิกรณ์ หรืออธิกรณสมถะ ๗ (นัย วิ.อ. ๓/๔๔๒)
- ๒อาบัติ หมายถึงโทษที่เกิดแต่การล่วงละเมิดพระบัญญัติในสิกขาบทและวิภังค์แห่งสิกขาบท นั้น ๆ อนาบัติ หมายถึงสภาพที่ไม่ต้องอาบัติเพราะไม่ล่วงละเมิดพระบัญญัติหรือได้รับการยก เว้นตามพระบัญญัติ (นัย วิ.อ. ๓/๔๔๒)
- ๓อาบัติเบา หมายถึงอาบัติ ๕ กอง คือถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฎิเทสนียะ ทุกกฏ และทุพภาสิต ซึ่งชื่อว่าเบา เพราะสามารถแสดงคืนให้บริสุทธิ์ได้ด้วยวินัยกรรมที่เบา อาบัติหนัก หมายถึง อาบัติสังฆาทิเสส ซึ่งชื่อว่าหนัก เพราะสามารถจะแก้ไขให้ตนบริสุทธิ์ได้โดยการประพฤติวัตร ตามวินัยกรรมอย่างหนัก และอาบัติปาราชิก ซึ่งชื่อว่าหนัก เพราะไม่สามารถจะเยียวยาแก้ไขตนให้ถึงภาวะปราศจากอาบัติได้ด้วยวินัยกรรมใด ๆ (นัย วิ.อ. ๓/๔๔๒)
- ๔-๔อาบัติมีส่วนเหลือ หมายถึงอาบัติ ๖ กอง เว้นกองอาบัติปาราชิก อาบัติไม่มีส่วนเหลือ ได้แก่ กองอาบัติปาราชิก อาบัติชั่วหยาบ หมายถึงอาบัติสังฆาทิเสสและอาบัติปาราชิก อาบัติไม่ชั่วหยาบ หมายถึงอาบัติ ๕ กองที่เหลือ อาบัติที่ทำคืนได้ ก็คืออาบัติมีส่วนเหลือ อาบัติที่ทำคืนไม่ได้ ก็คืออาบัติไม่มีส่วนเหลือ อาบัติที่เป็นเทสนาคามินี หมายถึงอาบัติที่พ้นได้ด้วยการ แสดงตามวินัยกรรม ได้แก่ อาบัติเบา ๕ กอง ยกเว้นสังฆาทิเสสและปาราชิก อาบัติที่เป็นอเทสนาคามินี หมายถึงอาบัติที่ไม่พ้นได้ด้วยการแสดง ได้แก่ อาบัติหนัก ๒ กอง คือ สังฆาทิเสสและปาราชิก (นัย วิ.อ. ๓/๔๔๒)
อันตราย พึงรู้อาบัติที่ทรงบัญญัติพร้อมทั้งโทษ พึงรู้อาบัติที่ทรงบัญญัติไม่มีโทษ พึงรู้อาบัติที่เกิดแต่การทำ พึงรู้อาบัติที่เกิดแต่การไม่ทำ พึงรู้อาบัติที่เกิดแต่การทำและไม่ทำ พึงรู้อาบัติก่อน พึงรู้อาบัติหลัง พึงรู้อาบัติระหว่างแห่งอาบัติก่อน พึงรู้อาบัติระหว่างแห่งอาบัติหลัง พึงรู้อาบัติที่เข้าถึงการนับจำนวน พึงรู้อาบัติที่ไม่เข้าถึงการนับจำนวน พึงรู้บัญญัติ พึงรู้อนุบัญญัติ พึงรู้อนุปันนบัญญัติ พึงรู้สัพพัตถบัญญัติ พึงรู้ปเทสบัญญัติ พึงรู้สาธารณบัญญัติ พึงรู้อสาธารณบัญญัติ พึงรู้เอกโตบัญญัติ พึงรู้อุภโตบัญญัติ
- ๑คำว่า ทำอันตราย หมายถึงเป็นอุปสรรคขัดขวางไม่ให้ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์และไม่สามารถ ให้บรรลุมรรคผลได้ อาบัติที่ทำอัันตราย ได้แก่ อาบัติทั้ง ๗ กองที่ภิกษุหรือภิกษุณีจงใจล่วงละเมิดแล้วไม่ทำคืน อาบัติที่ไม่ทำอันตราย หมายถึงอาบัติเฉพาะที่เป็นปัณณัตติวัชชะ คือมีโทษเฉพาะทางพระวินัย ที่ภิกษุหรือภิกษุณีไม่จงใจหรือไม่รู้ล่วงละเมิด และหมายถึงอาบัติทั้ง ๗ กอง ที่ภิกษุหรือภิกษุณีล่วงละเมิดแล้วทำคืนให้ถูกต้องตามวินัยกรรม (วิ.อ. ๓/๔๔๒)
- ๒อาบัติที่ทรงบัญญัติพร้อมทั้งโทษ หมายถึงอาบัติที่นอกจากจะมีโทษตามพระวินัยแล้วยังมีโทษทางโลก คือถูกชาวโลกลงโทษด้วยกฎหมายหรือติเตียนว่าไม่เหมาะสมกับสมณะอีกด้วย เช่น ฆ่ามนุษย์ ดื่มสุรา เป็นต้น เรียกอีกอย่างว่า อาบัติที่เป็นโลกวัชชะ อาบัติที่ทรงบัญญัติไม่มีโทษ หมายถึงอาบัติที่มีโทษเฉพาะทางพระวินัย เช่น บริโภคอาหารในเวลาวิกาล เป็นต้น เรียกอีกอย่างว่า อาบัติที่เป็นปัณณัตติวัชชะ (นัย วิ.อ. ๔๔๓)
- ๓อาบัติ ที่เกิดแต่การทำ หมายถึงจะต้องอาบัตินั้น ก็ต่อเมื่อกระทำการล่วงละเมิด เช่น อาบัติ ปาราชิก เป็นต้น อาบัติที่เกิดแต่การไม่ทำ หมายถึงเมื่อไม่กระทำตามพระบัญญัติ จึงต้อง เช่น อาบัติเพราะไม่ทำการอธิษฐานจีวร เป็นต้น อาบัติที่เกิดแค่การทำและไม่ทำ หมายถึง อาบัติที่ภิกษุทำ (แต่ทำเกินพระบัญญัติ) ก็ต้อง ไม่ทำ (แต่ใช้ผู้อื่นทำเกินพระบัญญัติ) ก็ต้อง เช่น อาบัติเพราะการสร้างกุฏิ เป็นต้น (วิ.อ. ๓/๔๔๒)
- ๔-๔ทั้งหมดหมายถึงอาบัติที่ต้องในขณะประพฤติวุฏฐานวิธีคือประพฤติวัตรอยู่ชดใช้ตามวินัยกรรม เพี่อออกจากอาบัติสังฆาทิเสส (นัย วิ.อ. ๓/๔๔๓)
- ๕อาบัติที่เข้าถึงการนับจำนวน หมายถึงอาบัติที่ภิกษุตั้งใจแสดงว่าจักไม่ล่วงละเมิดอีก อาบัติที่ไม่เข้าถึงการนับจำนวน หมายถึงอาบัติที่ภิกษุไม่ตั้งใจแสดงหรือแสดงด้วยจิตไม่บริสุทธิ์ คือ ยังมีความพยายามจะล่วงละเมิดอีก (วิ.อ. ๓/๔๔๓)
- ๖-๖ดูความหมายที่เชิงอรรถ ข้อ ๑ หน้า ๒ ในเล่มนี้
พึงรู้อาบัติมีโทษหนัก พึงรู้อาบัติมีโทษเบา พึงรู้อาบัติที่เกี่ยวกับคฤหัสถ์ พึงรู้อาบัติที่ไม่เกี่ยวกับคฤหัสถ์ พึงรู้เอาบัติที่แน่นอน พึงรู้อาบัติที่ไม่แน่นอน พึงรู้บุคคลผู้ทำทีแรก พึงรู้บุคคลผู้ไม่ทำทีแรก พึงรู้บุคคลผู้ต้องอาบัติไม่เป็นนิจ พึงรู้บุคคลผู้ต้องอาบัติเนือง ๆ พึงรู้บุคคลผู้เป็นโจทก์ พึงรู้บุคคลผู้เป็นจำเลย พึงรู้บุคคลผู้ฟ้องไม่เป็นธรรม พึงรู้บุคคลผู้ถูกฟ้องไม่เป็นธรรม พึงรู้บุคคลผู้ฟ้องเป็นธรรม พึงรู้บุคคลผู้ถูกฟ้องเป็นธรรม พึงรู้บุคคลผู้แน่นอน พึงรู้บุคคลผู้ไม่แน่นอน พึงรู้บุคคลผู้ควรต้องอาบัติ พึงรู้บุคคลผู้ไม่ควรต้องอาบัติ พึงรู้บุคคลผู้ถูกสงฆ์ยกวัตร พึงรู้บุคคลผู้ไม่ถูกสงฆ์ยกวัตร พึงรู้บุคคลผู้ถูกนาสนะ พึงรู้บุคคลผู้ไม่ถูกนาสนะ พึงรู้บุคคลผู้มีสังวาสเสมอกัน พึงรู้บุคคลผู้มีสังวาสต่างกัน พึงรู้การงดปาติโมกข์แล
จบ เอกกวาร หมวด ๑
หัวข้อประจำหมวด
{๙๔๒} ก่ออาบัติและไม่ก่ออาบัติ อาบัติและอนาบัติ อาบัติเบาและอาบัติหนัก อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ อาบัติชั่วหยาบและไม่ชั่วหยาบ อาบัติที่ทำคืนได้และที่ทำคืนไม่ได้ อาบัติที่เป็นเทสนาคามินีและ ที่เป็นอเทสนาคามินี อาบัติที่ทำอันตรายและที่ไม่ทำอันตราย อาบัติมีโทษและไม่มีโทษ อาบัติที่เกิดแต่การทำและที่เกิดแต่การไม่ทำ
- ๑อาบัติที่แน่นอน หมายถึงอาบัติที่มีโทษหนักและจัดเข้าในอนันตริยกรรม ๕ (วิ.อ. ๓/๔๔๓)
- ๒บุคคลผู้แน่นอน หมายถึงบุคคลผู้ประกอบด้วยมิจฉัตตนิยตธรรม คือธรรมที่แน่นอนในฝ่ายผิด ๑๐ ประการ มีมิจฉาทิฏฐิ เป็นต้น หรือประกอบด้วยสัมมัตตนิยตธรรม คือธรรมที่แน่นอนในฝ่ายถูก ๑๐ ประการ มีสัมมาทิฏฐิ เป็นต้น (วิ.อ. ๓/๔๔๓)
อาบัติเกิดแต่การทำด้วยการไม่ทำด้วย อาบัติที่ต้องก่อนและต้องหลังอันตราบัติ อาบัติที่เข้าถึงการนับจำนวนและที่ไม่เข้าถึงการนับจำนวน บัญญัติและอนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติ สัพพัตถบัญญัติ และปเทสบัญญัติ สาธารณบัญญัติและอสาธารณบัญญัติ เอกโตบัญญัติและอุภโตบัญญัติ
อาบัติมีโทษหนักและมีโทษเบา อาบัติที่เกี่ยวกับคฤหัสถ์และที่ไม่เกี่ยวกับคฤหัสถ์ อาบัติที่แน่นอน และที่ไม่แน่นอน บุคคลผู้ทำทีแรกและผู้ไม่ได้ทำทีแรก ผู้ต้องอาบัติไม่เป็นนิจและผู้ต้องอาบัติเนือง ๆ โจทก์และจำเลย ผู้ฟ้องและผู้ถูกฟ้องไม่เป็นธรรม ผู้ฟ้องและผู้ถูกฟ้องเป็นธรรม ผู้แน่นอนและผู้ไม่แน่นอน ผู้ควรต้องอาบัติและผู้ไม่ควรต้องอาบัติ ผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรและผู้ไม่ถูกสงฆ์ยกวัตร ผู้ถูกนาสนะและผู้ไม่ถูกนาสนะ ผู้มีสังวาสเสมอกันและผู้มีสังวาสต่างกัน การงดปาติโมกข์ หัวข้อดังกล่าวนี้จัดเป็นหมวด ๑
จบ หัวข้อประจำหมวด
๒.ทุกวาร หมวด ๒
ว่าด้วยสัญญาวิโมกข์เป็นต้น
{๙๔๓} [๓๒๒] อาบัติที่เป็นสัญญาวิโมกข์ก็มี อาบัติที่ไม่ใช่สัญญาวิโมกข์ก็มี อาบัติของภิกษุผู้ได้สมาบัติก็มี อาบัติของภิกษุผู้ไม่ได้สมาบัติก็มี อาบัติที่
- ๑อาบัติที่เป็นสัญญาวิโมกข์ หมายถึงอาบัติที่เป็นสจิตตกะ คือมีเจตนา เป็นไปโดยตั้งใจทำ จึงจะชื่อว่าต้องอาบัตินั้น ตรงข้ามกับอาบัติที่ไม่ใช่สัญญาวิโมกข์ ซึ่งเป็นอจิตตกะ (วิ.อ. ๓/๔๔๔)
End of หมวด ๑