เรื่องภิกษุแจกของที่ไม่ควรแจก เล่ม ๗

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ตัดเท้าเก้าอี้นอนแล้วใช้สอยได้ เตียงใหญ่ ทำลายรูปสัตว์ร้ายเสียแล้วใช้สอยได้ ฟูกที่ยัดนุน รื้อแล้วทำ เป็นหมอน นอกนั้นทำเป็นเครื่องลาดพื้น”

อวิสสัชชิยวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องของที่ไม่ควรแจกจ่าย

{๒๙๒} [๓๒๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุเจ้าถิ่นในอาวาสใกล้หมู่บ้านแห่งหนึ่ง ไม่ห่างจากพระนครสาวัตถี จัดเสนาสนะแก่ภิกษุอาคันตุกะและภิกษุผู้ เตรียมเดินทาง ได้รับความลำบาก ภิกษุเหล่านั้นจึงปรึกษากันว่า “ท่าน ทั้งหลาย บัดนี้พวกเราจัดเสนาสนะแก่ภิกษุอาคันตุกะและภิกษุผู้เตรียม เดินทาง ได้รับความลำบาก เอาละ พวกเราจะมอบเสนาสนะของสงฆ์ ทั้งหมดแก่ภิกษุรูปหนึ่ง พวกเราจักใช้สอยเสนาสนะของเธอ” ภิกษุ เหล่านั้นจึงได้มอบเสนาสนะของสงฆ์ทุก ๆ อย่างแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ภิกษุ อาคันตุกะได้กล่าวกะภิกษุเจ้าถิ่นเหล่านั้นว่า “ท่านทั้งหลาย โปรดจัด เสนาสนะให้พวกผม” ภิกษุเจ้าถิ่นตอบว่า “เสนาสนะของสงฆ์ไม่มี ขอรับ พวกกระผมมอบแก่ภิกษุรูปหนึ่งไปหมดแล้ว”“ก็พวกท่านแจกจ่ายเสนาสนะของสงฆ์หรือ ขอรับ”

“เป็นเช่นนั้น ขอรับ”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้แจกจ่ายเสนาสนะของสงฆ์เล่า” จึงกราบทูลเรื่องนั้น แด่,พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุแจกจ่ายเสนาสนะของสงฆ์ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระพุทธบัญญัติของที่ไม่ควรแจกจ่าย ๕ หมวด

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน โมฆบุรุษเหล่านั้นจึงได้แจกจ่ายเสนาสนะของสงฆ์เล่า การกระทำของ โมฆบุรุษเหล่านั้นนั้นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ของที่ไม่ควรแจกจ่าย ๕ หมวดนี้ สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแจกจ่ายให้ไป แม้แจกจ่ายไปแล้วก็ไม่เป็นอัน แจกจ่าย รูปใดแจกจ่าย ต้องอาบัติถุลลัจจัย

ของไม่ควรแจกจ่าย ๕ หมวด มีอะไรบ้าง คือ อาราม พื้นที่อาราม นี้เป็นของที่ไม่ควรแจกจ่ายหมวดที่ ๑ สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ ควรแจกจ่ายให้ไป แม้แจกจ่ายไปแล้วก็ไม่เป็นอันแจกจ่าย รูปใดแจกจ่าย ต้องอาบัติถุลลัจจัยวิหาร พื้นที่วิหาร นี้เป็นของที่ไม่ควรแจกจ่ายหมวดที่ ๒ สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแจกจ่ายให้ไป แม้แจกจ่ายไปแล้วก็ไม่เป็นอัน แจกจ่าย รูปใดแจกจ่าย ต้องอาบัติถุลลัจจัย

เตียง ตั่ง ฟูก หมอน นี้เป็นของที่ไม่ควรแจกจ่ายหมวดที่ ๓ สงฆ์ ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแจกจ่ายให้ไป แม้แจกจ่ายไปแล้วก็ไม่เป็น อันแจกจ่าย รูปใดแจกจ่าย ต้องอาบัติถุลลัจจัย

หม้อโลหะ อ่างโลหะ กระถางโลหะ กระทะโลหะ มีด ขวาน ผึ่ง จอบ สว่าน นี้เป็นของที่ไม่ควรแจกจ่ายหมวดที่ ๔ สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแจกจ่ายให้ไป แม้แจกจ่ายไปแล้วก็ไม่เป็นอันแจกจ่าย รูปใดแจกจ่าย ต้องอาบัติถุลลัจจัยเถาวัลย์ ไม้ไผ่ หญ้าปล้อง หญ้ามุงกระต่าย หญ้าสามัญ ดิน เครื่องไม้ เครื่องดิน นี้เป็นของที่ไม่ควรแจกจ่ายหมวดที่ ๕ สงฆ์ก็ดี

คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแจกจ่ายให้ไป แม้แจกจ่ายไปแล้วก็ไม่เป็นอัน แจกจ่าย รูปใดแจกจ่าย ต้องอาบัติถุลลัจจัย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ของที่ไม่ควรแจกจ่ายมี ๕ หมวดนี้แล สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแจกจ่ายให้ไป แม้แจกจ่ายไปแล้วก็ไม่เป็นอัน แจกจ่าย รูปใดแจกจ่าย ต้องอาบัติถุลลัจจัย”

อเวภังคิยวัตถุ

ว่าด้วยเรื่องของที่ไม่ควรแบ่ง

{๒๙๓} [๓๒๒] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ตามพระพุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปทางกิฏาคิรีชนบทพร้อมกับภิกษุสงฆ์หมู่ ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูปทั้งพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ

พวกภิกษุอัสสชิและภิกษุปุนัพพสุกะได้ทราบข่าวแล้วกล่าวกันว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาสู่กิฏาคิรีชนบทพร้อมกับภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูปทั้งพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ เอาเถิด อาวุโสทั้งหลาย พวกเรามาแบ่งเสนาสนะของสงฆ์กันให้หมด เพราะพระสารีบุตรและพระ โมคคัลลานะมีความปรารถนาเลวทราม ตกสู่อำนาจแห่งความปรารถนา เลวทราม พวกเราจะได้ไม่ต้องจัดหาเสนาสนะถวายท่าน” จึงภิกษุเหล่านั้น ได้แบ่งเสนาสนะของสงฆ์ทั้งหมดครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปโดยลำดับได้ถึงกิฏาคิรีชนบทแล้ว จึงรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงไปหาพวก ภิกษุอัสสชิและภิกษุปุนัพพสุกะแล้วบอกอย่างนี้ว่า ‘ท่านทั้งหลาย พระผู้มี

พระภาคเจ้าเสด็จมาพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูปทั้ง พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ ขอท่านจงจัดหาเสนาสนะถวายพระผู้มี พระภาคเจ้า ภิกษุสงฆ์ รวมทั้งพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ”

ภิกษุเหล่านั้นรับสนองพระดำรัสแล้วเข้าไปหาพวกภิกษุอัสสชิและภิกษุ ปุนัพพสุกะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้แจ้งว่า ‘ท่านทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้า เสด็จมาพร้อมกับภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูปทั้งพระสารีบุตรและ พระโมคคัลลานะ ก็แลพวกท่านจงจัดหาเสนาสนะถวายพระผู้มีพระภาคเจ้า ภิกษุสงฆ์ รวมทั้งพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ”พวกภิกษุอัสสชิและภิกษุปุนัพพสุกะตอบว่า “ท่านทั้งหลาย เสนาสนะ สงฆ์ไม่มี พวกผมแบ่งกันหมดแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาดีแล้ว พระองค์ทรงพระประสงค์จะประทับในวิหารใด ก็จักประทับในวิหารนั้น พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะมีความปรารถนาเลวทราม ตกสู่อำนาจ ของความปรารถนาเลวทราม พวกผมจักไม่จัดหาเสนาสนะถวายท่าน”“ท่านทั้งหลาย พวกท่านแบ่งเสนาสนะของสงฆ์กันหรือ”

“เป็นเช่นนั้น ขอรับ”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุอัสสชิและภิกษุปุนัพพสุกะจึงได้แบ่งเสนาสนะของสงฆ์กันเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง สอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุอัสสชิและภิกษุ ปุนัพพสุกะแบ่งเสนาสนะของสงฆ์กัน จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระพุทธบัญญัติของที่ไม่ควรแบ่ง ๕ หมวด

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน โมฆบุรุษเหล่านั้นจึงได้แบ่งเสนาสนะของสงฆ์กันเล่า การกระทำของ

โมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ของที่ไม่ควรแบ่งมี ๕ หมวดนี้ สงฆ์ก็ดี คณะ ก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแบ่ง แม้แบ่งไปแล้วก็ไม่เป็นอันแบ่ง รูปใดแบ่ง ต้อง อาบัติถุลลัจจัย

ของไม่ควรแบ่ง ๕ หมวด มีอะไรบ้าง คือ อาราม พื้นที่อาราม นี้ เป็นของที่ไม่ควรแบ่งหมวดที่ ๑ สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแบ่ง แม้ แบ่งไปแล้วก็ไม่เป็นอันแบ่ง รูปใดแบ่ง ต้องอาบัติถุลลัจจัยวิหาร พื้นที่วิหาร นี้เป็นของที่ไม่ควรแบ่งหมวดที่ ๒ สงฆ์ก็ดี คณะ ก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแบ่ง แม้แบ่งไปแล้วก็ไม่เป็นอันแบ่ง รูปใดแบ่ง ต้อง อาบัติถุลลัจจัย

เตียง ตั่ง ฟูก หมอน นี้เป็นของที่ไม่ควรแบ่งหมวดที่ ๓ สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแบ่ง แม้แบ่งไปแล้วก็ไม่เป็นอันแบ่ง รูปใดแบ่ง ต้องอาบัติถุลลัจจัย

หม้อโลหะ อ่างโลหะ กระถางโลหะ กระทะโลหะ มีด ขวาน ผึ่ง จอบ สว่าน นี้เป็นของที่ไม่ควรแบ่งหมวดที่ ๔ สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ ควรแบ่ง แม้แบ่งไปแล้วก็ไม่เป็นอันแบ่ง รูปใดแบ่ง ต้องอาบัติถุลลัจจัยเถาวัลย์ ไม้ไผ่ หญ้าปล้อง หญ้ามุงกระต่าย หญ้าสามัญ ดิน เครื่องไม้ เครื่องดิน นี้เป็นของที่ไม่ควรแบ่งหมวดที่ ๕ สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแบ่ง แม้แบ่งไปแล้วก็ไม่เป็นอันแบ่ง รูปใดแบ่ง ต้องอาบัติ ถุลลัจจัยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ของที่ไม่ควรแบ่งมี ๕ หมวดนี้แล สงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดีไม่ควรแบ่ง แม้แบ่งไปแล้วก็ไม่เป็นอันแบ่ง รูปใดแบ่ง ต้องอาบัติถุลลัจจัย”

นวกัมมทานกถา

ว่าด้วยเรื่องการให้นวกรรม

{๒๙๔} [๓๒๓] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่กิฏาคิรีชนบทตาม พระพุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปทางเมืองอาฬวี เสด็จจาริกไปโดยลำดับ ได้ถึงเมืองอาฬวีแล้ว นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ที่อัคคาฬวเจดีย์ใกล้เมือง อาฬวีนั้น{๒๙๕} สมัยนั้น พวกภิกษุชาวเมืองอาฬวีให้นวกรรมเห็นปานนี้ คือ

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงวางก้อนดินบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงฉาบทาฝาบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงตั้งประตูบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงติดสายยูบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงติดกรอบเช็ดหน้าบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงทาสีขาวบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงทาสีดำบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงระบายสีด้วยดินสอพองบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงมุงหลังคาบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงผูกมัดหลังคาบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงปิดที่อาศัยแห่งนกพิราบบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงปฏิสังขรณ์สิ่งชำรุดผุพังบ้าง

ให้นวกรรมด้วยเหตุเพียงขัดถูบ้าง

ให้นวกรรม ๒๐ ปีบ้าง